Телеграм канал «РАМАЗОННИ ҚАРШИЛАБ»

3-БОБ. ЯХШИЛИККА ТУРТКИ БЕРАДИГАН КУЧЛАР
 
Яхшилик фақат ташқи қарордан бошланмайди. Унинг асл манбаи қалбда бўлади. Қалб уйғоқ бўлса, инсон тўғриликка тез жавоб беради. Қалб суст бўлса, яхши ниятлар ҳам орқага сурилиб кетаверади. Шунинг учун ҳаётдаги энг катта бурилишлар кўпинча ички ҳолатда бошланади.
 
Кўп одамлар яхшиликни фақат ирода, тартиб ёки қаттиқ назорат билан ушлаб туриш мумкин, деб ўйлайди. Бу фикр маълум даражада тўғри. Лекин амални бардавом қиладиган нарса фақат ирода эмас. Унинг ортида қалб тириклиги, ният холислиги, Аллоҳга яқинлик ҳисси, имон кучи туриши керак. Акс ҳолда яхши ишлар бир муддат бошланади-да, кейин совиб қолади.
 
Шунинг учун бу бобда яхшиликка туртки берадиган асосий ички кучлар ҳақида сўз боради: ихлос, тақво, Аллоҳга яқинлик ҳисси, қалб тириклиги, руҳий уйғониш ва кучли имон. Зеро амални бошлайдиган ҳам, сақлаб турадиган ҳам, баракали қиладиган ҳам қалбдир.
 
3.1. ИХЛОС — ҲАР БИР ЯХШИЛИКНИНГ ЖОНИ
 
Инсон баъзан кўп иш қилади, лекин ичи бўш бўлади. Баъзан эса катта иш қилмагандек туюлади, аммо Аллоҳ наздида унинг қадри беқиёс бўлади. Нега? Чунки амалнинг улуғлиги ҳар доим унинг ташқи кўриниши билан ўлчанмайди. Унинг ҳақиқий вазни ичида нима борлигига боғлиқ. Ана шу ички ҳақиқатнинг номи ихлосдир.
 
Ихлос — амалнинг жони. Жонсиз бадан ҳаракат қила олмаганидек ихлоссиз яхшилик ҳам тирик бўлмайди. У ташқи томондан чиройли кўриниши, одамларга манзур бўлиши, ҳатто мақтов олиши мумкин. Лекин ичида “Аллоҳ учун” деган ният бўлмаса, баракаси ҳам, таъсири ҳам камаяди.
 
Кўпинча инсон яхшиликни қилаётганда ёки қилиб бўлгач синовга учрайди. Ният аввал софдек туюлади. Лекин мақтов эшитилганда, одамлар кўраётганини сезганда ёки ўзини бошқалардан яхшироқ деб ҳис қилганда амалнинг ранги ўзгара бошлайди. Шу ерда қалбда жуда нозик бурилиш юз беради: амал Аллоҳ учун бошланган бўлса ҳам, аста-секин нафс учун безатилишга ўтиб кетади.
 
Ихлоснинг аҳамияти шундаки, у инсонни одамлар нигоҳидан Аллоҳнинг розилигига кўчиради. Риё эса аксинча қилади: инсонни Аллоҳдан узоқлаштириб, одамлар фикрига ипсиз боғлаб қўяди. Ихлосли инсон яхшиликни одамлар кўрсин деб қилмайди. Кўрса ҳам, кўрмаса ҳам қилаверади. Чунки амалнинг ҳақиқий мукофоти қаердан келишини билади. Ихлоссиз инсон эса кўпинча одамлар эътибори бор жойда жонланади, ёлғиз қолганида эса сусаяди.
 
Бу ҳолатнинг илдизи нафсга бориб тақалади. Нафс мақтовни, кўринишни, “сен яхшисан” деган ҳисни ёқтиради. Шунинг учун баъзан инсон яхшиликни ўзи ҳақидаги яхши тасаввурни сақлаб қолиш учун қилади. Бу хавфли ҳолат. Чунки бундай одам амал қилаётгандек кўринади, аслида эса нафсини озиқлантираётган бўлади.
 
Қуръонда марҳамат қилинади:
 
“Ҳолбуки, улар фақат Аллоҳга, У зот учун динни холис қилган ҳолда ибодат қилишга буюрилган эдилар” (Баййина, 5).
 
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам эса бундай марҳамат қилганлар:
 
“Амаллар ниятларга боғлиқ” (Бухорий ва Муслим ривояти).
 
Демак, амалнинг қабулга яқинлиги ҳам, қалбга таъсири ҳам унинг ташқи суратидан олдин ички йўналишига боғлиқ.
 
