11-mart, chorshanba (21-kun)
Iftorlik vaqti: 18:29 (Toshkent vaqti) [hududlar farqi]
#ramazon
UYALI TELEFONDA SUHBATDOSHGA NISBATAN ODOBLAR
Birovga qo‘ng‘iroq qilishdan, qisqa xat yozishdan oldin uning raqamini aniqlab olish lozim.
Sinash uchun ayrim raqamlarni terib, o‘ynash joiz emas. Kim bilan muomala qilayotganini aniq bilish kerak. Bo‘lmasa, o‘zgani noo‘rin bezovta qilishi, o‘zini xijolatga qo‘yishi yuzaga keladi.
Qo‘ng‘iroq qilishdan oldin qo‘ng‘iroq qilinayotgan shaxs istirohat qilayotgan yoki qilmayotgani, band yoki band emasligini aniqlab olish kerak.
Xususan, masjidlardagi musulmon kishiga namoz vaqtida qo‘ng‘iroq qilish joiz emas. Ayniqsa, ahli ilmlar, hurmatli kishilar, katta yoshdagi odamlarga nisbatan bu ma’noda o‘ta ehtiyotkor bo‘lish lozim. Ba’zi kishilar mulohaza qilmay, juda erta yoki o‘ta kech paytlarda ham, odamlar uyquga ketadigan vaqtlarda ham telefonga chaqiraveradi. Yana ortidan «Bezovta qilmadimmi?» deb so‘rab ham qo‘yishadi.
Bir marta qo‘ng‘iroq qilganda javob berilmasa, oradan bir oz muddat o‘tkazmay turib, qo‘ng‘iroqni qaytarish beodoblikdir.
Bu xuddi birovning darvozasini tinimsiz qoqib, hadeb chaqiraverishga o‘xshaydi. Ulamolarimiz: «Musulmon kishi birovni uyidan chaqirganda, o‘sha odam eshitadigan tarzda bir marta chaqirsin, javob qilmasa, bir oz kutib, keyin qayta chaqirsin, chunki uy egasi tahorat qilayotgan yoki namoz o‘qiyotgan yoki boshqa bir zaruriy holatlarda band bo‘lishi mumkin», deyishadi. Unga hadeb qo‘ng‘iroq qilaverish darvozasini tinimsiz taqillatish bilan barobar.
Uch marta qo‘ng‘iroq qilingandan keyin ham javob bo‘lmasa, qo‘ng‘iroq qilishni to‘xtatish lozim.
Birovni chaqirish odobi shuni taqozo qiladi. Birinchi chaqirish ila hojati borligi bildiriladi. Ikkinchi chaqirish bilan istagini yana bir bor ta’kidlaydi. Uchinchisi esa oxirgi chaqirish bo‘ladi. Shundan keyin ham javob bo‘lmasa, chaqirilayotgan kishi o‘ta band ekani yoki chaqiruvchiga javob berish istagi yo‘qligi alomati bo‘ladi.
Chaqirilgan odam aloqaga chiqqanda, chaqiruvchi birinchi bo‘lib salom berishi kerak.
Musulmonlik odobi shuni taqozo qiladi. Kalomdan oldin salom beriladi.
Jobir roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:
«Nabiy sollallohu alayhi vasallam:
«Salom kalomdan avvaldir», dedilar».
Termiziy rivoyat qilgan.
Qo‘ng‘iroq kelganda, go‘shakni olgach, «Labbay» yoki shu kabi go‘zal ibora bilan so‘z boshlash odobdandir.
Agar suhbatdosh oldin salom bersa, unga alik qaytarish zarur. Zero, salom berish sunnat, javob qaytarish esa vojibdir. Alikni hech bo‘lmaganda salomga yarasha qaytarish vojib.
Uyali aloqa vositasida uzoqroq gaplashmoqchi bo‘lgan odam suhbatdoshidan izn so‘rashi lozim.
Chunki uning bunga imkoniyati bo‘lmasligi, mashaqqatga tushib qolishi yoki hisobida puli kam qolgan bo‘lishi mumkin.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning «Ijtimoiy odoblar» kitobidan.
👉 @xushnudbek 👈