Телеграм канал «مدرسه احیاءالعلوم هرات»

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
📝 شرح احادیث برگزیدهٔ ریاض الصالحین
✍ مولوی ضیاءاحمد فاضلی

🔹حدیث سوم
 
🏷 تأثیر نیت در مشارکت به خیرمندان

­۳. وعَنْ جابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ قَالَ: كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلی الله علیه و سلم في غَزَاةٍ فَقَالَ: «إِنَّ بِالْمَدِينَةِ لَرِجَالاً مَا سِرْتُمْ مَسِيْراً، وَلاَ قَطَعْتُمْ وَادِياً إِلاَّ كَانُوا مَعَكُمْ حَبَسَهُمُ الْمَرَضُ». وَفِي روايَةِ: «إِلاَّ شَرَكُوكُمْ في الأَجْرِ». [صحیح مسلم]

ترجمه
از جابر بن عبدالله انصاری روايت شده است که فرمود: ما با پيامبر صلی الله علیه و سلم در جنگي حضور داشتيم، فرمودند: «در مدينه مرداني هستند که شما هیچ مسیری را طی نکرده و هیچ وادی­‌ای را پشت سر نگذاشتید؛ مگر این که آن­‌ها نیز شما را [در عالَم روح و عاطفه] همراهی داشتند؛ بیماری آن­‌ها را [از اشتراک] باز داشت». همین حدیث در روایت دیگر چنین آمده است: «مگر این که با شما در دریافت اجر و پاداش مشارکت داشتند».
 
👤معرفی راوی
جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام خزرجی انصاری سَلَمی، صحابی است و از کسانی به شمار می‌آید که بیشترین روایت را از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم نقل کرده‌اند. گروهی از صحابه نیز از وی روایت نموده‌اند. او و پدرش با پیامبر مصاحبت و همراهی داشتند. جابر در نوزده غزوه شرکت نمود و در اواخر زندگی خود در مسجد النبی حلقۀ درسی‌ داشت و مردم از وی علم می‌آموختند. وی در سال ۷۸ هجری، مطابق با ۶۹۷ میلادی، دار فانی را وداع گفت.
 
📜 شرح کلمات کلیدی

▫️مَا سِرْتُمْ مَسِيْراً: هیچ راهی را طی نکردید؛ چه مسیری کوتاه یا دراز؛ با راحتی یا با دشواری.
▫️ لاَ قَطَعْتُمْ وَادِياً: هیچ دره­‌ای را پشت سر نگذاشته و از آن عبور نکردید. یعنی هر سختی را که در راه خدا متحمل شدید. [مرقاة المفاتیح]
▫️كَانُوا مَعَكُمْ: همراه شما بودند؛ به پاس نیت صادق شان در پاداش جهاد شریک شما اند.
 
📃 حکم فقهی
از آنجا که نیت، رکن اساسی در ترتیب ثواب اعمال است، نیت صادق بر انجام اعمال صالح ـ از جمله جهاد ـ امری مستحب مؤکد است؛ و هرگاه مکلف به سبب عذر معتبر شرعی، مانند بیماری، از انجام آن بازماند، ثواب عمل برای او ثابت می‌گردد. این حدیث دلالت دارد که وجود عذر شرعی، مانع استحقاق اجر نبوده و نیت خیر، سبب مشارکت در پاداش عمل صالح می‌شود، هرچند فعل به صورت عملی محقق نگردد.
 
💌 فواید علمی و تربیتی
این حدیثِ مبارک بر فواید زیر دلالت دارد:
۱- اشتیاق صحابه بر جهاد فی­ سبیل الله را نشان می­‌دهد؛ به ویژه این­که در رکاب نبی انجام می­‌یافت.

۲-  می­‌رساند که جهادِ پیامبر همه­­‌اش از نوع دفاعی نبوده و چنان نبود که تنها در خانۀ خویش تجاوز دشمن را پاسخ گویند؛ بلکه بسا پیش­‌دستی کرده و خود به سراغ دشمن می­‌شتافتند. و این، -بی­‌شک- دلالت بر شجاعت، همت عالی و حرص شان بر هدایت مردم و گسترش اسلام دارد.

