သတင်းထူး : လာမည့်လတွင် ဒီမိုကရက်များ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပါက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် "စီးပွားရေးကျဆင်းမှု" ကြုံတွေ့ရလိမ့်မည်ဟု သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ "ရီပတ်ဘလီကန်တွေ အနိုင်ရရင် ခင်ဗျားတို့တစ်ယောက်ချင်းစီမှာ ဒေါ်လာ ၅၀၀၀ ရှိမှာဖြစ်ပြီး ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံအတွက် ယခင်က မမြင်ဖူးတဲ့ စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုမျိုး ရရှိမှာပါ။"

နိုင်ငံတကာ (အထူးသဖြင့် ဒီမိုကရေစီစနစ် ကျင့်သုံးပြီး အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အားကောင်းတဲ့ နိုင်ငံတွေ) မှာတော့ နောက်ခံ background (မိသားစု အာဏာ၊ စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေး ဩဇာအာဏာ) မရှိဘဲ စစ်တပ်ထဲကနေ ရိုးရိုးသားသား တက်လာတဲ့ ဗိုလ်ချုပ်တွေအနေနဲ့ ကိုယ်ပိုင် ဥစ္စာဓန ကြီးကြီးမားမား ချမ်းသာကြွယ်ဝလာဖို့ဆိုတာ အလွန်တရာမှ ခဲယဉ်းပြီး အခွင့်အလမ်း အင်မတန်နည်းပါးပါတယ်။ ​အဓိက အကြောင်းရင်းတွေနဲ့ အခြေအနေတွေကို အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာနိုင်ပါတယ် - ​၁။ တရားဝင် လုပ်ခလစာနှင့် စံသတ်မှတ်ထားသော ဘဝအဆင့်အတန်း ​ပုံမှန်ဝင်ငွေသာ ရရှိခြင်း: နိုင်ငံတကာစံနှုန်းအရ စစ်တပ်က ပေးတဲ့ လစာ၊ စရိတ်နဲ့ ခံစားခွင့်တွေဟာ အလွန်အမင်း ချမ်းသာကြွယ်ဝသွားနိုင်လောက်တဲ့အထိ မများပါဘူး။ ၎င်းတို့ဟာ လူတန်းစားလတ် သို့မဟုတ် အထက်တန်းလတ် (Middle to Upper-Middle Class) အဆင့်လောက်မှာသာ နေထိုင်ကြရပါတယ်။ ​စီးပွားရေးလုပ်ခွင့် ကန့်သတ်ချက်: စစ်မှုထမ်းနေစဉ်အတွင်း ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်၊ ရှယ်ယာထည့်ဝင်ခွင့်တွေအပေါ် တင်းကျပ်တဲ့ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ တားမြစ်ချက်တွေ၊ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခ (Conflict of Interest) ဆိုင်ရာ ဥပဒေတွေ ရှိပါတယ်။ ​၂။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေး စောင့်ကြည့်မှု (Financial Transparency & Oversight) ​ပိုင်ဆိုင်မှု စာရင်းရှင်းတမ်း (Asset Declaration): တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး အားကောင်းတဲ့နိုင်ငံတွေမှာ ရာထူးကြီးလာတာနဲ့အမျှ ကိုယ်ပိုင်ပိုင်ဆိုင်မှုတွေ၊ ဘဏ်စာရင်းတွေ၊ မိသားစုဝင်တွေရဲ့ ဝင်ငွေရင်းမြစ်တွေကို တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာရပါတယ်။ ​တင်းကျပ်သော စစ်ဆေးမှုများ: ဝင်ငွေနဲ့ မမျှတဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု (Unexplained Wealth) တွေ့ရှိရုံနဲ့ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ဌာနတွေက စစ်ဆေးဖော်ထုတ်တာ၊ ရာထူးကနေ ထုတ်ပယ်တာနဲ့ တရားစွဲဆိုတာတွေ ခံရတတ်ပါတယ်။ ​သို့သော်... ဖြစ်လာနိုင်သည့် ရှားပါးခြွင်းချက် အခြေအနေများ ​နောက်ခံ background မရှိဘဲ စစ်တပ်ကနေ ချမ်းသာလာနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပေမယ့် အောက်ပါ အခြေအနေမျိုးတွေမှာတော့ ခြွင်းချက်အနေနဲ့ ရှိတတ်ပါတယ် - ​စစ်မှုထမ်းဟောင်း ဘဝနှောင်းပိုင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ: အစိုးရတာဝန်တွေကနေ အနားယူပြီးနောက် (Retirement) စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှု၊ Leadership စွမ်းရည်တွေကို အသုံးချပြီး ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ နည်းပညာကုမ္ပဏီများ၊ လုံခြုံရေး အတိုင်ပင်ခံလုပ်ငန်းများမှာ အလုပ်အကိုင်ကောင်းများ ရရှိခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင် လုပ်ကိုင်ခြင်း။ ​ဥပဒေနှင့်အညီ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ: လစာငွေစုဆောင်းမှုများကို ရေရှည် စတော့ရှယ်ယာဈေးကွက် သို့မဟုတ် အိမ်ခြံမြေ ကဏ္ဍတွေမှာ နှစ်နဲ့ချီပြီး စနစ်တကျ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းဖြင့် အသက်အရွယ်ကြီးလာချိန်မှာ ချမ်းသာလာခြင်း (သို့သော် ချက်ချင်းလက်ငင်း ကြွယ်ဝလာတာမျိုးတော့ မဟုတ်ပါ)။ ​အနှစ်ချုပ်ရရင်တော့ ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းမှာ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူးကို အသုံးချပြီး ကိုယ်ကျိုးရှာ ချမ်းသာဖို့ဆိုတာ တရားဥပဒေ စိုးမိုးမှုနဲ့ တင်းကျပ်တဲ့ စစ်ဆေးမှုတွေကြောင့် မဖြစ်နိုင်သလောက် နည်းပါတယ်။

နိုင်ငံတကာမှာ နောက်ခံ background မရှိပဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ငယ်တွေ ချမ်းသာနိုင်ဖို့အခွင့်အလှမ်းဘယ်လောက်ရှိလည်း.....?