Солиҳ салафлар амалдан кўра ниятни тўғрилашга кўпроқ аҳамият берганлар. Чунки улар амални кўпайтиришдан олдин уни тозалаш кераклигини яхши билганлар. Ният соф бўлмаса, кўп амал инсонни қутқармайди. Ният холис бўлса, оз амал ҳам баракага айланади.
 
Ихлоснинг ҳаётимизга таъсири жуда катта. Ихлосли инсон оз иш қилса ҳам бардавом бўлади. У тез чарчамайди. Чунки у одамларни рози қилиш юкини кўтармайди. Унинг юки битта: Аллоҳнинг розилиги. Ихлос қалбни енгиллаштиради, амални маъноли қилади, инсонни таққослаш азобидан халос этади. “Бошқалар нима қилди?”, “Ким қанча кўринди?”, “Кимга қанча олқиш бўлди?” деган ўйлар уни чалғитмайди.
 
Масалан, бир инсон ҳар куни бомдоддан кейин бир неча оят Қуръон ўқишни одат қилади. Бу ишини ҳеч ким билмайди. Уни ҳеч ким мақтамайди. Лекин у давом этади. Нега? Чунки уни ҳаракатга келтираётган куч — ихлос. Яна бир одам эса каттароқ ишни бошлайди, кўпчилик олдида фаол кўринади, лекин эътибор камайиши билан амали ҳам сўниб қолади. Бу эса ихлос етишмаслиги қанчалик оғир зарар эканини кўрсатади.
 
------------------------------------------------------------
Яхшиликнинг умри ихлос билан узаяди, қадри ихлос билан ошади, қабули ихлос билан умидли бўлади.
-----------------------------------------------------------
 
Ихлоссиз яхшиликнинг оқибати эса оғир. Бундай амал инсонни ичдан қуритади. Ташқаридан фаол, ичкаридан эса хаста бўлиб қолади. У яхши иш қилганидан кейин қалбида сукунат эмас, талаб пайдо бўлади: “Нега мени кўришмади? Нега қадрлашмади? Нега менга раҳмат айтишмади?” Демак, амал Аллоҳ учун эмас, эътироф учун қилинган бўлади. Ана шу талаб кучайган сари қалб озодлигини йўқотади.
 
Инсон ўзини синаб кўриши керак: яхшиликни ёлғиз қолганда ҳам худди одамлар орасидагидай қила оладими? Бирор солиҳ ишини ҳеч ким билмаса ҳам давом эттира оладими? Мақтов келмаса ҳам қадами сусаймайдими? Мана шу саволлар ихлоснинг ойнасидир. Бу саволларга жавоб ҳамиша осон бўлмаслиги мумкин, лекин айнан шу муҳосаба қалбни поклайди.
 
Ихлосни кучайтиришнинг амалий йўли ҳам бор. Аввало, ҳар бир яхши иш олдидан ниятни янгилаш керак. Қалбга: “Эй Аллоҳ, бу ишни Сенинг розилигинг учун қиляпман”, деб эслатиш лозим. Иккинчидан, баъзи яхши амалларни сир тутишни одат қилиш керак. Ҳамма яхшиликни ҳам кўрсатавериш шарт эмас. Яширин садақа, яширин дуо, яширин хизмат қалбни риёдан асрайди. Учинчидан, мақтовга чанқоқ қалбни тарбиялаш керак. Одамлар мақтаса ҳам, мақтамаса ҳам амалнинг қиймати ўзгармаслигини ўзимизга қайта-қайта эслатайлик. Тўртинчидан, дуо қилиш керак. Ихлос фақат ирода билан эмас, Аллоҳнинг тавфиқи билан ҳам мустаҳкамланади. Бешинчидан, амалдан кейин ҳам қалбни кузатилади. Чунки баъзан риё амалдан олдин эмас, кейин келади.
 
Яна бир муҳим ҳақиқат бор: ихлос дегани катта иш қилиш дегани эмас. Ихлос билан қилинган кичик амал ихлоссиз қилинган катта амалдан устун бўлиши мумкин. Бир яхши сўз, бир самимий дуо, бир холис ёрдам, бир инсоннинг дардини енгиллатиш — агар Аллоҳ учун бўлса, қалбни ҳам, ҳаётни ҳам ўзгартиради. Чунки Аллоҳ амалнинг ҳажмига эмас, қалбнинг ҳолатига қарайди.
 
