11 верасня — дзень нараджэння Святланы Ціханоўскай. І мы, яе каманда, вырашылі пазнаёміць вас з ёй крыху бліжэй.
Бо хто можа расказаць пра чалавека лепш за тых, хто побач з ёй 25 гадзін у суткі і 8 дзён на тыдзень — на сустрэчах, у паездках, у офісе і паміж усім гэтым?
Мы спыталі ў калег, якая Святлана без камер, што яе смешыць і радуе, што яна не любіць дэлегаваць і якія яе фразы ўжо сталі офіснымі мемамі.
Аўтобусы, літоўская мова для беларусаў і ЕГУ. Дарадца Ціханоўскай абмеркаваў з літоўскімі партнёрамі пытанні, якія хвалююць беларусаў
9–10 верасня дырэктар віленскага Офіса Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі сустрэўся з дарадцам прэзідэнта Літвы па замежнай палітыцы Данатасам Аўгулісам і віцэ-спікеркай Сейма Літвы Вікторыяй Чмілітэ-Нільсэн. Абедзве сустрэчы прайшлі ў Офісе ў Вільні.
Ключавыя тэмы перамоваў:
— Аўтобуснае злучэнне з Беларуссю. Магчымыя абмежаванні па прыкладзе Латвіі цалкам спыніць аўтобусныя перавозкі ў Беларусь і Расію з 2027 года. У Літве таксама прагучала прапанова зрабіць такі крок. На сустрэчах абмеркавалі, як працаваць над тым, каб гэтыя абмежаванні не закранулі беларусаў.
— Курсы літоўскай мовы для беларусаў — пашырэнне доступу да навучання. Беларусы хочуць вывучаць мову і ўдзельнічаць у жыцці краіны, але месцаў на курсах не хапае.
— Падрыхтоўка да магчымых вызваленняў палітвязняў, якія могуць быць вывезены ў Літву. Кучынскі падзякаваў Літве за дапамогу з дакументамі і легалізацыяй для ўжо вызваленых .
— Падтрымку ЕГУ. Кучынскі прапанаваў візію літоўскім партнёрам, як можна дапамагчы ЕГУ выйсці з крызіснай сітуацыі.
— Бяспеку Літвы і рэгіёну, крокі з мілітарызацыяй унутры Беларусі. Кучынскі падзяліўся ацэнкай унутраных працэсаў у Беларусі, ваенна-палітычнай абстаноўкі і рызык выкарыстання тэрыторыі краіны Расіяй для агрэсіі супраць суседзяў. Па выніках абмеркавання бакі адзначылі, што іх бачанне сітуацыі супадае.
— Старшынства Літвы ў Радзе Еўрасаюза. Магчымыя фарматы прысутнасці Беларусі на мерапрыемствах і сустрэчах, а таксама захаванне беларускага пытання ў фокусе ўвагі.
Дзяніс Кучынскі:
«Мы ведаем пра праблемы, з якімі сутыкаюцца беларусы ў Літве. І нашая задача — па магчымасці іх вырашыць. Нам важна, каб беларусы ў Літве маглі вывучаць мову, атрымліваць адукацыю і ўдзельнічаць у жыцці краіны. Мы бачым, што восенню чакаюцца дыскусіі ў Сейме адносна розных абмежаванняў, і ўжо зараз актыўна працуем з партнёрамі, каб данесці нашу пазіцыю і абараніць інтарэсы беларусаў».
Дапамога палітвязням і рэпрэсаваным беларусам: дарадца Ціханоўскай правёў сустрэчу з Freedom House
Кіраўнік Офіса Святланы Ціханоўскай у Літве Дзяніс Кучынскі сумесна з юрыдычнай камандай Офіса сустрэліся з кіраўніком Прадстаўніцтва Freedom House ў Літве.
Ён падзякаваў арганізацыі за сістэмную падтрымку беларусаў, якія працуюць дзеля дэмакратычнай будучыні сваёй краіны і былі рэпрэсаваны на Радзіме рэжымам Лукашэнкі.
Бакі абмеркавалі дапамогу беларусам, якія былі вымушаныя пакінуць краіну і апынуліся ў Літве. Таксама абмеркаваны планы па сумесных мерапрыемствах у Злучаных Штатах і Літве. Асобная ўвага была нададзена падрыхтоўцы да магчымага прыезду вызваленых палітвязняў пасля візіту спецпасланніка ЗША Джона Коўла і іх легалізацыі.
