Телеграм канал «Xushnudbek.uz»

10-mart, seshanba (20-kun)
Saharlik vaqti: 05:26
Iftorlik vaqti: 18:28 (Toshkent vaqti) [hududlar farqi]

#ramazon

UYALI TELEFON ODOBLARI

Ajanabiy tildan olingan «telefon» so‘zi ovozni uzoq masofaga uzatish ma’nosini bildiradi. Avvallari bu maqsadga mo‘ljallangan asboblar bo‘lmagan. Keyinchalik ilmning rivojlanishi natijasida ovoz uzatish asboblari ixtiro qilindi va ulardan boshqalar qatori musulmonlar ham foydalana boshladilar. Telefon aloqasi va texnikasi rivojlana borib, bu sohada misli ko‘rilmagan taraqqiyotga erishildi. Oxiri kelib bizda «uyali telefon» deb nomlanayotgan, boshqa xalqlarda «cho‘ntak telefoni», «qo‘l telefoni», «harakatlanuvchi telefon» kabi turli nomlar bilan atalayotgan telefon turi keng tarqaldi. Hozirga kelib, moslama nafaqat ovozni uzoq masofaga uzatish vositasi, balki surat va videotasvirga tushirish, ularni boshqalarga yuborish, ovoz yozish, qisqa maktublar (SMS) yuborish, internetga kirish kabi bir qancha ishlarni amalga oshirish vositasiga aylanib qoldi.

Albatta, bu narsalarni tartibga solish, telefon orqali bo‘ladigan aloqalarning me’yori va odoblarini bayon qilish zarurati tug‘ildi. Ammo bu ish bilan deyarli hech bir odam yoki guruh jiddiy shug‘ullanmayotir. Muammolar esa borgan sari ko‘payib bormoqda.

***

...Masjidda ma’ruza qilishga tayyorlanayotgan edim. Shunda bir guruh yoshlar mendan oldin qo‘llariga telefonlarini olib, suratga olishni boshlab yuborishdi. Ulardan ba’zilari boshqa namozxonlarning yelkalari osha, turtib-surtib oldinga o‘tishga intilishmoqda. Boshqa birlari cho‘kkalab olishgan. Uchinchi toifasi esa o‘tirgan joyida bo‘ynini cho‘zib, qo‘lidagi telefonini baland ko‘tarib turishibdi. Otaxonlar bezovta bo‘lishmoqda, asabiylashishmoqda. Ba’zilari haligi yigitlarni tartibga chaqirib, o‘tirishga chorlashdi. Eng asosiysi, surat va ovozni yozmoqchi bo‘layotgan yoshlar na masjid imomidan, na mendan ruxsat so‘rashni xayollariga ham keltirishmagan edi. Ularning fikricha, suratga yoki ovoz yozishga shaylangan kishi hammadan yuqori turadi, unga birov xalaqit bermasligi ham farz, ham vojib...

Musulmonlarga, namozxon kishilarga shu ish munosibmi? Yo‘q! Bu ish musulmonlarga mutlaqo yarashmaydigan o‘ta odobsizlikdir! Musulmon inson Alloh taoloning uyi bo‘lmish masjidda suratga olish, ovoz yozish bilan ovora bo‘lmasligi, odob bilan ma’ruza eshitishi kerak. Boshqa namozxonlarga, ma’ruzachiga xalaqit bermasligi lozim.

***

...Bir odamning marosimidamiz. To‘yga kelganlar uchun keng joyga dasturxon tuzalgan. Biz o‘tirgan chorpoya atrofini ko‘p sonli «telefonchilar» o‘rab olib, surat olishni va ovoz yozishni boshlab yuborgan. Boshqa mehmonlar to‘silib qolganlari sababli, tik turib, bo‘yin cho‘zishmoqda yoki «telefonchilar»ni «O‘tir-o‘tir», deb tartibga chaqirishmoqda. «Telefonchilar» esa bunga parvo ham qilmay, o‘z faoliyatlarini davom ettirish, bir-birlarini itarish-turtish bilan ovoralar. Ularning fikri-zikri – beodoblik bilan yozgan narsalarini telefon orqali tezroq boshqalarga yuborib, shuhrat qozonish, maqtanish...

