👆 بااین‌حال، بررسی دقیق‌تر سوابق و شواهد، موضعی ظریف‌تر و پیچیده‌تر درباره‌ی برداشت عمدتاً دوگانه‌ی چین از «انعطاف‌پذیری در برابر انعطاف‌ناپذیری» هند نیز به دست می‌دهد. هند همچنان نسبت به نیات، توانمندی‌ها و نفوذ چین تردیدها و نگرانی‌های قابل‌توجهی دارد. با وجود نارضایتی آمریکا از فقدان رفتار متقابل از سوی هند، این فرض که موضع هند به هیچ وجه تغییر نکرده است، اشتباه خواهد بود؛ برای مثال، در زمینه‌ی خریدهای دفاعی و مسئله‌ی تایوان. ظرافت موضوع در این نیست که آیا تغییراتی رخ می‌دهند یا نه، بلکه در میزان این تغییرات است. نتیجه‌ای که باید گرفت این است که آمریکا و هند ناگزیرند به‌جای کنارگذاشتن کامل امکان همکاری در آینده، برای تنظیم دقیق‌تر و مذاکره درباره‌ی شرایط توافق خود تلاش بسیار بیشتری کنند. در مارس ۲۰۲۶، کریستوفر لاندو، معاون وزیر خارجه‌ی آمریکا، در جریان گفت‌وگوی رایسینا هشداری صریح صادر کرد و گفت آمریکا اشتباه خود در قبال چین را در مورد هند تکرار نخواهد کرد. بااین‌حال، ظرافت اصلی در تحلیل هزینه و فایده نهفته است؛ زیرا بیشتر گزینه‌های سیاستی به سنجش میزان زیان‌ها و دستاوردهای نسبی مربوط می‌شوند، نه یافتن پاسخی مطلق و دوگانه که همه‌چیز را سیاه یا سفید بداند. یون سان مدیر برنامه‌ی چین در مرکز استیمسون است.

👆 وجه متمایز دیگر روابط اقتصادی چین و هند، فقدان عنصری به نام «توانمندسازی» است؛ عنصری که در روابط چین با سایر کشورهای شبه‌قاره‌ی جنوب آسیا حضور دارد. «توانمندسازی» یکی از ارکان تعاملات چین با کشورهای درحال‌توسعه در چارچوب ابتکار کمربند و راه بوده است. منظور این است که چین صرفاً با کشورهای دریافت‌کننده تجارت نمی‌کند و در آن‌ها سرمایه‌گذاری انجام نمی‌دهد، بلکه از طریق تجارت، نیروهای مولد جدید، توسعه‌ی زیرساخت‌ها و همکاری صنعتی، اقتصادهای محلی را از درون توانمند می‌سازد. از جمله نمونه‌های این رویکرد می‌توان به انتقال فناوری‌های کشاورزی در نپال، فناوری‌های سبز و اقتصاد دیجیتال در پاکستان و طرح‌هایی مانند «بنگلادش هوشمند» اشاره کرد. بااین‌حال، «توانمندسازی» بخشی از تعاملات اقتصادی چین با هند نیست. همین مسئله این پرسش را مطرح می‌کند که آیا چین عمداً از تعاملات اقتصادی‌ای پرهیز می‌کند که می‌توانند بهره‌وری فناورانه، ارتقای صنعتی یا توسعه‌ی فناوری‌های پیشرفته‌ی هند را تقویت کنند؟ می‌توان گفت که هند به هر حال چنین پیشنهادی را از سوی چین نمی‌پذیرد، اما آشکار است که چین نیز قصدی برای توانمندسازی هند از این طریق ندارد. روابط چین و هند از اینجا به کجا می‌روند؟ پیش‌بینی آینده‌ی روابط چین و هند هم آسان است و هم دشوار. آسان است، زیرا با توجه به عوامل تنش‌زای متعددی از پاکستان و اختلافات مرزی گرفته تا رقابت منطقه‌ای و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی، سقفی برای روابط دوجانبه وجود دارد. دشوار است، زیرا این روابط ممکن است هیچ کف و حداقل پایداری نداشته باشند؛ چراکه امکان وخامت بیشتر اوضاع وجود دارد و تاریخ دو کشور نیز مملو از جنگ، درگیری و برخوردهای نظامی محدود است. در حال حاضر، روابط دوجانبه در حال تثبیت و بهبود است، اما پایداری این روند دست‌کم به دو عامل پیش‌بینی‌ناپذیر بستگی دارد. نخستین عامل، سیاست داخلی هند است؛ به‌ویژه رابطه‌ی میان سازمان راشتریا سویام‌سواک سنگ (RSS) و حزب بهاراتیا جاناتا (BJP) و همچنین مسئله‌ی جانشین آینده‌ی مودی. با وجود