Дзяніс Кучынскі:
«Мы вельмі спадзяемся на добрыя навіны. Пасля візіту Джона Коўла ў Літву могуць прыехаць вызваленыя палітвязні. Калі гэта адбудзецца, дапамога ім спатрэбіцца з першага дня. Таму мы ўжо цяпер узгадняем працу з камандай Freedom House і іншымі арганізацыямі: хто сустракае людзей, куды яны могуць звярнуцца і якую падтрымку атрымаюць у першыя дні. Дзякуй за гатоўнасць хутка ўключацца і дапамагаць».
Офіс Святланы Ціханоўскай, Freedom House, фонд «Краіна для жыцця», ініцыятывы «Вольныя» і Dissidentby, Літоўскі Чырвоны Крыж, Беларускі дом правоў чалавека, валанцёрская служба праваабарончага цэнтра «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі ПЭН і фонд BySol гатовыя дапамагчы палітвязням, калі яны будуць вызваленыя ў выніку дыпламатычных намаганняў ЗША і перавезеныя ў Літву.
Freedom House — праваабарончая арганізацыя, якая падтрымлівае беларускіх актывістаў і праваабаронцаў, дапамагае ахвярам рэпрэсій і сочыць за сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі.
«Беларускі досвед паказвае, наколькі хутка права можа ператварыцца з механізму абароны чалавека ў механізм яго пераследу»
Дарадца Святланы Ціханоўскай па прававых пытаннях Леанід Марозаў выступіў у Манрэалі на Impact 2026 — буйным канадскім саміце, прысвечаным вяршэнству права, абароне дэмакратычных інстытутаў і сучасным выклікам для прававой дзяржавы.
На запрашэнне Калегіі адвакатаў Квебека (Barreau du Québec) Леанід Марозаў стаў адным з асноўных спікераў сесіі «When the Rule of Law Disappears: What We Can Learn from the Rest of the World». Дыскусія была прысвечаная таму, што адбываецца з дзяржавай і грамадствам, калі перастаюць працаваць прававыя механізмы і незалежныя інстытуты.
У сваім выступе Леанід Марозаў прадставіў беларускі досвед прававога дэфолту – сітуацыі, калі права перастае абараняць чалавека і замест гэтага выкарыстоўваецца як інструмент рэпрэсій. Ён распавёў пра масавыя парушэнні правоў чалавека і палітычна матываваны пераслед у Беларусі, палітычных зняволеных, а таксама пра спробы рэжыму Лукашэнкі пераследаваць беларусаў ужо за межамі краіны.
Асобная ўвага была прысвечаная транснацыянальным рэпрэсіям і злоўжыванню рэжымам міжнароднымі механізмамі, у тым ліку Інтэрполам, а таксама магчымасцям і абмежаванням сістэмы ААН і іншых міжнародных інстытутаў у абароне правоў чалавека і прыцягненні вінаватых да адказнасці.
Звяртаючыся да канадскіх і паўночнаамерыканскіх партнёраў, дарадца Святланы Ціханоўскай асобна заклікаў працягваць падтрымку беларусаў, якія былі вымушаны пакінуць краіну праз палітычны пераслед і шукаюць бяспекі і міжнароднай абароны ў Канадзе, ЗША і іншых дэмакратычных краінах.
«Беларускі досвед паказвае, наколькі хутка права можа ператварыцца з механізму абароны чалавека ў механізм яго пераследу, калі разбураюцца незалежныя інстытуты. Вяршэнства права — гэта не нешта гарантаванае назаўсёды. Яго неабходна абараняць. І сёння нашая задача — не толькі рыхтаваць аднаўленне прававой дзяржавы ў дэмакратычнай Беларусі, але і абараняць беларусаў, якія ўжо цяпер плацяць цану за імкненне жыць у свабоднай краіне».
Офіс Святланы Ціханоўскай знаходзіцца ў пастаянным кантакце з міжнароднымі партнёрамі, інфармуе іх пра становішча беларусаў і працуе над тым, каб людзі, якія ратуюцца ад рэпрэсій, маглі атрымаць неабходную падтрымку і абарону.
Святлана Ціханоўская завітала ў Музей Вольнай Беларусі, дзе пазнаёмілася з актуальнымі выставамі сучасных беларускіх мастакоў. Падчас візіту Святлана азнаёмілася з дзвюма экспазіцыямі:
«Першыя недэмакратычныя» — выстава, прысвечаная 25-й гадавіне прэзідэнцкіх выбараў 2001 года. Гэта экспазіцыя дазваляе зірнуць на гісторыю праз матэрыялы вулічнай агітацыі, рэчы моладзевай ініцыятывы «Зубр» і асабістыя артэфакты ўдзельнікаў кампаніі. Гэта важны напамін пра тое, як беларусы змагаліся за свае правы ва ўмовах цэнзуры і дзяржаўнага ціску яшчэ чвэрць стагоддзя таму.