Musulmon mehmonlarga shu ish munosibmi? Yo‘q! Bu ish mehmonlarga mutlaqo munosib emas. Mehmon degan odam o‘zi uchun ko‘rsatilgan joyda odob bilan o‘tirishi lozim. Izn so‘ramasdan, birovni suratga olmasligi va ovozini yozmasligi kerak. Eng asosiysi, boshqa mehmonlarni bezovta qilmaslik lozim.

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning «Ijtimoiy odoblar» kitobidan.


👉 @xushnudbek 👈

Voyaga yetmagan Hasan va Husan egizak farzandlari doimiy ravishda mahalla ichida mashinani katta tezlikda haydashiga yo’l qo’yib bergan Nozim Azizov 5 sutkaga qamalibdi.


👉 @xushnudbek 👈

9-mart, dushanba (19-kun)
Iftorlik vaqti: 18:27 (Toshkent vaqti) [hududlar farqi]

#ramazon

“NAQLIYOT VOSITALARI ODOBLARI” BOBI UCHUN MUALLIFDAN XULOSA

Ushbu «Naqliyot (transport) vositalari odoblari» sarlavhasi ostida kelgan ma’lumotlar oldingi kitoblarimizda topilmaydi. Zotan, yangi paydo bo‘lgan naqliyot vositalariga oid odoblar ulardan oldingi yozilgan kitoblarda bo‘lishi mumkin ham emas. Qadimgi naqliyot vositalariga oid odoblar esa o‘z holicha bayon qilingan bo‘lib, ular alohida jamlanmagan edi.

Shuning uchun bo‘lsa kerak, hozir bu boradagi odoblarga rioya qilish ko‘ngildagidek emas. Kamina xodimingizga bu haqda odamlar shikoyat qilib turishadi. Ularning gaplariga qaraganda, ko‘pchilik yo‘l harakati qoidalariga ham, ulov minishdagi odob-axloq me’yorlariga ham amal qilmaydi. Ko‘pgina haydovchilar bir-birlariga ozor berishadi, so‘kishib-urishadi va hokazo.

Bir tanish kishining aytishicha, yoshi o‘tib qolgani sababidan u avtoulovini sekinroq haydar ekan. Yosh haydovchilar u kishining ortidan «tezroq hayda» degan ma’noda ovoz chiqarish asbobi (signal) bilan shovqin ko‘tarishar, u kishidan oldinga o‘tib olgach, uyat gaplar bilan so‘kib ketishar ekan. Mazkur tanishimiz bu gaplarni alam bilan aytdi va odamlarga bu borada ulamolar tushuncha berishsa, yaxshi bo‘lishini ham ta’kidladi. Bunga o‘xshash gap-so‘z va fikr-mulohazalar tez-tez uchrab turibdi.

Mazkur avtoulov beodoblari piyoda yurganlarida, suhbat va boshqa muomalada yuqorida aytib o‘tilgan beodobliklarini qilmasliklari mumkin. Chunki bu holatlarda ko‘z ko‘zga tushib turadi. Ammo ushbu holatdan yiroqlashib, o‘z uloviga minib olgach, insonning iliq nafasini sezmay, ko‘zi ko‘ziga tushmay turganda, istagan noma’qulchiligini o‘ziga ep ko‘rib qoladi.

Aslida bu holat o‘sha insonlarning umumiy odob-axloqlari darajasi pastligidan kelib chiqqan bo‘ladi. Ularning ko‘z ko‘zga tushib turganda odobliroq bo‘lishlari riyokorlikdan iborat bo‘ladi. Odob va axloq me’yorlari ularning asosiy sifatiga aylanmagani uchun, mazkur beodobliklarni qilishni o‘zlariga ravo ko‘rishadi. Haqiqiy mo‘min-musulmon kishilarning odob va axloq me’yorlari ularning doimiy sifatlariga aylanib qolgani uchun, qayerda, qachon, kimning oldida bo‘lishidan qat’i nazar, o‘zlarini yuksak odob doirasida tutishadi.

