Телеграм канал «Светлана Тихановская»

«Усе ацэнкі і пазіцыі сфармуляваныя, гісторыкі мусяць іх прытрымлівацца»

Дарадца Святланы Ціханоўскай па адукацыі і навуцы Павел Церашковіч у размове з «Салідарнасцю» распавёў пра тое, як беларускія ўлады фармуюць афіцыйную версію гісторыі, чаму беларускія ўніверсітэты губляюць міжнародныя сувязі і дзе Беларусь шукае партнёраў у сферы адукацыі і навукі. 

Галоўнае з інтэрв’ю:
Пра афіцыйную палітыку ў галіне гістарычнай памяці
«Беларуская дзяржава не абыходзіць нязручныя тэмы — практычна па ўсіх з іх ужо сфармуляваныя афіцыйныя пазіцыі, якіх павінны прытрымлівацца гісторыкі. Гэта выразна бачна ў рэкамендацыях Міністэрства адукацыі па выкладанні гісторыі. У іх вельмі негатыўна ацэньваецца перыяд, калі беларускія землі ўваходзілі ў склад Рэчы Паспалітай, і, наадварот, станоўча — знаходжанне ў складзе Расійскай імперыі. Фактычна атрымліваецца, што паланізацыя падаецца як зло, а русіфікацыя — як нешта станоўчае, хоць у Расійскай імперыі ўціскаліся беларуская мова, культура і адукацыя».

Пра міжнародную ізаляцыю беларускіх універсітэтаў
«Пасля 2020 года практычна спыніліся кантакты беларускіх універсітэтаў з большасцю краін Еўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі. Сёння сярод краін Балонскага працэсу Беларусь супрацоўнічае толькі з Казахстанам і Азербайджанам. Асноўная арыентацыя цяпер — на ўсход і паўднёвы ўсход, у тым ліку на Расію і Кітай. Беларусь таксама шукае кантакты з такімі краінамі, як Паўночная Карэя і М’янма, а нядаўна беларуская дэлегацыя наведала ўрад Талібана для перамоваў аб супрацоўніцтве ў адукацыйнай сферы».

Пра адкрыццё спецыяльнасці «лічбавая гісторыя» на гістарычным факультэце БДУ
«Лічбавая гуманістыка — гэта трэнд, які развіваецца ўжо дзесяцігоддзі. Таму добра, што гістарычны факультэт БДУ далучыўся да гэтага кірунку, бо лічбавыя тэхналогіі дазваляюць зрабіць гістарычныя веды даступнымі для значна большай колькасці людзей. Аднак жаданне далучыцца да сусветнай навуковай супольнасці выглядае супярэчліва на фоне абмежаванняў міжнароднага супрацоўніцтва. Вярнуцца ў сусветную адукацыйную прастору можна толькі тады, калі ўніверсітэты маюць што прапанаваць і здольныя падтрымліваць высокі ўзровень адукацыі і навукі».

Да 10 000 еўра на навучанне для беларусаў і беларусак, якія пацярпелі ад рэпрэсій

Асвоіць новую прафесію, вывучыць мову для працы ці пацвердзіць свой дыплом за мяжой — з гэтымі выдаткамі можа дапамагчы праграма Еўрапейскага саюза EU4Belarus — SALT.

Падтрымка прызначаная для беларусаў і беларусак, якія праз палітычны пераслед страцілі магчымасць працаваць або працягваць адукацыю. 

Праграма можа аплаціць да 10 000 еўра на прафесійнае навучанне, перападрыхтоўку, павышэнне кваліфікацыі, моўныя курсы і іспыты, а таксама прызнанне дакументаў аб адукацыі.

Для ўдзелу трэба пацвердзіць факт рэпрэсій і скласці план навучання з тлумачэннем, як яно дапаможа ў прафесійным развіцці. Адукацыйныя паслугі павінны аказвацца пастаўшчыкамі з ЕС

🔗 Умовы ўдзелу і форма заяўкі

Як дыпламатычныя брыфінгі дапамагаюць беларусам?