«Жыццё на каробках» — праект беларускай мастачкі Ганны Мусалёвай. Гэта асабістая і шчырая гісторыя беларускай эміграцыі, расказаная праз жывапіс на кардонных каробках. Праз гэтыя прадметы, якія для многіх сталі сімвалам часовасці, мастачка разважае пра пошук дому, памяць і адзіноту ў выгнанні.
Святлана Ціханоўская:
«Культура — гэта тое, што нас аб’ядноўвае. Менавіта таму так важна падтрымліваць культурныя ініцыятывы, што захоўваюць нашу гісторыю і асэнсоўваюць сучасны беларускі досвед. Я ўдзячная ўсім, хто стварае гэтыя праекты і дапамагае нам памятаць пра тое, хто мы ёсць і за што змагаемся. Шчыра раю беларусам у Варшаве наведаць, калі будзе час. Выставы працуюць да 11 верасня — гэта тое, што варта пабачыць і адчуць кожнаму з нас».
Вынікі візіту галоўнага дарадцы Ціханоўскай у Прагу
Падчас візіту галоўны дарадца Франак Вячорка сустрэўся з прадстаўнікамі Міністэрства замежных справаў Чэхіі, супрацоўнікамі Офіса Прэзідэнта, а таксама правёў перамовы з украінскім амбасадарам. Акрамя таго, ён выступіў на канферэнцыі, прысвечанай усходняй палітыцы Чэхіі, дзе абмяркоўвалася беларуска-украінскае супрацоўніцтва і роля беларускіх добраахвотнікаў, якія дапамагаюць Украіне.
Асноўныя тэмы сустрэч:
Візы для родных: Важным вынікам перамоваў Святланы Ціханоўскай з чэшскім міністрам стала рашэнне, якое дазволіць Чэхіі ўжо хутка пачаць выдаваць візы для родных беларусаў, якія пражываюць у краіне.
Дапамога рэпрэсаваным: Абмяркоўвалася далучэнне Чэхіі да Міжнароднага гуманітарнага фонду. Гэта дапаможа забяспечыць падтрымку тым, хто вызваляецца з турмаў і мае патрэбу ў дапамозе пасля рэпрэсій.
Адукацыйныя ініцыятывы: На наступным тыдні ў Офісе дэмакратычных сіл у Празе стартуе Акадэмія жаночага лідарства, дзе актывісткі і журналісткі будуць праходзіць трэнінгі і сустракацца з чэшскімі лідаркамі.
Офіс дэмакратычных сіл у Празе запрашае беларускія ініцыятывы праводзіць выставы, канферэнцыі і іншыя мерапрыемствы.
Святлана Ціханоўская — пра прысуд Дзмітрыю Лаеўскаму: «Учора рэжым перайшоў яшчэ адну мяжу: вынеслі прысуд Дзмітрыю Лаеўскаму. 3 гады калоніі за каментары незалежным медыя пяцігадовай даўніны.
Дзмітрый — неймаверна мужны чалавек і прафесійны адвакат. Яшчэ ў 2011–2012 гадах ён бараніў Алеся Бяляцкага — і тады сілавікі ўжо ціснулі на яго так, што давялося на некалькі гадоў прыпыніць адвакацкую працу.
А ў 2020-м ён не пабаяўся стаць абаронцам тых, каго рэжым лічыў аднымі з «самых небяспечных» — Віктара Бабарыкі і Максіма Знака. У 2021 годзе Дзмітрыя спачатку пакаралі вымовай за допіс у Facebook з крытыкай зменаў у закон аб адвакатуры, а ўжо ў ліпені выключылі з калегіі — проста за тое, што ён рабіў сваю працу і бараніў Віктара Бабарыку.
Ён прынцыпова застаўся дома, у Беларусі, бо гэта яго краіна. Дзмітрый заўсёды дзейнічаў строга па законе, да апошняй літары — але ў сучаснай Беларусі закон, на жаль, больш нічога не важыць для тых, хто захоплівае ўладу.
Я хачу ад усяго сэрца падтрымаць Дзмітрыя і яго сям'ю. Пра гэты прысуд мы абавязкова паведамім нашым міжнародным партнёрам. Так не павінна быць, каб адны людзі выходзілі, а іншых бралі на іх месца ў закладнікі».