Ushbu mulohazalar turtki bo‘lib, anchadan buyon umumiy tarzda ijtimoiy odoblar haqida, xususan, yangi paydo bo‘lgan naqliyot, so‘zlashuv vositalari va boshqa narsalarga oid odoblarni xalqqa yetkazish maslahatini qilib yurar edik. Yosh olimlarimizdan ba’zilariga iltimos qilib, ular bu mavzularda risolalar ham yozishgan, bular internetdagi sahifamizda nashr ham qilingan edi. O‘sha bitiklardan foydalanib, ushbu kitobga ham yangi mavzuga oid ma’lumotlar sifatida bir necha boblarni kiritishni ma’qul ko‘rdik.

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning «Ijtimoiy odoblar» kitobidan.


👉 @xushnudbek 👈

⛈️ Erondan O’zbekistonga “kislotali yomg’irlar” kirib kelayotgani haqidagi xabarlar inkor qilindi

“O’zgidromet”ning ma’lum qilishicha, bunday xabarlar ilmiy jihatdan asoslanmagan.

Kislotali yog‘inlar atmosferada oltingugurt oksidlari (SO₂) va azot oksidlari (NO₂) uzoq vaqt davomida to‘planib, bulutlarda suv bug‘i bilan kimyoviy reaksiyaga kirishishi natijasida hosil bo‘ladi. Bunday jarayonlar asosan yirik sanoat hududlari va to‘g‘ridan-to‘g‘ri chiqindi manbalari yaqinida kuzatiladi.

Havo massalari uzoq masofalarga ko‘chishi jarayonida ifloslantiruvchi moddalar yig’indisi atmosferadagi turbulentlik, vertikal aralashish, quruq va nam cho‘kish jarayonlari ta’sirida keskin kamayadi. Shu sababli manbadan minglab kilometr uzoqlikda xavfli darajadagi kislotali yog‘inlar shakllanishi deyarli mumkin emas.

Bundan tashqari, yog‘inlarning hosil bo‘lishi mahalliy bulut hosil bo‘lish jarayonlari bilan bog‘liq bo‘lib, yog‘inlar asosan hudud ustidagi atmosferada mavjud bo‘lgan suv bug‘i va aerozollar hisobiga shakllanadi.

Meteorologik kuzatuvlar va atmosfera havosi sifati monitoringi ma’lumotlariga ko‘ra, kislotali bulutlarning O‘zbekiston va qo‘shni davlatlar hududiga ko‘chib kelishi xavfi kuzatilmayapti.


👉 @xushnudbek 👈

Tashqi ishlar vazirligi:

9-mart soat 07:00 holatiga koʻra, Oʻzbekistonga jami 21 ming 712 nafar fuqaromiz qaytarildi.

Jumladan:

🇸🇦Saudiya Arabistonidan – 17 ming 963 nafar;
🇦🇪BAAdan – 3 ming 290 nafar;
🇮🇷Erondan – 47 nafar;
🇶🇦Qatardan – 378 nafar;
🇧🇭Bahrayndan – 27 nafar;
🇴🇲Oʻmondan – 7 nafar.


👉 @xushnudbek 👈

9-mart, dushanba (19-kun)
Saharlik vaqti: 05:27
Iftorlik vaqti: 18:27 (Toshkent vaqti) [hududlar farqi]

#ramazon

YO‘LOVCHINING ODOBLARI

Yo‘lovchi chiqqan naqliyot vositasida o‘zini xuddi birovning uyida yoki jamoatchilik joyida o‘tirgandek tutishi kerak.