Рэгулярныя сустрэчы са спецпасланнікамі і пасламі розных краін — важны элемент працы Офіса Святланы Ціханоўскай. Але ў чым іх каштоўнасць і як гэтыя фарматы дапамагаюць беларусам? Распавёў дыпламатычны дарадца Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі.

У верасні Святлана Ціханоўская праводзіла брыфінгі для паслоў Лацінскай Амерыкі. Чаму гэта важна?
«Брыфінгі з пасламі Лацінскай Амерыкі ў такім фармаце праводзяцца ўсяго другі раз. Першы адбыўся ў Вашынгтоне, і тады нам таксама дапамагала іспанскае пасольства.

Перш за ўсё, гэта важна для пашырэння кантактаў за межы Еўропы. Гэта дапамагае забяспечыць падтрымку свабоднай Беларусі на розных кантынентах, што крытычна важна для галасаванняў у ААН і глабальных ініцыятыў. Такія сустрэчы асабліва актуальныя напярэдадні маштабных міжнародных падзей, як Генасамблея ААН.

У Беларусі і краін Лацінскай Амерыкі ёсць шмат агульнага досведу ў пытаннях выхаду з дыктатур і дэмакратычных пераўтварэнняў. Абмен досведам дапамагае лепш разумець, якія крокі і памылкі былі зробленыя ў іншых краінах, што можа быць карысным для будучага рэфармавання Беларусі».

А што наконт паслоў Еўрасаюза?
«Такія брыфінгі праводзяцца рэгулярна — прыкладна раз на паўгода. Мы выкарыстоўваем розныя фарматы. Адзін з іх — сустрэчы са спецпрадстаўнікамі і энвоямі, якія займаюцца менавіта дэмакратычнай Беларуссю. Для нас гэта вельмі важныя партнёры. Сам факт таго, што многія краіны прызначылі спецыяльных прадстаўнікоў па Беларусі, гаворыць пра інстытуцыяналізацыю гэтых адносін: іх асноўная штодзённая праца звязана з дэмакратычнай Беларуссю.

Такія брыфінгі неабходныя для лепшага інфармавання і дэталёвага разумення сітуацыі ў Беларусі. Гэта датычыцца палітвязняў, дзеянняў Лукашэнкі, рэпрэсій, сітуацыі вакол беларуска-ўкраінскіх адносінаў. Мы бачым, што абставіны ўвесь час змяняюцца, і таму важна рэгулярна ладзіць такія сустрэчы.

Акрамя таго, такія брыфінгі — гэта прэстыжны фарма, які паслы звычайна праводзяць з міністрамі або кіраўнікамі дзяржаў. Тое, што яны адбываюцца са Святланай Ціханоўскай, падкрэслівае яе статус і важнасць пытання Беларусі для міжнароднай супольнасці».

🤍❤️🤍 Культура, якая дапамагае нам заставацца беларусамі 

Беларуская культура яднае людзей па абодва бакі мяжы і дапамагае захоўваць сваю ідэнтычнасць ва ўмовах рэпрэсій і русіфікацыі. Святлана Ціханоўская заклікае падтрымліваць яе і ў размовах з беларусамі, і на міжнародных сустрэчах. Сабралі яе выказванні пра тое, як культура падтрымлівае сувязь паміж беларусамі і чаму важна зберагчы нашу спадчыну.

Ключавыя выказванні беларускай лідаркі за апошні час:
«Нашую культуру нельга проста адмяніць, бо яна жыве ў кожным з нас. Мы заўсёды захоўваем яе ў нашым сэрцы. Беларускасць можа быць рознай: ціхай і гучнай, традыцыйнай і вельмі сучаснай, у вышыванцы і ў худзі, у народным спеве і ў новай песне. Гэта тое, кім мы ёсць. І ніякія забароны не змогуць гэта змяніць». 

«Мы зразумелі, што культура і ідэнтычнасць — гэта тое, што найлепш аб’ядноўвае людзей. Я бачу ў гэтым яшчэ адну задачу для нас у выгнанні: пакуль рэжым знішчае ўсё нацыянальнае, мы павінны захаваць іх за мяжой, каб аднойчы яны маглі вярнуцца дадому».

