Телеграм канал «Xushnudbek.uz»

Til bayrami va tuzatilgan alifbo haqida
Bugun, 21-oktyabr — Özbek tiliga davlat tili maqomi berilgan kun. Bundan roppa-rosa 37 yil oldin tarixiy adolat tiklanib, özbek tili özimizga rasman qaytarib berilgan.
⠀
Barça yurtdoşlarimizni uşbu qutluğ sana bilan çin qalbdan tabriklayman!
⠀
Garçi qoğozda qonunni qabul qilgan bölsak-da, amalda özbek tilini tölaqonli özimizniki qiliş oson keçmagan. Xolislik uçun aytiş kerak, özbek tilining nufuzini oşiriş, nafaqat Özbekiston içida, balki jahon miqyosida keng tarqaluvçi tilga aylantiriş yölida hali köp işlarni qilişimiz şart.
⠀
❗️️️️️️️Uzoq kutilgan qonun
Bugun Şavkat Mirziyoyev lotin yozuviga asoslangan özbek alifbosidagi ayrim harflarning şakliga tuzatiş kiritiş haqidagi qonunni imzoladi. Bu haqda Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva xabar bermoqda.
⠀
Bu 10 yillardan buyon davom etib kelayotgan bahslar, noroziliklar yoki tuşunmovçiliklarga nihoyat barham berib, til hamda yozuv borasida yakdil pozitsiyaga kelişga turtki böladi, degan umiddaman.
⠀
Yodingizda bölsa, 2023-yil 11-dekabr kuni jadidlar ğoyalariga bağişlangan xalqaro ilmiy konferensiyada nutq sözlagan Saida Mirziyoyeva alifbo masalasini ham yodga olib, “alifbodagi ayrim özgarişlarni joriy etişimiz va şu bilan alifbo masalasiga qat’iy nuqta qöyişimiz zarur” deya ta’kidlagan edi.
⠀
Eng asosiy muammo ham özi şunda edi, masalaga yakuniy nuqta qöyilmayotgandi. Kimdir kirill deydi, kimdir lotin deydi, kimdir 2 ta harf, kimdir 4 ta harf, kimdir 10 ta harf özgarsin deydi, xullas, davlatning yagona pozitsiyasi yöqligi sababli jamiyatda ham bu borada bölinişlar kattalaşib ketgandi.
⠀
❓️️️️️Barçasi qisqa vaqtda böldimi? Alifboni tuzatişga urinişlar tarixi
Alifboni tuzatiş haqidagi işlar keça yoki bugun boşlanib qolgani yöq. Birgina özimning kanalimni qarab çiqsam, 2018-yildan buyon şu masala haqida 20 dan ortiq postlar yozgan ekanman.
⠀
Masalan:
1️⃣ 2018-yil 21-oktyabr — olimlardan iborat işçi guruh alifboga tuzatiş kiritişga oid takliflarni e’lon qildi.
❌ Lekin bu takliflar ma’qullanmadi.
⠀
2️⃣ 2019-yil 22-may kuni navbatdagi taklif e’lon qilindi.
⠀
❌ Lekin bu takliflar ma’qullanmadi.
⠀
3️⃣ 2021-yil 16-mart kuni navbatdagi taklif e’lon qilindi.
⠀
❌ Lekin bu takliflar ham ma’qullanmadi.
⠀
4️⃣ 2023-yil 4-sentyabr kuni navbatdagi taklif e’lon qilindi.
⠀
❌ Lekin bu takliflar ham ma’qullanmadi.
⠀
5️⃣ 2026-yil 7-iyul kuni navbatdagi taklif e’lon qilindi.
⠀
✅️️️️Nihoyat mana şu taklif ma’qullandi.
⠀
Körib turganingizdek, özgarişlar şoşilib yoki osmondan tuşganday bölayotgani yöq. Buning ustida önlab olimlar va mutaxassislardan iborat katta işçi guruh işlagan va har 2 yilda takliflar berib borişgan.
⠀
❓️️️️️️️Xarajatlar köp böladimi?
Bu haqida ham avval bir neça marta batafsil yozgan ekanman, yana takrorlaşdan yiroqman (1, 2).
⠀
Xarajatlar böyiça katta xavotirga örin yöq.
⠀
Qonun kuçga kirguniga qadar amaldagi alifbo asosida rasmiylaştirilgan hujjatlar, milliy valyuta va qimmatli qoğozlar muomalada böladi.
⠀
👉️️️️ hujjatlar yoppasiga almaştirilmaydi, muddati kelganda almaşadi;
👉️️️️ pul almaşmaydi, yaroqsiz holga kelgunça işlatiladi;