Birovning shaxsiy markabiga mingan odam xuddi uning uyiga kirgan kabidir. Birovning uyiga kirgan odam qanday odoblarga rioya qilsa, markabiga mingan odam ham o‘shanday odoblarga rioya qilishi kerak. Odob bilan o‘tirish, ulovda mavjud narsalarga qo‘l uzatmaslik, haydovchining iznisiz biror narsadan foydalanmaslik va hokazolar shular jumlasidandir. Shuningdek, jamoatchilik markabiga mingan odam ham xuddi jamoatchilik binolariga kirgan kishidek bo‘ladi. U ham o‘ziga yarasha odoblarga rioya qilishi lozim.

Yo‘lovchi o‘zi chiqqan naqliyot vositasida ozodalikka rioya qilishi juda ham muhim.

Bunda naqliyot vositasi shaxsiymi, jamoat foydalanadiganimi, farqi yo‘q. Zotan, musulmonlarning ko‘zga ko‘ringan shiorlaridan biri: «Poklik iymondandir». Afsuski, ba’zi kishilar bu haqiqatni unutib, o‘zlari foydalanayotgan naqliyot vositalarida tozalikka rioya qilishmaydi. Turli chiqindilarni, qog‘oz va oziq-ovqat qoldiqlarini naqliyot vositalariga tashlab ketish hollari har qadamda uchrab turadi.

Yo‘lovchidan o‘zi mingan naqliyot vositasiga hech qanday zarar yetkazmaslik talab etiladi.

Bu odobga rioya qilmay, naqliyot vositasiga zarar yetkazgan yo‘lovchi birovning yoki jamoatchilikning mulkiga talofat yetkazgan hisoblanadi va uni to‘lab berishi vojib bo‘ladi.

Yo‘lovchining jamoat naqliyot vositasida haqdor kishilarga joy berishi yuksak odob namunasidir.

Haqli kishilar deganda qari, bemor, zaifhol kishilar, homilador va bolali ayol kabilar kiradi. Bu kabi shaxslarni barcha joylarda avaylash kerak bo‘lganidek, naqliyot vositalarida ham joy berish, yordam ko‘rsatish hammaning burchidir.

Jamoatchilik markablarida tiqilinch bo‘lsa, yangi chiqqanlarga joy berish yuksak odobdir.

Jamoatchilik naqliyot vositalari ham xuddi majlislar kabidir. Ularda ham majlislar odobiga rioya qilish lozim bo‘ladi.

Yo‘lovchining jamoatchilik naqliyot vositasida baqir-chaqir qilmasligi ham odobdandir.

Afsuski, ba’zi bir odobga rioya qilmaydigan shaxslar jamoatchilik naqliyot vositasida baland ovozda gapirib, xoxolab, so‘kinib, ko‘pchilikning tinchini buzadilar. Bunday holatlar musulmon kishilarga mutlaqo yarashmaydi.

Yo‘lovchi jamoatchilik naqliyot vositasida manziliga yetib borganidan keyin, haydovchiga tashakkur aytadi, garchi yo‘lkira to‘lagan bo‘lsa ham.

Yo‘lovchi naqliyot vositasidan tushayotganida, boshqalarga xayrlashuv salomini berib, «bismillah»ni aytib, o‘ng oyog‘i bilan tushadi.

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning «Ijtimoiy odoblar» kitobidan.


👉 @xushnudbek 👈

❗️Ertaga, 9-mart (dushanba) barcha uchun dam olish kuni

Bu yil 8-mart – Xalqaro xotin-qizlar kuni bayrami yakshanba – dam olish kuniga to’g’ri keldi. Mehnat kodeksining 208-moddasiga binoan, agar bayram kunlari dam olish kuniga to’g’ri kelib qolsa, unda dam olish kuni bayramdan keyingi ish kuniga ko’chiriladi.

Shu sababli, 2025-yil 24-dekabrdagi PF-257-sonli Prezident farmoniga ko’ra, yakshanbadagi dam olish kuni mos ravishda 9-mart — dushanbaga ko’chirilgan.

Boshqacha aytganda, ertaga — 9-mart, dushanba barcha uchun dam olish kuni bo’ladi.


👉 @xushnudbek 👈