۳- دلالت به ارزش بلند نیت و اراده به عمل نیک دارد؛ چنان­چه انسان با صدق نیتش بر انجام یک عمل نیک –هر چند قادر به عملی کردن آن نشود- در میزان الهی در زمرۀ عاملان آن عمل نیک به شمار می‌رود.

۴- می­‌رساند که در اسلام عوارضی؛‌ چون: بیماری و مانند آن، عذر موجه شناخته شده و ترک عمل به خاطر آن، مایۀ ملامتی قرار نمی­‌گیرد.

۵- دلالت بر آسانی و فطری بودن احکام اسلام دارد؛ تا جایی که این آیین مبارک، عذرهای اجتناب­‌ناپذیر انسانی –از جمله: بیماری- را می‌پذیرد و معذور را –اگر در نیتش صادق باشد- با آن که به ظاهر عملی انجام نداده و زحمتی را متحمل نشده، به چشم عامل به وی می­‌نگرد.

۶- می­‌رساند که ما نیز  بکوشیم از افراد آسیب­‌دیده دلجویی نماییم؛ چنانچه پیامبر با این سخنان پُر مهر خویش، خاطر بیماران دلشکسته را به دست آوردند.

۷- ذکر «رجال» در این حدیث، برای مثال است؛ ورنه اگر زن مسلمان هم مشتاق جهاد فی­‌سبیل‌الله باشد؛ طوری که همواره این آمادگی را داشته باشد تا اگر کاری از وی در این مسیرِ مبارک ساخته شود از آن دریغ نورزد، شامل پاداش می‌شود.

۸- می­‌رساند که در اسلام علاقه و اشتیاق قلبی بسیار مهم است؛ تا جایی­‌که انسان با همراه­ ساختن قلب و دلش با جمعی، اگر چه در عالم تن، از آن­‌ها بدور باشد، به خاطر معیت قلبی­‌اش با آن­‌ها و از ایشان محسوب می­‌شود.


#سلسله_احادیث_نبوی
#مدرسه_احیاءالعلوم_هرات
@Aehyaa

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
مرتد؛ گذر از مسیحیت به اسلام

یورام فان کلاورِن زادۀ ۲۳ ژانویۀ ۱۹۷۹ میلادی، سیاستمدار هلندی است. کلاورن عضو حزب برای آزادی و نمایندۀ مجلس نمایندگان هلند بود. او بنا داشت که کتابی بر ضد اسلام بنویسد؛ پس شروع به تحقیق کرد و با تحقیقاتش دربارۀ خدا، در نهایت خود او در اکتبر ۲۰۱۸ مسلمان شد.

او در بارۀ مسلمان شدن خود در سخنانی می‌گوید:
«تحت تأثیر جو ضد اسلامی هلند پس از کناره‌گیری از سیاست تصمیم به نوشتن کتابی بر ضد اسلام داشتم و در تحقیقاتم به بسیاری از نویسندگان و متفکران نامه نوشتم و پاسخ‌هایی دریافت کردم؛ از جمله یکی از این دانشمندان پروفسور عبدالحکیم مراد اسلام‌شناس انگلیسی بود. من فکر می‌کردم که او هرگز جواب مرا نمی‌دهد؛ زیرا من جزو یک گروه ضد مسلمان بودم؛ اما او پاسخ مناسبی به من داد. او حتی کتاب‌هایی را برای خواندن برای من فرستاد و اسامی دیگر علما را به من داد تا بتوانم با آن‌ها تماس گرفته و اطلاعات بگیرم.»
در جریان این تحقیقات و به ویژه پس از آشنایی با مفهوم توحید و شناخت واقعی شخصیت پیامبر اسلام، این شخصیت ضداسلام، خود مسلمان شد. [ویکیپیدیا]

«یوران فان کلاورن، یکی از منتقدانِ سرسختِ اسلام و از اعضای سابق PVV و نمایندۀ مجلس، پیشنهادات زیادی از جمله بسته شدن مساجد در هلند، حذف قرآن از مجلس و تحریم اسلام در قانون ارایه کرد. او برای تقویت این افکار و دیدگاه‌ها، به عنوان یک مسیحی، شروع به نوشتن کتابی انتقادی در بارۀ اسلام کرد؛ اما در حین نوشتن با امور تکان‌دهندۀ بسیاری مواجه شد. یورام در این کتاب سفر شخصی و تئولوژیک و پیشرفت خود در آن را شرح می‌دهد.»