Шунинг учун яхшиликка шошилишдан олдин унинг руҳини асраш керак. Бу руҳ ихлосдир. Чиройли кўринган ҳар бир иш тирик эмас. Тирик амал — ихлос билан қилинган амал. Агар қалбда холислик бўлса, оз амал ҳам нурга айланади. Агар ихлос бўлмаса, кўп амал ҳам зиғирча самара бермайди.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, диний қўмита рухсати олинган)

БУГУНГИ ИНСОННИ СЕКИНЛАШТИРАЁТГАН АСОСИЙ ОМИЛЛАР
 
Шу ўринда бир савол туғилади: нега бугунги инсон яхши ният қилса ҳам кўп ҳолларда секин ҳаракатланади? Нега у билиб туриб кечикади? Нега у орзу қилади, лекин бардавом юра олмайди?
 
Бугунги инсоннинг муаммоси фақат вақт камлиги эмас. Кўп ҳолларда асл муаммо — кучнинг сочилиб кетганидир. Инсон банд, лекин ҳаракатлари самарасиз; чарчаган, лекин ишидан қониқмаган; кўп нарсани билади, аммо кам ҳаракат қилади. Ниятлари, режалари, орзулари бор, лекин ичида барибир бир секинлик ва оғирлик сезилади. Бу ҳолат тасодифий эмас. Уни юзага келтираётган омиллар бор. Инсон уларни танимаса, ўзини айблаб юраверади, лекин аслида нима уни секинлаштираётганини англамай қолади.
 
Биринчи омил — диққат бўлиниши. Илгари инсон эътиборини бўлувчи нарсалар чекланган эди. Бугун эса бир кун ичида юзлаб хабар, тасвир, овоз ва чақириқлар уни ўраб туради. Ақл бир ишга чуқур киришмасдан туриб, бошқа томонга бурилиб кетади. Инсон иш қилаётгандек кўринади, аммо ичида ўнлаб йўналишларга бўлиниб кетган бўлади. Бу ҳолат катта ишларга, чуқур тафаккурга, баракали ибодатга, изчил меҳнатга халақит беради. Чунки юксалиш учун фақат вақт эмас, бир ерга жамланган диққат ҳам керак.
 
Иккинчи омил — ортиқча ахборот. Ахборотнинг ўзи ёмон эмас. Лекин у ҳаддан ошса, инсонни бойитиш ва руҳлантириш ўрнига елкасидан босиб қўяди. Бугун одамлар кўп нарсани ўқийди, кўради, эшитади, лекин ҳаммасини ҳазм қила олмайди. Натижада ақлда тўлиб кетиш, қалбда чарчоқ, амалда эса сусткашлик пайдо бўлади. Инсон гўё кўп билгандек бўлади, лекин аниқ бир ишга киришишга келганда куч тополмайди. Шу тариқа у маълумотли, лекин амалсиз одамга айланиб қолади.
 
Учинчи омил — экранга боғланиб қолиш. Экран инсон ҳаётини енгиллаштирувчи восита бўлиши керак эди. Лекин кўп ҳолларда у вақт, диққат ва иродани ўз домига тортувчи муҳитга айланиб қолди. Майда қизиқишлар, битмас-туганмас кузатувлар, кераксиз айланишлар инсоннинг энг сермаҳсул соатларини тортиб олади. Энг оғриқли жиҳати шундаки, бу йўқотишнинг хатолиги сезилмайди. Шунинг учун у осон такрорланади. Оз-оздан вақт ўтади, натижада катта мақсадлар майда-майда бўлакларга бўлиниб кетади.
 
Бу ҳолатни бугун кўпчилик яхши танийди. Бир талаба ёки бир ёш йигит “ўн дақиқа телефон билан машғул бўламан”, деб ўтиради. Кейин бир хабар, яна бир видео, яна бир саҳифа, яна бир кузатув келади. Натижада ярим соат, бир соат, баъзан ундан ҳам кўпроқ вақт ўтиб кетади. Кейин эса у чарчаганини ҳис қилади, лекин бирон фойдали иш қилмаган бўлади. Вақт кетган, диққат сочилган, қалб хиралашган бўлади. Демак, экраннинг зиёнли томони фақат вақтни олишда эмас, иродани парчалаб юборишида ҳамдир.
 
Тўртинчи омил — кечиктириш одати. Бугун кўпчилик нима қилиш кераклигини билади, лекин қачон қилиш кераклигида алданади. “Ҳозир эмас, кейин”, “Бугун эмас, эртага”, “Шошилмасам ҳам бўлади” деган ички овозлар инсонни катта тўсиқларсиз ҳам ортга суриб боради. Бу одат бир кунда пайдо бўлмайди. У майда суришлардан бошланади, кейин хулққа айланади. Бугун бир яхши иш кечикади, эртага яна бири. Шу тариқа ният билан амал ўртасидаги масофа кенгайиб боради.
 
