Faxriy nisba (yoki shunchaki nisba) — islom sharqi va arab onomastikasida (ismshunosligida) shaxsning kelib chiqishi, tugʻilgan yoki yashagan joyi, qabilasi, mazhabi yoki kasb-korini anglatuvchi va uning ismiga faxr, hurmat ramzi sifatida qoʻshib aytiladigan maxsus sifatlash yoki qoʻshimchadir. [1] Odatda arab tilidagi "-iy" (ayollar uchun "-iyya") qoʻshimchasi orqali yasaladi. Tarixda va bugungi kunda bu nisbalar olimlar, mutafakkirlar hamda din ulamolarining ismlari tarkibida faxriy unvon va ajratib turuvchi belgi sifatida juda muhim oʻrin tutgan. [1] Faxriy nisbalarning asosiy turlari • Geografik (yashash yoki tugʻilgan joyi boʻyicha): Eng keng tarqalgan turi boʻlib, shaxsning qaysi buyuk ilm markazidan ekanini koʻrsatib, unga oʻziga xos hurmat yuklagan. • Buxoriy (Buxorolik) • Samarqandiy (Samarqandlik) • Termiziy (Termizlik) • Xorazmiy (Xorazmlik) [1] • Qabila yoki nasl-nasab boʻyicha: Shaxsning olijanob arab qabilalariga yoki paygʻambar sulolasiga daxldorligini anglatgan. • Qurashiy (Quraysh qabilasidan) • Hoshimiy (Hoshimiylar sulolasidan) • Kasb-hunar yoki ilm sohasi boʻyicha: Insonning jamiyatdagi mavqeyi va nufuzli kasbini ulugʻlagan. • Zajjor (Shishasoz) • Baqqol (Baqqollik bilan shugʻullanuvchi) • Diniy-huquqiy mazhab boʻyicha: Qaysi fikh maktabining yetuk olimi ekanini koʻrsatgan. • Hanafiy (Hanafiy mazhabi olimi) • Shofiy (Shofiy mazhabi olimi) Jamiyatdagi oʻrni Anʼanaviy ism zanjirida nisba odatda kunya, shaxsiy ism, ota ismi (nasab) va laqabdan keyin ismning eng oxirida keltiriladi. Ushbu nisbalar shunchaki manzilni bildirmay, oʻsha davr ilmiy va madaniy ierarxiyasida shaxsning yuksak maqomini va jamiyatdagi oʻrnini mustahkamlovchi faxriy belgi boʻlib xizmat qilgan.