این کتاب روایت این تغییر و دگرگونی است؛ سفری که این فرصت را برایش به دست داد تا به باورها و اندیشه‌های خود نگاهی نو بیندازد و از دریچۀ تحقیق و تأمل، به حقیقت دست برسد؛ و از سویی این کتاب، در حقیقت الگویی پندآمیز برای مسلمانان و غیر مسلمانان است تا آن را بخوانند و به حقایق درستین اسلام پی ببرند.

✍ عبدالرحمن عزام
🗓 پنج‌شنبه؛ ۳۰ میزان ۱۴۰۵ خورشیدی


#امروز...
#روزنوشت
#کتاب_بخوانیم
@Em_Roozam

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
📝 شرح احادیث برگزیدهٔ ریاض الصالحین
✍ مولوی ضیاءاحمد فاضلی

🔹حدیث دوم
 
🏷نقش نيت در جنگ و تبعات آن
 
2- وعن أبي بَكْرَة رضی الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلی الله علیه و سلم قَالَ: «إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ في النَّارِ» قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذَا الْقَاتِلُ فمَا بَالُ الْمقْتُولِ؟ قَالَ: «إِنَّهُ كَانَ حَرِيصاً عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ». [متفق علیه]

ترجمه:
از ابی بکره رضی الله عنه روايت شده است که پيامبر صلی الله علیه و سلم فرمودند: «هر گاه دو مسلمان، به روی يکديگر شمشير کشيدند، قاتل و مقتول، هر دو در آتش‌اند»؛ گفتم: ای رسول خدا، قاتل که معلوم است، مقتول چه گناهي دارد؟ فرمودند: «او نيز بر قتل رفيقش حريص بوده است».
👤 معرفی راوی
ابوبکره، نفیع بن حارث بن کَلدة ثقفی، از صحابیان پیامبر و از اهل طائف بود. به ابوبکره شهرت یافت؛ زیرا با «بَکره» (قرقرهٔ چاه) از دژ طائف پایین آمد و به پیامبر ملحق شد. احادیث زیادی از وی روایت شده است. در سال ۵۲ هجری در بصره وفات یافت. [الاعلام زرکلی]

📜 شرح كلمات كلیدی

▫️اِذا الْتَقَى: آنگاه که با هم رو برو شوند؛ منظور، علیه یکدیگر سلاح بکشند.
▫️بالُ المقتولِ: حال و وضع کشته شده؛ یعنی: او به کدام جرم دوزخی است؟
▫️كَانَ حَرِيصاً عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ: به كشتن رفيقش حريص بوده است. رفیق، طرفی است که با او درگیر شده است.

📃حکم فقهی
قتال مسلمانان با همدیگر بر اساس هوای نفس و بدون داشتن توجیه شرعی، حرام و از گناهان کبیره است. و اما آیا تنها بر نیتِ گناه، گناه نوشته می‌شود یا نه؟ احادیث در این باره در ظاهر متفاوت دیده می شود. سبب این تفاوت، تفاوت در درجات نیت است و اثری که بر آن مرتب می­‌شود. آنجا که آمده است: به نیت گناه، گناه نوشته نمی­‌شود، منظور، حد ضعیفی از نیت است؛ در حد خطره در دل؛ و چون از توان انسان خارج است گناه شناخته نمی‌شود. در حدیث مورد بحث، منظور، عزم و تصمیم بر گناه است که قوی‌ترین درجه نیت است و این، ناشی از فعل اختیاری انسان است؛ لذا، موجب گناه است. بله، اگر بعد از نیتِ در حد عزم بر انجام گناه، اگر حین دست­ یافتن به آن و نبود هیچ مانعی، به خاطر ترس از خدا آن را عملی نکرد، این انصراف او از گناه به خاطر الله به حدی نزد الله با ارزش است که علاوه بر کفاره شدن عزم قبلی، سبب درجات بلند نیز برای وی می‌گردد. نمونهٔ تأثیر این گونه نیت را در حدیث اصحاب غار (همان‌ها که در غار محبوس مانده بودند) مشاهده می‌کنیم؛ آنجا که یکی از ایشان جهت نجات شان از غار، به عملش که خودداری از زنا به خاطر ترس از الله بود متوسل شد؛ الله به پاس آن، سنگ را به حرکت در آورده و روزنهٔ نجات را بدیشان پدیدار ساخت. [صحیح بخاری] لذا، حقیقت مسأله از این قرار است و تعارضی بین احادیث در این خصوص وجود ندارد. [التوضيح لشرح الجامع الصحيح ]

