Уламолар айтишича, истиғфорнинг уч хил даражаси бор :
Биринчи даража :
Фақат тил билан истиғфор айтиш. Бу – энг қуйи поғона. Аммо бунинг ҳам фойдалари кўп. Жумладан, фақат тил билан истиғфор айтиш сукутдан яхшироқ. Бу, эгасини яхшиликка ўргатади, бандани тоатга чақиради, ёмонликдан узоқлаштиради. Аммо, бир жиҳати ҳам бор: киши тили билан истиғфор айтса-ю, лекин гуноҳдан тийилмаса, ёлғончи бўлиб қолиши, айтган истиғфори ўрнига ўтмаслиги мумкин. Баъзи орифлар :“Кимнинг истиғфори ўзини ўнглашига туртки бўлмаса, унинг гапи ёлғондир”, дейишган экан.
Иккинчи даража :
Қалби билан истиғфор айтиш. Қалбни нопок нарсалардан тозалашда унинг таъсири катта, фойдаси бисёр. Қалб ила истиғфор айтган банда ғам-ташвишдан қутулади, устига раҳмат, барака ёғилади.
Учинчи даража :
Ҳам қалб, ҳам тил билан истиғфор айтиш. Мана шу энг афзали, хос бандалар даражасидир. Барча фазилатлар шунда мужассам. Дил ҳамда тил билан истиғфор айтилса, гуноҳлар кечирилади, яхшиликлар кўпаяди, қалб тозаланади.
Қалб ва тил билан истиғфор айтиш насуҳ (яъни, ҳақиқий, холис) тавбанинг шартидир. Демак, тавба қабул бўлиши учун тилда истиғфор айтиб, қилмишига қалбдан афсусланиш, гуноҳни такрорламасликка қатъий қарор қилиш лозим.
Қалб ва тил билан истиғфор айтиш насуҳ (яъни, ҳақиқий, холис) тавбанинг шартидир. Демак, тавба қабул бўлиши учун тилда истиғфор айтиб, қилмишига қалбдан афсусланиш, гуноҳни такрорламасликка қатъий қарор қилиш лозим.
Абу‘л-Хаттоб... Анасдан ривоят қилади:
Ҳазрат Абу Бакр Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам) билан бирга овқатланаётган вақтда ушбу оят (залзала сурасидаги) нозил бўлган: "Ким заррача яхшилик қилса, уни кўради. Ким заррача ёмонлик қилса, уни ҳам кўради."
Абу Бакр қўлини кўтариб:
"Эй Аллоҳнинг Расули, заррача оғирликда бўлса ҳам қилган ёмонлигим учун жазоланаманми?" деб сўради. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам):
"Эй Абу Бакр, агар сен дунёда заррача оғирликдаги ёмонликдан нафратлансанг (сақлансанг), Аллоҳ қиёмат куни сенга заррача оғирликда яхшилик тайёрлайди. Оқибатда, қиёмат куни ўша билан кутиб олинасан," дедилар.
Ибн Жарир Табарий яна шундай дейди: Зилзол сураси нозил бўлганида, Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) ўтирган эдилар. У сурани эшитиб, йиғлай бошладилар. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам):
"Эй Абу Бакр, нима учун йиғлаяпсан?" деб сўрадилар. Абу Бакр:
"Бу сура мени йиғлатмоқда," дедилар. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи васаллам):
"Агар сиз гуноҳ ва хатоларни қилиб, Аллоҳ сизларни кечирмаганида, Аллоҳ бошқа бир умматни яратар эди. Улар гуноҳ ва хатолар қилиб, улар кечирилар эди," дедилар.
Абу Саид Худрийдан ривоят қилинади:
Оят нозил бўлганида у (Абу Бакр) шундай деди:
"Эй Аллоҳнинг Расули, мен амалларимни кўраманми?"
Расулуллоҳ:
"Ҳа," дедилар. У:
"Катта амалларимни ҳамми?" деб сўради. Расулуллоҳ:
"Ҳа," дедилар. У:
"Кичик амалларимни ҳамми?" деб сўради. Расулуллоҳ:
"Ҳа," дедилар. Шунда (Абу Бакр) у:
"Вай онам!" деди. Расулуллоҳ:
"Эй Саид, хурсанд бўл, чунки яхшилик ўн баробардан етти юз баробаргача мукофотланади. Аллоҳ хоҳлаганига янада кўпайтириб беради. Ёмонлик эса ўзига баробардир ёки Аллоҳ уни кечиради," дедилар.
Қиёмат куни мисқоллар ва зарралар жам бӯлиб бизга ё жазо ё мукофот бӯлади...