اینکه RSS سازمان مادر و راهنمای ایدئولوژیک حزب حاکم BJP است، ناظران چینی از افزایش تنش میان مودی و RSS خبر داده‌اند؛ تنش‌هایی که ناشی از اصطکاک‌های انتخاباتی و تمرکز قدرت و کنترل به دست مودی هستند. سفر اخیر موهان بهاگوات، رئیس RSS، به آمریکا نشانه‌ای از تمایل فزاینده‌ی این سازمان برای افزایش حضور و برجسته‌کردن جایگاه خود تلقی می‌شود. هرکس که نخست‌وزیر بعدی باشد، بعید است از محبوبیت گسترده و قدرت اقناع مودی برخوردار باشد. ازاین‌رو، انسجام داخلی آینده‌ی هند و جذابیت آن در عرصه‌ی سیاست خارجی همچنان برای چین محل تردید است. اما عدم قطعیت بزرگ‌تر در روابط چین و هند به آمریکا بازمی‌گردد. سیاست کنونی واشنگتن در قبال هند دستخوش چرخشی چشمگیر شده است، اما تغییرات بعدی در دوران پس از ترامپ نیز رویدادی با احتمال بالا به شمار می‌روند. هیچ تضمینی وجود ندارد که آمریکا بار دیگر راهبرد رقابتی خود در قبال چین را از سر نگیرد و دوباره هند را شریکی ضروری در این مسیر نداند. چین معتقد است هند نیز در انتظار تغییر دوباره‌ی رویکرد آمریکاست؛ بنابراین، هیچ‌یک از شرایط کنونی قطعی و تثبیت‌شده نیست. نتیجه آن است که نه چین و نه هند حاضر نخواهند بود موضع راهبردی آینده‌ی خود را به‌طور قطعی تثبیت کنند. باز نگه‌داشتن گزینه‌ها همچنان بهترین رویکرد است، اما این به آن معنا نیز هست که گرم‌شدن دوباره‌ی روابط در شرایط کنونی ممکن است زودتر از آنچه تصور می‌شود به پایان برسد. پیامدهای سیاستی این ارزیابی‌ها پیامدهای قابل‌توجهی برای سیاست آمریکا دارند. اگر نگرانی چین درباره‌ی روابط آمریکا و هند واقعاً کاهش یافته باشد، ارزش بازدارندگی‌ای که واشنگتن از این رابطه به دست می‌آورد نیز کاهش یافته است؛ هزینه‌ای که از سیاست کنونی ناشی می‌شود، اما هیچ‌کس آن را محاسبه نمی‌کند. اگر برداشت چین از انعطاف‌ناپذیری هند درست باشد، بازگشت آمریکا به رقابت با چین در دوران پس از ترامپ و در نتیجه، ازسرگیری همکاری با هند، با همان محدودیت‌هایی روبه‌رو خواهد شد که رویکرد قبلی را ناکام گذاشتند. بنابراین، برنامه‌ریزان آمریکایی باید انتظارات واقع‌بینانه‌ای داشته باشند. 👇

👆 تمام متخصصان چین و هند که با آن‌ها گفت‌وگو کرده‌ام، برای توضیح آنچه ناسپاسی هند می‌دانند، به مفهوم هندی «دانا» (Dānā)، به معنای بخشش یا صدقه‌دادن، اشاره می‌کنند؛ مفهومی که بازتاب‌دهنده‌ی برداشت‌های کاملاً متفاوت دو کشور از حمایت آمریکا و واکنش هند به آن است. آنچه آمریکا نوع‌دوستی راهبردی می‌نامد، از نگاه هند خودخواهی راهبردی است؛ زیرا در فرهنگ هندی، مفهوم بخشش و صدقه‌دادن به‌گونه‌ای تفسیر می‌شود که دریافت‌کننده با فراهم‌کردن فرصتی برای بخشنده جهت پاک‌کردن کارمای منفی و تمرین دل‌کندن از تعلقات، در واقع به او لطف می‌کند. بر اساس این منطق، پذیرفتن کمک آمریکا از سوی هند به معنای لطف‌کردن هند به آمریکاست و در نتیجه، این آمریکا است که باید خود را مدیون هند بداند. درستی این استدلال چینی قابل بحث است، اما اتفاق‌نظر متخصصان چینی درباره‌ی این تفسیر فرهنگی از یک سنت دینی به‌عنوان خاستگاه رفتار راهبردی هند، قطعاً شایان توجه است. در اساس، چین انتخاب‌های راهبردی هند را انعطاف‌ناپذیر می‌بیند؛ وضعیتی که ظرفیت بالقوه‌ی هند را به‌شدت، و حتی به‌طور اساسی، محدود می‌کند. هند با وجود میزان حمایتی که آمریکا حاضر بوده است در اختیارش قرار دهد، به استقلال راهبردی خود پایبند مانده