💌 فواید علمی و تربیتی
این حدیث مبارک، نکته های زیر را افاده می­‌کند:
۱- پیامبر از وقوع جنگ بر اساس هوای نفس میان امت شان نگران بودند؛ لذا به عنوان بخشی از علاج، از عواقب خطیر این پدیدهٔ نامبارک بر آخرت دو طرفِ درگیر جنگ، هشدار دادند.

۲- جنگ داخلی میان مسلمان­‌ها، نه تنها دنیای ایشان را تباه می­‌کند؛ بلکه عذاب سخت آخرت را نیز برای ایشان در پی دارد.

۳- گناه قتل ناحق، بسی سنگین است؛ تا جایی که حتی محض عزم و تصمیم بر ارتکاب آن، و لو منجر به عمل نشود هم عذاب سخت آخرت را به دنبال دارد.

۴- نیت در حد عزم بر گناه گناه است؛ هر چند به عمل مبدل نشود.

۵- هر گاه متعلم درس استاد و یا شنونده، سخن ارشادگر را درست درک نکرد مستحب است که سؤال نموده و خود را به مسأله درست آگاه سازد؛ چنان چه صحابی بزرگوار چنان کرد.


#سلسله_احادیث_نبوی
#مدرسه_احیاءالعلوم_هرات
@Aehyaa

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
📝 شرح احادیث برگزیدهٔ ریاض الصالحین
✍ مولوی ضیاءاحمد فاضلی

🔹 حدیث اول

🏷 خلوص نیت و ارزش اعمال

وَعَنْ أبي هُريْرة رضی‌الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صلی‌الله علیه و سلم: «إِنَّ اللهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى أَجْسَامِكْم، وَلاَ إِلَى صُوَرِكُمْ، وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ».[مسلم]

ترجمه:
از ابوهريره رضی‌الله روايت شده است که پيامبر صلی‌الله علیه و سلم فرمودند: «خداوند متعال به اجسام و صورت‌های شما نگاه نمی‌کند؛ بلکه به دل­‌ها و اعمال شما می‌نگرد».
👤 معرفی راوی
ابوهریره، عبدالرحمن بن صخر دَوسی، صحابی جلیل‌القدر پیامبر اکرم و از جمله مفتیان صحابه بود. وی در سال هفتم هجری، هنگامی که پیامبر در خیبر حضور داشتند، به مدینه آمد و اسلام آورد و از آن پس همواره ملازم و هم‌رکاب آن حضرت بود.
ابوهریره بیش از هر صحابی دیگری از پیامبر حدیث روایت کرده است. شمار احادیث روایت‌شده از وی به ۵۳۷۴ حدیث می‌رسد و بیش از ۸۰۰ نفر از صحابه و تابعین این احادیث را از او نقل کرده‌اند.
او مدتی ولایت مدینه را بر عهده داشت. همچنین حضرت عمر وی را به ولایت بحرین گماشت، اما بعدها او را از این منصب عزل نمود. ابوهریره بیشتر عمر خویش را در مدینه سپری کرد و سرانجام در همان شهر، در سال ۵۹ هجری، وفات یافت.[الاعلام زرکلی]

📜 شرح كلمات کلیدی

▫️لاَ يَنْظُرُ: نگاه نمیی‌کند؛ منظور، اهمیت نمی‌دهد.
▫️ينظر إِلَى قُلُوبِكُمْ: به دل­‌های شما می­‌نگرد که آیا در آن اخلاص، شوق و یقین وجود دارد یا نه؟
▫️ وَأَعْمَالِكُمْ: به اعمال­‌تان می­‌نگرد که آیا با شرع اسلام برابر است یا نه؟

