Телеграм канал «Араб тілі грамматикасы»

Пайғамбарымыз ﷺ айға қарап тұрып:

«Уа, Айша! Осы нәрсенің жамандығынан Аллаға сиын! Өйткені бұл — «қараңғылық басқан кездегі түннің жамандығы»», — деді.

(Имам Ахмад пен имам әт-Тирмизи риуаят еткен. Әт-Тирмизи хадисті «хасан-сахих» деп бағалаған.)

«Қараңғылық басқан кездегі түн» (الغاسق إذا وقب) — жарығы жоғалып, батқан кездегі ай дегенді білдіреді.

Мұндағы мақсат — айдың өзінен пана тілеу емес, түнде орын алатын зиянды нәрселер мен күнәлардан Аллаға сиыну!(АІ)

Мүрсәл хадистер тақырыбына қатысты имам әз-Зәһәби (һижри 748 жылы қайтыс болған) өзінің «әл-Муқиза» атты еңбегінде назардан тыс қалып жататын, өте жақсы бір түсіндірме ұсынады.

Мүрсәл хадис — табиғи сахабаға сілтеме жасамай, тікелей Пайғамбарға ﷺ теліген үзік иснадты риуаят. Табиғин Пайғамбармен ﷺ кездеспегендіктен, ол өзінің дереккөзін атамай, хадисті тікелей Пайғамбарға ﷺ телісе, мұндай риуаят үзік деп есептеледі. Яғни, риуаят тізбегінде кем дегенде бір буын түсіп қалған болады.

Көпшілік мүрсәл риуаяттардың барлығын бір санатқа жатқызып, олардың бәріне бірдей баға берілетіндей қарастырғанымен, имам әз-Зәһәби бұл мәселеге сатылы талдау жасайды. Ол мүрсәл риуаяттарды бірнеше қосымша санат пен тармаққа бөледі.

Имам әз-Зәһәби табиғиндер буынының өте көп адамды қамтитынын және олардың арасында жас жағынан да, ғылымдағы буын тұрғысынан да едәуір айырмашылық бар екенін ескереді.

Мысалы, табиғиндердің кейбірі һижри 20–70 жылдар аралығында қайтыс болған.

Басқалары һижри 70–100 жылдар аралығында қайтыс болған.

Ал енді бір бөлігі һижри 100–150 жылдар аралығында қайтыс болған.

Бұл шамамен белгіленген сатылар табиғиннің аға буынға немесе кейінгі буынға жатуына қарай, олардың өз ішіндегі топтар мен санаттарды білдіреді. Кейінгі буын табиғиндердің мүрсәл иснадтарында бірнеше рауидің түсіп қалу ықтималдығы аға буын табиғиндерге қарағанда едәуір жоғары. Сондықтан алғашқы топтың мүрсәл риуаяттарындағы әлсіздік дәрежесі де, табиғи түрде, күштірек болуы мүмкін.

Мұндай талдау мүрсәл хадистерге қатысты өзге мәселелер қарастырылмай тұрып-ақ жүргізіледі. Мәселен, нақты бір табиғиннің риуаят жеткізудегі жеке дағдысы мен ұстанымы, сондай-ақ оның тек сенімді деп есептейтін рауилерден ғана риуаят жеткізу-жеткізбеуі ескеріледі. Мұндай баға жорамалдарға емес, рауидің риуаяттарына қатысты нақты деректерге сүйеніп беріледі.

ҰСТАЗДАРДАН ҰЗАҚ МЕРЗІМ БОЙЫ ҒЫЛЫМ АЛУ ТУРАЛЫ ЕСКЕРТПЕ
Шейх Абдул-Фаттах Әбу Ғудда (Алла оны рақымына алсын) былай деген:
«Бұрынғы буындарда шәкірттердің ғалымдардан тәлім алуы осындай еді: қырық жыл, жиырма жыл, он жыл. Соның нәтижесінде шәкірт нағыз ғалым болып қалыптасып шығатын. Дәріс күні бойы, күннің басым бөлігінде немесе ең аз дегенде оның төрттен бірінде жалғасатын. Бар болғаны елу не қырық бес минут қана емес еді! Міне, осылайша шәкірттер имамдармен тығыз қарым-қатынаста болып, солардан тәлім алу арқылы өздері де имам дәрежесіне жетті.
Ал бүгінгі күні білім алу бірнеше аймен, санаулы минуттармен шектеліп, үнсіз парақтар мен шағын кітапшалардан ғана жүзеге асуда. Оның үстіне, талқылау, терең түсіну және білімді санаға сіңіру жоқ. Ғалымдардың алдында отырып тәлім алу дәстүрі мүлде дерлік жоғалды. Өзін ғалым ретінде көрсетуге қатысты мәлімдемелер шектен тыс асыра айтылуда, ал берілетін атақтар одан да асып түсуде. Ал білімнің өзі оған қатысы бар екенін мәлімдеп, оны саудаға айналдырған көптеген адамдардың үстінен Ұлы Аллаға шағымдануда».
— Шейх Абдул-Фаттах Әбу Ғудда, «Ғалымдардың сабыры туралы парақтар» (Сафахат мин Сабр әл-Ғұлама), 107-бет (AI).

Ғалымдармен бірге болу — кітаптардан пайда алудың кілті әрі барша жақсылыққа бастар жол.
Ғалымдармен сұхбаттасудың орнын еш нәрсе баса алмайды. Өйткені олар — сөйлейтін кітаптар. Ал білімді ғалымдардан тікелей алмаған адам үнсіз кітаптардан қалаған деңгейде пайда ала алмайды.
Алла Тағала бізге шейхтерімізден, ұстаздарымыздан және бізге жақсылық жасаған ізгі жандардан мол пайда нәсіп етсін!

Ұғымды түсіну қабілеті мен оны басқаларға түсіндіре білу қабілеті бір нәрсе емес. Бұл екі бөлек дағды.

Кейбір адамдарға ақпаратты оңай қабылданатын етіп ұсынып, үйрете білу қабілеті берілген.

Сириялық аңыз тұлға шейх Әли әт-Тантауи (ө. 1999 ж.) осындай адамдардың бірі.

Кейде ұғымды түсіндіре алмау шынымен де оны дұрыс түсінбегеннен болады, мұны студенттер өте оңай байқайды.

Шейх Әли әт-Тантауи айтқандай:
Егер мұғалімнің мәселені баяндап жатқанын, ал оқушылардың түсінбей, нақтылап сұрағанын көрсең, сонда ол түсіндіруге тырысып, бұрын айтқанынан артық ештеңе айта алмаса, біл: ол мәселені жаттап алған, бірақ түсінбеген.

قال الشيخ علي الطنطاوي:
إذا أنت رأيت معلّمًا يلقي المسألة فلا يفهمها التلاميذ، فيستوضحونه فيحاول التوضيح فلا يأتي بأكثر مما قال، فاعلم أنّه حفظ المسألة وما فهمها، أو (بالتعبير الجديد) ما هضمها.

Арабша түпнұсқаны өзгертпей қалдырдым. Ағылшынша нұсқада түпнұсқадағы «немесе (жаңаша айтқанда) қорыта алмаған» деген бөлік жоқ. Қаласаңыз, соны қосып, цитатаны арабшадан тікелей аударып берейін.