و از بیگانه‌کردن روسیه یا حمایت از یک کارزار نظامی آمریکا علیه چین امتناع کرده است. به همین ترتیب، هند با وجود میزان مدارا و سازشی که چین معتقد است در قبال آن نشان داده، از جمله در زمینه‌ی همکاری اقتصادی، همچنان به موضع دیرینه‌ی خود پایبند مانده و از برقراری روابط نزدیک‌تر خودداری کرده است. معنای این وضعیت آن است که انتخاب‌های راهبردی هند قابل پیش‌بینی‌اند و نمی‌توان آن‌ها را با وعده‌ی پاداش یا تهدید به مجازات تغییر داد. این مسئله ارزش راهبردی هند را به‌عنوان شریک آمریکا در رقابت راهبردی با چین به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد و در نتیجه، نگرانی چین را درباره‌ی هم‌سویی هند با آمریکا نیز کمتر می‌کند. در همین حال، محدودیت مورد انتظار در همکاری هند با آمریکا در رقابت این کشور با چین، جذابیت راهبردی هند را برای خود چین نیز به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد و انگیزه‌ی پکن برای پیگیری روابط نزدیک‌تر با دهلی‌نو را تضعیف می‌کند. موانعی که چین ایجاد می‌کند: وابستگی اقتصادی پس از آنکه پرسش‌های راهبردی مربوط به جایگاه هند از نظر قدرت و انتخاب‌های آن در زمینه‌ی هم‌سویی بین‌المللی پاسخ داده شوند، گزینه‌های باقی‌مانده برای چین به رویکردهای تاکتیکی مربوط خواهند بود. در شرایطی که تعاملات دیپلماتیک و مانورهای سیاسی ادامه دارند، چین بیش از هر چیز به وابستگی هند در زنجیره‌ی تأمینی اطمینان دارد که خود ایجاد کرده است. این وابستگی عمدتاً در حوزه‌ی تجارت دیده می‌شود، نه سرمایه‌گذاری؛ زیرا محیط سخت‌گیرانه‌ی سرمایه‌گذاری داخلی هند و محدودیت‌های اعمال‌شده بر سرمایه‌گذاری چین، سرمایه‌گذاری را به گزینه‌ای بعید برای تقویت روابط دوجانبه تبدیل کرده‌اند. اما تجارت داستان کاملاً متفاوتی دارد. این تجارت در واقع برای چین سودآور است، به‌ویژه با توجه به مازاد تجاری عظیمی که چین در مبادلات خود با هند دارد. در سال مالی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶، حجم کل تجارت دوجانبه به ۱۵۱٫۱ میلیارد دلار رسید، اما هند با کسری تجاری ۱۱۲٫۱ میلیارد دلاری روبه‌رو بود. این بدان معناست که ۸۷ درصد تجارت دوجانبه را صادرات چین به هند تشکیل می‌داد. بنابراین، عدم توازن تجاری یکی از نقاط ضعف برجسته و مایه‌ی نارضایتی هند است. بااین‌حال، آنچه چین شناسایی کرده، جایگاه میانی هند در زنجیره‌ی تأمین جهانی است. استدلال این است که هند عمدتاً مواد اولیه، قطعات و تجهیزات را از چین وارد می‌کند و شرکت‌های هندی از آن‌ها برای تولید کالاهای نهایی استفاده می‌کنند؛ کالاهایی که سپس به بازار کشورهای توسعه‌یافته صادر می‌شوند. کسری تجاری هند در برابر چین، به مازاد تجاری این کشور در برابر برخی شرکای تجاری دیگر، مانند آمریکا، تبدیل می‌شود. بنابراین، وابستگی اقتصادی هند به چین از پیش شکل گرفته است؛ آن هم با وجود تلاش‌های دهلی‌نو برای کاهش خطرات مربوط به زنجیره‌های تأمین مرتبط با چین. کاهش وابستگی هند به چین، فشار اقتصادی قابل‌توجهی بر صنایع و شرکت‌های هندی وارد خواهد کرد. اگر دهلی‌نو تلاش کند محصولات چینی را از بازار خود بیرون براند، هند نیز با همان شوک عرضه‌ای روبه‌رو خواهد شد که آمریکا در سال ۲۰۲۵ و در جریان جنگ تعرفه‌ای با چین تجربه کرد. این وابستگی اقتصادی از نگرانی چین درباره‌ی استقلال راهبردی و خصومت هند می‌کاهد، زیرا اهرم فشار بیشتری در اختیار چین قرار می‌دهد. 👇