«Культура служыць мостам паміж беларусамі па абодва бакі мяжы. Калі сотні тысячаў апынуліся ў выгнанні, праз мову, літаратуру, музыку, тэатр, супольную памяць мы захоўваем сувязь адно з адным. Нацыянальная ідэнтычнасць — найважнейшы інструмент супраціву «рускаму свету». Нездарма Расія праводзіць гвалтоўную русіфікацыю, як у Беларусі, так і на акупаваных тэрыторыях Украіны». 

«Культура — гэта элемент бяспекі. Моцная нацыянальная ідэнтычнасць робіць грамадства больш устойлівым да прапаганды і спробаў знешняга кантролю. І культура — гэта тое, што яднае нас з Еўропай. Беларусь гістарычна была часткай еўрапейскай культурнай прасторы і агульнаеўрапейскай спадчыны. І падтрымліваючы культуру, мы ўзмацняем еўрапейскасць беларускага грамадства».
 
«Нашая культура, нашая мова — гэта наша зброя. Наш шчыт ад так званага «рускага свету». І нашая інтэлігенцыя — ахоўнікі нашай спадчыны. І калі мы паглядзім, колькі таленавітых, адукаваных людзей вымушана пакінулі Беларусь за апошнія пяць з паловай гадоў, мы зразумеем, што лукашэнкаўскаму рэжыму абыякавая будучыня краіны».

«Дэмакратычная Беларусь немагчымая без роўных правоў і бяспекі для кожнай жанчыны» 

Спецдакладчык ААН па Беларусі Нілс Муйжніекс падрыхтаваў даклад аб парушэннях правоў жанчын у Беларусі. У дакладзе адзначаецца, што дыскрымінацыя жанчын у Беларусі носіць сістэмны і структурны характар, а выкарыстанне заканадаўства ў рэпрэсіўных мэтах становіцца інструментам палітычнага пераследу і парушэння асноўных правоў.

Дарадца Святланы Ціханоўскай па пытаннях інклюзіўнасці і раўнапраўя Юлія Міцкевіч пракаментавала даклад:
«Ад пачатку рэпрэсій 2020 года, якія працягваюцца і нават узмацняюцца, гэта набыло яшчэ і характар татальнага палітычнага пераследу жанчын розных поглядаў, прафесіяў, узростаў і ўразлівасцяў. 

Толькі ў 2025 годзе па крымінальных справах асудзілі не менш за 355 жанчын, а сярод амаль 7 тысяч чалавек у так званых «спісах экстрэмістаў» кожная чацвёртая — жанчына. Жанчын звальняюць за палітычную пазіцыю, пагражаюць забраць дзяцей, пераследуюць адвакатак і сваякоў, а вызваленыя палітвязніцы не атрымліваюць рэабілітацыі і вымушаныя пакідаць краіну. 

У калоніях палітвязніцы ўтрымліваюцца ў нечалавечых умовах: ім адмаўляюць у бялізне і сродках менструальнай гігіены, абмяжоўваюць доступ да душу, праводзяць зневажальныя надгляды і вядуць відэаназіранне нават за прыбіральнямі. Іх прымушаюць за мізэрныя грошы шыць форму для сілавікоў, адмаўляюць у медыцынскай дапамозе нават цяжка хворым, і вядомыя ўжо выпадкі смерці ў зняволенні.

Мы ўдзячныя Нілсу Муйжніексу за тое, што голас беларускіх жанчын, у тым ліку тых, хто прайшоў праз турмы, пачуты на ўзроўні ААН. Адмова ўладаў прызнаць мандат дакладчыка і спробы назваць рэкамендацыі ААН «цкаваннем» толькі пацвярджаюць, што рэжым не збіраецца нічога змяняць добраахвотна. 

З нашага боку мы працягнем дакументаваць парушэнні і ўжо сёння распрацоўваць палітыкі інклюзіўнасці і роўнасці для Новай Беларусі. Бо дэмакратычная Беларусь немагчымая без роўных правоў і бяспекі для кожнай жанчыны».

