5-mart, payshanba (15-kun)
Iftorlik vaqti: 18:22 (Toshkent vaqti) [hududlar farqi]
#ramazon
YO‘L ODOBLARI
Yo‘l jamiyat a’zolarining bir-birlari bilan bog‘lanishlari, munosabat o‘rnatishlari, muntazam aloqalarni joriy etishlari vositasidir. Kishilar yo‘llar orqali uydan uyga, mahalladan mahallaga, bir yurtdan ikkinchisiga borib-kelishadi. Insonlar yo‘llar vositasida hayotlari uchun kerak bo‘lgan yuklarini tashiydilar. Ibtidoiy jamiyat davridan boshlab, hozirgacha yo‘llar ijtimoiy-iqtisodiy hayotda muhim o‘rin egallab kelgan. Yo‘llarning insoniy jamiyat uchun katta ahamiyatga ega omil ekanini ular haqida Qur’oni karimda bir necha oyati karimalar nozil bo‘lganidan ham bilib olish qiyin emas.
Xususan, biz yashab turgan davrga kelib, yo‘llarning insoniyat hayotidagi ahamiyati va qadri yana ham o‘sdi. Hayotning barcha sohasida taraqqiyot, osonlik, qulaylik uchun yo‘llar o‘ta zarur omilga aylanib qoldi. Shuning uchun ham Islomda yo‘llar masalasiga o‘ziga yarasha alohida e’tibor qaratilgan. Yo‘lga va yo‘l xizmatlariga oid o‘ziga xos qonun-qoidalar, odob-axloqlar joriy qilingan.
Yo‘lga yaxshi niyat bilan, kerakli duolarni o‘qib chiqish.
Yaxshi niyat — yarim mol. Musulmon kishi doimo yaxshi niyatli bo‘ladi. Binobarin, yo‘lga chiqqanda ham yaxshi niyat bilan chiqadi. Rivoyatlarda kelgan yo‘lga chiqish oldidan o‘qiladigan duolarda ham aynan yaxshi niyat ifoda qilingan.
Yo‘lning o‘ng tarafida yurib, o‘ng tarafida to‘xtash.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning barcha narsalarni o‘ng tarafdan boshlashlari ko‘p rivoyatlarda kelgan. Ulamolarimiz: «Yo‘lning o‘ng tarafidan yurish mustahabdir», deganlar.
Yo‘lda yurishda tavozeli bo‘lish.
Yo‘l odamlar bir-birlari bilan uchrashadigan va ular ko‘p qatnaydigan joydir. Bunday joylarda shayton odam bolasini vasvasaga solishi ham mumkin. U la’nati ba’zi odamlarning ko‘ngliga: «Shuncha odamning ichida eng afzali sensan, shakli-shamoyiling, qaddi-qomating, mansabing, boyliging hammanikidan ustun», deya ig‘vo qilishi turgan gap. Shaytonning bu kabi ig‘vosiga uchgan ayrim kishilar kibru havoga berilib, tavozeni unutishlari mumkin. Shuning uchun yo‘lda yurgan odam Alloh taoloning solih bandalaridan bo‘lishga harakat qilishi lozim.
Musulmon kishi yo‘lda viqor bilan, o‘rtacha yurishi va ovozini baland ko‘tarmasligi odobdandir.
Alloh taolo Luqmon surasida marhamat qiladi:
«Yurishingda mo‘tadil bo‘l va ovozingni pasaytir. Chunki ovozlarning eng yomoni eshakning ovozidir» (19-oyat).
Ya’ni, yurishing o‘rtacha va maqsadli bo‘lsin. Bekorchi, soxta harakatlar bilan kuch-quvvatni isrof qilib, kibru havo bilan ham yurma, juda lapashang bo‘lib, sudralma ham
«...va ovozingni pasaytir».
Hangragan kabi xunuk ovozda hamma yoqni boshingga ko‘tarma. Baqir-chaqir qilish yomon narsa. Bilib qo‘y:
«...ovozlarning eng yomoni eshakning ovozidir».
Eshak bekordan-bekorga bor ovozi bilan hangrab turadi. Hech bir sababsiz baland ko‘tarilgan ovozning eshaknikiga o‘xshatilishining o‘zi yetarli. Oyatda bu ovoz eng yomon ekani ham ta’kidlanmoqda.
Yo‘lda yurib borayotgan musulmon kishining barchaga tabassum bilan boqishi odobdandir.
Demak, odamlar bilan ko‘rishganda, qovoq solmasdan, g‘amgin holatda bo‘lmay, ko‘rgan odamning yuziga tabassum bilan qarab, chiroyli muomala qilish Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning odatlari ekan.
Yo‘lda yurib borayotgan musulmon inson o‘zidan boshqalar ham yo‘lga u kabi haqli ekanlarini unutmaydi. Ularga yo‘lda noqulaylik tug‘dirmaslikka, ularga nisbatan hurmat bilan qarab, odob bilan muomala qilishga harakat qiladi. Yo‘lda kibru havoga berilish, o‘zini boshqalardan ustun qo‘yish, dabdaba va as’asa bilan yurish dinimizda qattiq qoralanadi.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning «Ijtimoiy odoblar» kitobidan.
👉 @xushnudbek 👈