👉️️️️ darsliklar yoppasiga almaşmaydi, özining almaştiriş muddati kelgunça işlatiladi;
👉️️️️ peşlavha va körsatkiçlar ham yaroqsiz holga kelgunça foydalaniladi.
⠀
Ya’ni katta xarajat qilib, keskinlik bilan bir kunda emas, balki kiçik xarajat bilan bosqiçma-bosqiç, asta-sekinlik bilan bir neça yilda töliq ötiladi.
⠀
❓️️️️️️️Nega aynan şu variant?
Bu eng köp muhokamalarga sabab bölgan masala böldi. "Mayli, alifboga tuzatiş kiritilsin, lekin nega aynan şu variantda?", degan savollar köp berildi.
⠀
Albatta, alifbo masalasida barça uçun birdek yoqimli bölgan yagona variant yöq. Bu ilojsiz. Kimdir uni xohlaydi, kimdir buni xohlaydi. Men bir neça marta işçi guruh yiğilişlarida bevosita qatnaşib, tilşunos olimlarning turli variantlarni kelişa olmasdan, bir-biri bilan qanaqa urişib ketişganlariga guvoh bölganman.
⠀
Tuşunişingiz uçun, özi neça variant bor edi, degan savolni örtaga taşlaş kerak.
⠀
Alifboni tuzatiş böyiça juda köp variant muhokama qilingan. Har bir variant bir-biridan nimadir bilan farq qilgan. Takliflarni umumlaştirsak, mana bunday guruhlar paydo böladi:
⠀
1) faqat 4 ta harf (ö, ğ, ş, ç) özgarişi;
2) faqat 2 ta harf (ö, ğ) özgarişi;
3) singarmonizmni aks ettiriş (a, i, ö kabi unlilarni köpaytiriş, buning özida 3 xil variant bor edi — qisman, kengaytirilgan va töliq);
4) ng harf birikmasini alifbodan çiqariş;
5) tutuq belgisini çiqariş;
6) x va h harflarini birlaştiriş;
7) “ts” tovuşi uçun harf joriy qiliş;
8) “j” tovuşi uçun 2 ta harf joriy qiliş.
⠀
Ehtimollar nazariyasiga qöyib körilsa, jami 383 ta variant bölyapti. Tasavvur qilyapsizmi, alifboni özgartiriş uçun nazariy jihatdan 383 xil variantni körib, bittasida töxtaş kerak bölgan. Men hali ö va ğ ning qalpoği qanaqa bölsin, degan önlab variantlarni qöşmayapman.
⠀
Şu sababli ham jamiyatda turfa qaraşlar bölişi tabiiy, buni töğri tuşuniş kerak. Hammaning öz qaraşi, öz xohişi va özi uçun qulay alifbosi bor. Yozuv iste’molchilari öziga qulay alifboni talab qilishga haqli.
Ammo barcha variant tarafdorlari ko‘rpani o‘ziga tortaversa, bu bahslar 100 yildan keyin ham tugamasdi. Kimdir qaysidir qismida yon bermasa, yagona qarorga kelish imkonsiz edi. Masalan, men ham dastlabki muhokamalar chog‘i boshqacharoq takliflar bergandim. Lekin yakuniy qarorni qo‘llab-quvvatladim, chunki hozir birdamlik juda muhim.
⠀
✅️️️️ Mening pozitsiyam
Meni ançadan buyon kuzatadiganlar bu boradagi pozitsiyamni yaxşi bilişadi. Tarixga muhrlaş uçun har safar öz pozitsiyamni, ya’ni alifboni tuzatiş tarafdori ekanligimni oçiq aytib kelganman. Masalan, 2021-yilda bu haqida alohida post qilib, qoraytirilgan harflar bilan şunday yozgan ekanman:
⠀
Alifbo islohotini töliq, ha-ha, TÖLIQ qöllab-quvvatlayman!
⠀
Avval kanalimni kirillda yuritar edim, 2023-yil yanvar oyida kanalimda ötkazilgan sörovda ovoz bergan 182 ming kişidan 53 foizi lotinda yuritişimni tanlagan va men öşandan buyon barça ijtimoiy tarmoqlarimni lotinda yuritişni boşlaganman. Bundan sira afsuslanmayman, töğri qaror bölgan, deb hisoblayman.
‼️Va endi bajonidil yangi alifboda yuritişga ötaman. Sizni ham şunga çorlab qolaman.
⠀
⠀
👉 @xushnudbek 👈