Бешинчи омил — қўрқув ва иккиланиш. Кўп одамлар секин юраётганининг сабаби дангасалик эмас, ички қўрқувдир. Улар бошлашдан, хато қилишдан, одамлар фикридан, ўзгаришдан қўрқади. Шунинг учун биринчи қадам олдида тўхтаб қолади. Ташқаридан бу сокинликка ўхшаб кўринади, аслида эса ичидаги тортишув унинг кучини сўндираётган бўлади. Қўрқувнинг энг хавфли томони шундаки, у баъзан эҳтиёткорлик кўринишида намоён бўлади. Ҳолбуки, кўп ҳолларда бу эҳтиёткорлик эмас, орқага чекинишдир.
 
Олтинчи омил — комфортга ўрганиб қолиш. Инсон табиатан осонликни яхши кўради. Нафс қийин, лекин баракали йўлдан кўра енгил, аммо самарасиз йўлни афзал кўради. Шунинг учун кўп одамлар ўзгаришни истаса ҳам ўрганиб қолган ҳолатини бузгиси келмайди. Янги одатни бошлаш, хатони тан олиш, тавба қилиш, илмга кириш, интизомли яшаш — буларнинг барчаси ички силкинишни талаб қилади. Кўпчилик ана шундан қочади. Натижада ҳаётда тинчликка ўхшаш, лекин аслида турғунлик даври ҳукм суради.
 
Еттинчи омил — маъно сусайиши. Инсон нима учун яшаяпти, нега меҳнат қиляпти, нимага интилаяпти — шу саволларга жавоби сусайса, ҳаракати ҳам заифлашади. Бугун кўпчиликда ҳаракат бор, лекин ички маъно бўш. Ишлайди, югуради, ҳаракат қилади, аммо нега қилаётганини теран ҳис қилмайди. Бу эса уни тез чарчатади. Чунки маъносиз ҳаракат оғирликка айланади. Яхшиликка интилиш учун эса ички маъно, юксак ният ва қалбни тортадиган мақсад керак.
 
Саккизинчи омил — руҳий парвариш камайиши. Қалб ҳам парвариш истайди. Агар у зикр, тафаккур, дуо, тавба, сукут ва муҳосаба билан озиқланмаса, аста-секин қотиб боради. Қотган қалб яхшиликни билади, лекин унга тез жавоб бермайди. У совийди, секинлашади, бефарқлашади. Бугунги инсон ташқи ишларига кўп эътибор беради, лекин қалбига кам вақт ажратади. Натижада ташқи фаоллик бор, ички тириклик эса сусаяди.
 
Тўққизинчи омил — муҳит таъсири. Суст, бефарқ, кечиктирувчи муҳитда ғайратли бўлиш қийин. Агар инсон атрофидаги одамлар катта мақсадларсиз, чалғитувчи одатлар билан, вақтини енгил нарсаларга сарфлаб яшаса, у ҳам билмасдан шу суръатга мослашиб боради. Шунинг учун баъзан муаммо фақат инсоннинг ўзида эмас, муҳитида ҳам бўлади. Эзгу муҳит руҳлантиради, суст муҳит эса ортга тортади.
 
Бу омилларнинг барчаси бир ҳақиқатга далолат қилади: бугунги инсонни секинлаштираётган нарса нафақат ташқаридан, балки ичкаридан ҳам келмоқда. Шунинг учун ечим ҳам фақат режа ёки вақт бошқарувида эмас. Ечим — қалбни уйғотиш, диққатни йиғиш, муҳитни тўғрилаш, ортиқча нарсалардан воз кечиш, ниятни аниқлаш ҳамда кичик, лекин қатъий қадамлар билан қайта ҳаракатга келишдадир.
 
Инсонни секинлаштирган нарсалар қанча кўп бўлмасин, бу унинг йўли бутунлай тўсилганини англатмайди. Аксинча, у бу омилларни таниса, ўзини қайта тиклашни бошлайди. Чунки даво ҳам дардни танишдан бошланади.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан

Касаллик — бу Аллоҳнинг суюкли бандасига юборган яширин совғасидир. Ҳаётимизда бирор жойимиз оғриса, дарров маҳзун бўламиз, «Нега айнан мен?» деб сиқила бошлаймиз. Ваҳоланки, ўша шифохона палатасида, уйдаги тўшакда ёки оддийгина оғриқ қолдирувчи дорини ичиб турганимизда, бизга Илоҳий бир марҳамат интилаётган бўлади.

