قلمرو ملوک هرمز در دو سوی خلیج فارس

حضور آلبوکرک و تسلیم ملوک هرمز

حکم، حکم نادر و مرگ مفاجات ضرب‌المثل «حکم، حکم نادر و مرگ مفاجات» در جایی به کار می‌رود که فرمانی صددرصد لازم‌الاجرا صادر شده باشد و تخطی از آن، مجازاتی سخت و هولناک داشته باشد. در چنین موقعیتی، مجریان امور حق تساهل، چشم‌پوشی یا چون‌وچرا کردن ندارند؛ زیرا، به تعبیر مثل، «حکم، حکم نادر است». ریشهٔ تاریخی این عبارت به نادرشاه افشار و سال‌های پایانی سلطنت او بازمی‌گردد. نادر در آغاز با لشکرکشی‌های موفق، بیرون راندن افغان‌ها و عثمانی‌ها و پیشروی تا هند، اقتدار ایران را بازسازی کرد و به شکرانهٔ فتح هند، مردم را مدت سه سال از پرداخت مالیات معاف کرد. اما در سال‌های بعد، سخت‌گیری و خشونت او بر مردم و کارگزاران به‌شدت افزایش یافت. بر پایهٔ روایت‌های تاریخی، نادر در رسیدگی به حساب مأموران مالیاتی، مبالغ سنگینی مطالبه می‌کرد و متخلفان را به شکنجه، کور کردن، بریدن گوش و بینی و حتی قتل محکوم می‌ساخت. نمونه‌هایی مانند کور کردن گروهی از محصلان مالیاتی فارس، ماجرای «کله‌مناره» از سر ۷۲ نفر، شکنجهٔ خاندان‌قلی‌بیگ و داستان خواجه شفیع بردسیری که ناچار شد برای پرداخت بدهی، دو دخترش را به فروش بگذارد، در منابع نقل شده است. در همهٔ این موارد، عبارت «حکم نادر است» بهانهٔ اجرای بی‌رحم فرمان و جلوگیری از هرگونه کوتاهی بود. سرانجام نادرشاه در سال ۱۱۶۰ هجری به دست چند تن از امرای افشار و قاجار کشته شد و اقتدارش یک‌باره فروپاشید. از همین رو، این ضرب‌المثل هم یادآور قدرت مطلق و بی‌چون‌وچرای فرمان است و هم نشان‌دهندهٔ ناپایداری قدرتی که بر خشونت و بی‌رحمی بنا شده باشد. @hogam