فوتبال میدان رقابت است نه میدان حماقت

حاجی فیروز در تهران و برخی شهرها، نزدیک عید نوروز، شخصیتی با نام «حاجی فیروز»در خیابان‌ها ظاهر می‌شود.او صورت خود را سیاه می‌کند،لباس رنگارنگ می‌پوشد، ساز کوبه‌ای در دست می‌گیرد، شعر می‌خواند و آمدن بهار را نوید می‌دهد و از مردم هدیه می‌گیرد. اما پرسش این است:حاجی فیروز از چه زمانی با این نام و شکل در فرهنگ نوروزی ظاهر شده است؟ در دربار ناصرالدین‌شاه قاجار، خواجه‌ای آفریقایی با نام حاجی فیروز وجود داشته است.گفته می‌شود او از افراد مورد اعتماد شاه بود در جشن‌های درباری حضور داشت.همچنین روایت‌هایی دربارهٔ علاقهٔ زنان حرمسرا به او و بازگرداندنش پس از تصمیم شاه به انتقال او نقل شده است. آیا حاجی فیروز نوروزی از حاجی فیروز دربار ناصرالدین‌شاه گرفته شده است؟ این را بر پایهٔ سه نکته می توان بررسی کرد نخست: تا زمانی که نمونه‌های قدیمی‌تر و مستندی از نام حاجی فیروز در آیین‌های نوروزی پیدا نشده باشد، دوم:وجود خواجه‌ای آفریقایی با نام حاجی فیروز در دربار ناصرالدین‌شاه سوم: سیاه‌کردن دست و صورت، پوشش حرکات نمایشی و سازهای کوبه‌ای حاجی فیروز از نظر مردم‌شناختی شایستهٔ مقایسه با سنت‌های نمایشی و موسیقایی شرق آفریقاست آیدین

کوسا (Kosa) و کئچل (Keçəl) در آذربایجان کوسا و کئچل دو شخصیت شناخته‌شده در قصه‌ها، آیین‌ها و نمایش‌های مردمی عید نوروز (Bayram) در آذربایجان هستند. این نمایش‌ها با نام‌هایی مانند «کوسا گلدی» (Kosa gəldi)، «کوسا گلین» (Kosa gəlin) و «کوسا کوسا» (Kosa-kosa) نیز شناخته می‌شوند. کوسا (Kosa): شخصیتی با ریش کم‌پشت یا بدون ریش که با ظاهر و ویژگی‌های نمایشی خاص خود در آیین‌های نوروزی حضور دارد. کئچل (Keçəl): شخصیتی کچل و بی‌موی سر، تاس که در برخی نمایش‌های نوروزی آذربایجان ظاهر می‌شود. این دو شخصیت با یکدیگر گفت‌وگو و جدل می‌کنند، حرکات طنزآمیز انجام می‌دهند، مردم را دور خود جمع می‌کنند، نمایش‌های خنده‌آور اجرا می‌کنند، شعر می‌خوانند و از مردم هدیه می‌گیرند. در برخی روایت‌ها، کئچل نقش پادشاه یک‌روزه را بازی می‌کند؛ شخصیتی که می‌توان آن را نمادی از آمدن دوران تازه و دگرگونی طبیعت دانست. در این برداشت، سرما و زمستان جای خود را به گرما و فصل‌های گرم سال می‌دهند. کوسا نیز در برخی روایت‌ها بر الاغی سوار می‌شود و خود را با بادبزن باد می‌زند؛ رفتاری که می‌توان آن را به پایان زمستان و آمدن روزهای گرم تعبیر کرد. پیشینهٔ تاریخی کوسا و کئچل این دو شخصیت با سنت‌های کهن مردمی آذربایجان پیوند دارند. ابوریحان بیرونی در آثار ارزشمند خود، از جمله «آثارالباقیه» و «التفهیم»، به رسمی با نام «کوسه برنشین» اشاره کرده است. گزارش او از مهم‌ترین شواهد مکتوب برای بررسی پیشینهٔ تاریخی این رسم به شمار می‌رود. در روایت مربوط به این آیین، مردی کوسه ــ یعنی کم‌مو یا بی‌ریش ــ را بر الاغی سوار می‌کردند. او با بادبزنی خود را باد می‌زد و از مردم هدیه و پول می‌گرفت. این رسم با آیین‌های تقویمی و باورهای مربوط به دگرگونی فصل‌ها ارتباط داشته است. آیدین