Shavkat Mirziyoyevning “Bolalar farovonligiga investitsiya: kelajak avlodlarning barqaror va adolatli taraqqiyoti sari yo‘l” butunjahon sammiti ishtirokchilariga yo‘llagan tabrigidan parcha:

“Yana bir ustuvor vazifa - bolalar uchun xavfsiz ta’lim va raqamli muhit yaratish. Kiberbulling, ekspluatatsiya va shaxsiy ma’lumotlardan suiiste’mol qilishga qarshi hamkorlikni kuchaytirishimiz zarur.

Bolalar ishtirokini qarorlarimizning ajralmas qismiga aylantirishni ham taklif etamiz. Ular uchun yaratilayotgan xizmatlar haqida o‘zlarining fikrini eshitishimiz kerak. Bunday ishtirok bolaning yoshiga mos, ixtiyoriy va xavfsiz tashkil etilishi lozim”.


👉 @xushnudbek 👈

Bugun Shavkat Mirziyoyev Qashqadaryo viloyatiga tashrif buyuradi

Davlatimiz rahbari sanoat, qishloq xo‘jaligi, ta’lim sohalarida hamda mahallalarda amalga oshirilayotgan ishlar bilan tanishadi.


👉 @xushnudbek 👈

❗️Para Osiyo o‘yinlari — 2026. Delegatsiyamizda yana 4 ta oltin!

Para veloshosse bo‘yicha ayollar o‘rtasida T1–2 klassining vaqt poygasida Marjona Pardaboyeva 25:58.04 natija bilan oltin medalni qo‘lga kiritdi.

***

Para dzyudo bo‘yicha erkaklar o‘rtasida J2 klassining -95 kg vazn toifasida Dovurxon Karomatov oltin medalni qo‘lga kiritdi.

Aylanma tizimda o‘tkazilgan bahslarda hamyurtimiz barcha raqiblarini mag‘lub etib, shohsupaning eng yuqori pog‘onasidan joy oldi.

***

Para pauerlifting bo‘yicha erkaklar o‘rtasida 80 kg vazn toifasida Bekzod Jamilov g‘olib bo‘ldi.

Hamyurtimiz finalda 229 kg og‘irlikni ko‘tarib, oltin medalni qo‘lga kiritdi.

***

Para pauerlifting bo‘yicha ayollar o‘rtasida 67 kg vazn toifasida Ruxshona O‘ktamova oltin medalni qo‘lga kiritdi.


📊 Medallar reytingi: ayni paytda hisobimizda 🥇21 ta oltin,🥈24 ta kumush va🥉23 ta bronza — jami 68 ta medal bor. Umumjamoa hisobida 2-o‘rindamiz.


👉 @xushnudbek 👈

Mirzaliyev Sanjar Mahamatjan oʻgʻli taʼlim va ilm-fan vaziri oʻrinbosari etib tayinlandi.

Bunga qadar u Belarus – Oʻzbekiston qoʻshma tarmoqlararo amaliy texnik kvalifikatsiyalar institutining ijrochi direktori edi.


👉 @xushnudbek 👈

Yo‘ldoshev Oybek Behzodovich taʼlim va ilm-fan vazirining birinchi oʻrinbosari etib tayinlandi.

Bunga qadar u “PwC Uzbekistan” kompaniyasining Davlat sektori, infratuzilma va ESG boʻyicha konsalting amaliyoti direktori edi.

***

Pardayeva Mehriniso Doniyorovna taʼlim va ilm-fan vaziri oʻrinbosari etib tayinlandi.

Bunga qadar u Taʼlimni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi boshqarma boshligʻi edi.


👉 @xushnudbek 👈

Marko Rubio: Saida nihoyatda iste’dodli, aqlli va mehnatkash inson

AQSh Davlat kotibi Marko Rubio kecha bo‘lib o‘tgan Amerika-O‘zbekiston ishbilarmonlik va investitsiya kengashining ikkinchi yig‘ilishida nutq so‘zladi. Jumladan, u o‘z nutqida Kengashning ikki hamraisidan biri O‘zbekiston Prezidenti Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyevani ham eslab o‘tdi va Kengash doirasida amalga oshirilayotgan ishlar uchun minnatdorlik bildirdi.

“Biz mustaqil va suveren davlatlarmiz. Har birimiz o’z mamlakatimiz va xalqimiz uchun eng yaxshisini istaymiz. Aynan shu umumiy qadriyatlar va maqsadlar munosabatlarimizni bunday samarali rivojlantirish imkonini bermoqda”, — dedi Marko Rubio.

Ma’lumot uchun: o’tgan yili tashkil etilgan Amerika-O‘zbekiston ishbilarmonlik va investitsiya kengashida ikki nafar hamrais bo’lishi tasdiqlangan edi: O’zbekiston tomonidan Prezident Administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva, AQSh tomonidan Janubiy va Markaziy Osiyo bo‘yicha Maxsus vakili, Elchi Serjio Gor.


👉 @xushnudbek 👈