Касаллик — бу жазо эмас, бу Аллоҳнинг сизни соғингани ва гуноҳларингизни тўкиб, даражангизни кўтариш учун юборган гўзал бир эслатмасидир.

Қон босимингиз (давлениянгиз) ошяптими? Сиқилманг, «Алҳамдулиллаҳ» денг. Бу — вужудингиз сизга бироз тўхташни, дунёнинг битмас-туганмас югур-югурларидан тўхтаб, ўзингизга ва руҳингизга ором беришни эслатаётган лаҳзадир. Роббингиз сизни дунё ташвишлари ичидан суғуриб олиб, Ўзига яқинлаштирмоқда.

Оёқларингиз оғрияптими? Шукр қилинг. Кўзингизни юмиб, мана шу оёқлар билан шу пайтгача қанча гўзал масканларга борганингизни, қанча хайрли қадамлар ташлаганингизни эсланг.

Бугунги оғриқ — ўтмишдаги ҳар бир қадамингиз учун Аллоҳ сизга бераётган Илоҳий ажр ва гуноҳларнинг тўкилиш бекатидир.
Бошингиз лўқиллаб оғрияптими? Жимгина кўзингизни юминг-да :
«Ё Роббим, Сенинг қарорингга розиман» денг.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек, мўминга етган кичкинагина тикан кириши ҳам мусулмоннинг хатоларига каффорат бўлади.

Бош оғриғи — миянгиздаги кераксиз дунёвий хавотирларни ювиб кетаётган Илоҳий тозаловдир.

Дард келганда инсоннинг қалби юмшайди, дунёнинг сохталигини англайди ва жойнамоз устига чин дилдан йиғлаб келади.

Соғлом пайтимизда айтолмаган энг самимий дуоларимизни, айнан бемор бўлганимизда кўз ёшлари билан айтамиз. Шундай экан, танангиздаги ҳар бир оғриққа, ҳар бир синовга табассум ва чиройли сабр билан жавоб беринг.

Сизни дард билан синаётган Зот, шифосини ҳам ўзи билан бирга асраб қўйган.
Ҳозир ушбу сўзларни ўқиб, дардига таскин топган ва ичидан бир шукроналик ҳис қилган азиз инсоним —
Аллоҳ сиздан рози бўлсин !

@RamazonniQarshilab

ЖУМА ТОНГИДА ЎҚИЛАДИГАН ДУО

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам :
«Ким жума куни бомдод намозидан олдин

أسْتَغْفِرُ اللهَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ القَيُّومُ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ

деб уч марта айтса, Аллоҳ таоло унинг гуноҳларини денгиз кўпигича бўлса ҳам кечириб юборади», - дедилар.

Маъноси :
Ҳай ва қаййум сифатли Зотдан бошқа илоҳ йўқ ва Унга истиғфор айтаман, Унга тавба қиламан.
Ибн Сунний ривоятлари.

АЛЛОҲУММА СОЛЛИ АЪЛАА САЙЙИДИНА МУҲАММАД

Жума айёмингиз муборак бўлсин!

@RamazonniQarshilab

Инсон ўзи хоҳламаган ҳар нарсада баҳонасини,
Ўзи хоҳлаган ҳар нарсага чорасини топади.

@RamazonniQarshilab

ДУНЁДА ШУНДАЙ БИР НЕЪМАТ БОРКИ, УНИНГ ИСМИ МЕҲРДИР !  У ФАҚАТГИНА БЕРГАНИМИЗДА ТАРҚАТГАНИМИЗДА ДОИМ КЎПАЯДИ...
ЎЗИНГИЗГА КЎПРОҚ МЕҲР ЖАЛБ ЭТИШНИНГ ЯГОНА УСУЛИ ЭСА, КЎПРОҚ МЕҲР УЛАШИШДИР !
АТРОФИНГИЗДА ҚАЛБИ МЕҲРГА ТЎЛА ИНСОНЛАР КЎПАЯВЕРСИН !

@RamazonniQarshilab

​БУТУН КОИНОТ БИР-БИРИГА МЕҲР-МУҲАББАТ РИШТАСИ БИЛАН БОҒЛАНГАНДИР.
МЕҲР УЛАШИШНИ ЎРГАН !
У МУҲАББАТНИНГ БАРЧАСИГА ҚАЛБИНГДА ЖОЙ БОРЛИГИНИ, КЎНГЛИНГ АНГЛАБ ЕТСИН !
МУҲАББАТСИЗ ИНСОНДАН ДУНЁ ҚЎРҚАДИ, БУНИ УНУТМА !

МАВЛОНО ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙ.

@RamazonniQarshilab