O‘qituvchi va ustoz: ikkita turli maqom
So‘nggi paytlarda shu narsa haqida ko‘p o‘yladim:
nega o‘qituvchi bilan ustoz tushunchalari ko‘pincha aralashib ketyapti?
Aslida esa bu ikkalasi mutlaqo boshqa-boshqa maqom.
O‘qituvchi — kasb.
U bilim beradi. Dastur asosida ishlaydi. Pul evaziga xizmat ko‘rsatadi. Natija uchun javob beradi. Bu yerda munosabat oddiy va halol: pul ↔️ bilim. Hech qanday minnat ham, ortiqcha hissiyot ham shart emas.
Ustoz esa — maqom.
U hammaga bo‘lmaydi. Ustoz tanlaydi. Kuzatadi. Vaqt, obro‘ va mas’uliyat qo‘shadi. Faqat bilim emas, yo‘l ham beradi. Ustozlik iltimos bilan emas, vaqt o‘tib tan olinishi bilan keladi.
Eng katta xatolik shu yerda boshlanadi:
pulli o‘quv munosabatini ustoz–shogird darajasiga ko‘tarib yuborishda.
Har bir inson ustozlikka loyiq emas. Har bir o‘quvchi shogird bo‘la olmaydi. Buni qabul qilmasak, ranjish, hisob-kitob, orqadan gapirish boshlanadi.
To‘g‘ri ierarxiya shunday bo‘lishi kerak:
— o‘quvchi — keladi, to‘laydi, o‘rganadi
— ishchi yoki hamkor — vazifa qiladi, natija ko‘rsatadi
— shogird — inson sifati bilan tan olinadi
Ko‘pchilik birinchi bosqichdan uchinchiga sakrashga urinadi. Muammo ham aynan shu yerda.
Ko‘p so‘raladigan savol:
“Pulga bilim o‘rgatgan odam ustoz emasmi?”
Yo‘q, masala pulda emas.
O‘qituvchi pul uchun o‘rgatadi — bu normal.
Ustoz esa munosabatni pul ustiga qurmaydi.
Ustoz pul olishi mumkin, lekin ustozlik pul bilan o‘lchanmaydi.
Men o‘zim uchun shu xulosaga keldim:
— ommaga men o‘qituvchiman
— tanlangan, inson sifatida o‘tganlargagina — ustoz
Bu sovuqlik emas.
Bu chegara.
Chunki har kimga ustoz bo‘lish shart emas.
Ustozlik — da’vo emas, mas’uliyat.