«Вызваленне — гэта толькі першы крок да сапраўднай свабоды» — Святлана Ціханоўская сустрэлася з былымі палітвязнямі ў Літве

Святлана Ціханоўская і дырэктар віленскага Офіса Дзяніс Кучынскі сустрэліся з беларусамі, якіх вызвалілі 16 верасня і прымусова вывезлі з Беларусі, а таксама з валанцёрамі і ментарамі, якія дапамагаюць ім адаптавацца ў Літве. Сустрэча адбылася ў партнёрстве з «Вольнымі».

Удзельнікі абмеркавалі асноўныя складанасці пасля зняволення, доступ да медыцынскай, псіхалагічнай і сацыяльнай дапамогі, а таксама магчымасці ўзаемападтрымкі. Былыя палітвязні ўжо атрымалі неабходную дапамогу, у тым ліку ўсе яны легалізаваны і маюць дакументы. Пытанні медыцынскай і стаматалагічнай дапамогі таксама паступова вырашаюцца.

Святлана Ціханоўская:
«Я разумею, як вам цяпер няпроста: пасля ўсяго, што вы перажылі, трэба нанова будаваць жыццё, вырашаць мноства штодзённых пытанняў і прывыкаць да новай рэальнасці. Я вельмі рада бачыць, як вы паступова аднаўляецеся, знаходзіце падтрымку і робіце першыя крокі да новага жыцця.

Вызваленне пад прымусам, калі чалавека вывозяць з краіны без права застацца, а сваякоў пакідаюць пад ціскам, мы не лічым сапраўднай свабодай. Гэта працяг рэпрэсій у іншай форме. Мы не маем права лічыць, што ўсё скончылася, калі дзверы турмы адчыніліся. Гэта толькі першы крок. Сапраўдная свабода наступіць тады, калі чалавек зможа жыць дома разам з сям’ёй і нікога не будуць караць за яго біяграфію».

Святлана Ціханоўская выступіла на Віленскім саміце свабоды

15 кастрычніка ў Вільні беларуская лідарка выступіла з асноўнай прамовай на Vilnius Freedom Summit, арганізаваным Міністэрствам замежных спраў Літвы і Freedom House. Саміт аб’ядноўвае прадстаўнікоў дэмакратычных урадаў, праваабаронцаў, былых палітвязняў і грамадзянскай супольнасці з Еўропы і Лацінскай Амерыкі.

Сярод удзельнікаў — міністр замежных справаў Літвы Кястуціс Будрыс, кіраўнік Freedom House Джэймі Флай, нобелеўскі лаўрэат Алесь Бяляцкі, украінскі журналіст і былы вязень данецкай турмы «Ізаляцыя» Станіслаў Асееў, а таксама прадстаўнікі дэмакратычных рухаў Венесуэлы, Кубы і Нікарагуа.

Задача саміту — выпрацаваць практычныя рэкамендацыі для ўрадаў і міжнародных арганізацыяў па падтрымцы дэмакратычных рухаў і абароне людзей ад рэпрэсіяў.

У цэнтры праграмы — дзве тэмы:
• Падтрымка палітвязняў і праваабаронцаў. Як дамагацца вызвалення людзей і забяспечваць іх рэабілітацыю, прававы статус і доўгатэрміновую дапамогу тым, хто выйшаў на волю.
• Супрацьдзеянне супрацоўніцтву аўтарытарных рэжымаў. Як Еўропа і ЗША могуць разам рэагаваць на абмен тэхналогіямі сачэння і метадамі рэпрэсіяў, абыход санкцый, дэзынфармацыю і пераслед людзей за мяжой.

У сваёй прамове Святлана Ціханоўская заклікала дэмакратычныя краіны захоўваць адзінства і рашуча адказваць на дзеянні дыктатараў:
«Дыктатары спрабуюць нас падзяліць. Яны правяраюць нашыя краіны на адзінства. Выпрабоўваюць нашу салідарнасць. Яны шукаюць нашыя слабыя месцы, каб выкарыстаць іх супраць нас.

І найлепшы адказ дэмакратыяў — паказаць зубы. Паказаць сваю сілу. Падтрымліваць адно аднаго. Для нас, беларусаў, як і для многіх іншых народаў, Еўропа — гэта наша мэта. Еўропа — гэта наша сям’я».