📃حكم فقهی
نیت، به معنی قصد و ارادهٔ دل است که در عرف شرع، به دو گونه استعمال شده است؛ یکی: نیت به معنی تعیین نوعیت عمل است، مثلاً: نماز به وسیله نیت تعیین می­‌شود که فرض است یا نفل؟ قضایی است یا ادایی؟ نیت بدین معنی نزد فقهای اسلام شرط صحت عمل و در فرایض، مانند: نماز، روزه، زکات و... حیثیت فرض در آن عمل را دارد. از همین­‌رو اگر کسی صدقه را بدون نیت زکات، به مسکین می­‌دهد به زکات حساب نشده و تنها صدقهٔ نافله محسوب می­‌شود؛ و یا حیوان را بدون نیتِ قربانی، ذبح می­‌کند جای قربانی­‌اش را گرفته نمی­‌تواند. نوع دوم: نیت به معنی قصد کردن رضای خداوند در عمل است که در مقابل آن ریاء و سمعه قرار دارد و نیت بدین معنی از چند حال خالی نیست: یا در فعل گناه است، مانند این که دزدی به خاطر کمک به فقراء انجام شود که هرگز نیت نیک، دزدی را از گناه بودن بیرون نمی­‌کند؛ یا در فعل مباح است، مانند: خواب شدن به خاطر قوت یافتن به عبادت الله و یا سیر و سیاحت به خاطر تدبر به مخلوقات الهی؛ و یا این نیت در فعل طاعت است، مانند: نماز، جهاد، صدقه و.. که نیت (قصد رضای الله) در هر دو صورت، موجب قبول و پاداش نزد خداوند است و ممکن نیست عمل بنده بدون چنین نیتی نزد الله مورد قبول قرار گیرد. در علم فقه، نیت بیشتر به معنی اول به کار می­‌رود و در علم اخلاق، به معنی دوم بیشتر استعمال دارد. در حدیث مذکور نیت، به معنی دوم آن مراد است. [دررالحکام شرح غرر الاحکام]

💌 فواید علمی و تربیتی
این حدیث حاوی نکات و فوائد ارزندهٔ آتی است:
۱. نگاه و نظر، یکی از صفات ذاتی خداوند است؛ البته نگاه و نظری که شایستۀ شأن با عظمت اوست؛ بی‌آن‌که میان آن و میان نگاه و نظر مخلوق هیچ شباهتی وجود داشته باشد.

۲. مسلمان در مسیر زندگی باید همواره، خداوند را ناظر و مراقب خویش دانسته و این احساس را در خود زنده بدارد که الله همیشه مرا می­‌بیند.

۳. از نظر اسلام، جنسیت، نژاد، رنگ و خصوصیات جسمی، کسی را نسبت به دیگران، بزرگتر و یا حقیرتر نمی­‌گرداند و فضیلت و رزیلت اشخاص بر این امور بنا نمی­‌شود؛ بلکه برتری تنها بر معیار برتری عمل و نیت تعیین می‌شود.

۴. هرگاه ملاک دوستی یا دشمنی خداوند با بندگان، بر مبنای عمل و نیتِ نیکو استواراست، پس باید اهل ایمان نیز دوستی و دشمنی، اخوت و یا فرقت خود با دیگران را بر همین مبنا تنظیم کنند.

۵. قبولی عمل مسلمان نزد خداوند دو شرط اساسی دارد: مطابقت آن با راه و روش اسلام و اخلاص نیت؛ و پرندهٔ عمل تنها با این دو بال است که توان پرواز به سوی آسمان اجابت الهی را حاصل می­‌کند.

۶. سعادت یک مسلمان در گرو دو چیز نهفته است: صالح بودن عمل و نیت وی؛ به عبارت دیگر: اصلاح ظاهر و باطن وی.


#سلسله_احادیث_نبوی
#مدرسه_احیاءالعلوم_هرات
@Aehyaa