Телеграм канал «Светлана Тихановская»

«Рускі мір — гэта такая нагода дакапацца да суседа»

У інтэрв’ю Честнок-Live дарадца Святланы Ціханоўскай па пытаннях навукі і адукацыі Павел Церашковіч разабраў, як змянялася канцэпцыя "рускага міру": ад культурнай супольнасці да інструмента палітычнага ціску, імперскай ідэалогіі і апраўдання вайны.

Галоўнае з інтэрв’ю:

Пра паняцце «рускі мір»
«Калі коратка, рускі мір — гэта такая нагода дакапацца да суседа. Само гэтае словазлучэнне “рускі мір” увёў у сярэдзіне 90-х рускі філосаф Пётр Шчадравіцкі. Першапачаткова гаворка ішла пра сеткавую супольнасць людзей, якія размаўляюць па-руску за межамі Расіі. Але ў 2007 годзе расійскі акадэмік Вадзім Цішкоў вызначыў “рускі мір” праз падтрымку палітыкі Расіі, Крамля і Пуціна. Больш за тое, ён пісаў, што калі ў краіне больш за 30% насельніцтва размаўляе па-руску, Расія павінна ціснуць на гэтую краіну, каб зрабіць рускую мову другой дзяржаўнай або дамагацца яе федэралізацыі. Пасля анексіі Крыма мы ўбачылі, як гэтыя ідэі рэалізоўваліся і ў Мінскіх пагадненнях: федэралізацыя Украіны і асаблівы статус рускай мовы».

Пра ідэалогію вайны
«Вельмі паказальны прыклад — Цімафей Сяргейцаў, вучань Шчадравіцкага, які ў 2022 годзе напісаў артыкул пра тое, што Расія павінна зрабіць з Украінай. Там ужо гаворка ідзе пра тое, што падчас вайны трэба забіць як мага больш людзей, а пасля — акупаваць Украіну, правесці “дэнацыфікацыю” і “дэўкраінізацыю”, забараніць назву краіны і знішчыць украінскія кнігі. Гэта ўжо ідэалогія знішчэння. Сюды ж трэба дадаць маніпуляцыю гісторыяй — напрыклад, артыкул Пуціна пра ўкраінцаў, дзе гістарычныя аргументы выкарыстоўваюцца для абгрунтавання палітычных мэтаў. І яшчэ адзін вельмі важны элемент — культ Перамогі, які трансфармаваўся ў культ вайны і гвалту. Мы бачым, як гэта апошнімі гадамі трапіла і ў Беларусь: дзіцячыя ваенныя парады, людзі ў камуфляжы, культ зброі і нават усталяванне помнікаў Калашнікаву».

Пра сілу і небяспеку ідэалогій
«З “рускім светам“ шмат розных нестыковак — праблема ў тым, што ён працуе. Гэтая сумесь розных ідэяў мае вельмі моцную здольнасць да палітычнай мабілізацыі. Далучэнне да імперыі дае чалавеку пачуццё ўласнай значнасці: з'яўляецца адчуванне, што табе ёсць справа да ўсяго свету і ты можаш дакапацца да ўсяго. Гэты імперскі светапогляд выхоўваўся дзесяцігоддзямі, асабліва ў апошні час. Я памятаю, як расійскае тэлебачанне паказвала разбураны Алепа, а замест размовы пра тысячы загінулых людзей паказвала прагноз надвор’я для расійскіх лётчыкаў, каб ім было добра лятаць і бамбіць. Вось так гэтая сістэма працуе — яна робіць гвалт звычайнай і амаль непрыкметнай часткай жыцця».

«Офіс Святланы Ціханоўскай працягвае працу з літоўскімі дзяржаўнымі інстытутамі па пытаннях, якія непасрэдна закранаюць беларусаў у Літве. Мэта такога супрацоўніцтва — ператвараць кантакты і дамоўленасці ў практычныя рашэнні і магчымасці для беларускай супольнасці»,
— Дзяніс Кучынскі.

Як зрабіць так, каб беларусам у Літве было прасцей жыць, працаваць і быць часткай грамадства? Як разам сачыць за бяспекай Беларускай АЭС? І як захаваць увагу да наступстваў Чарнобыля?

Пра гэта гаварылі на сустрэчы ў Офісе Святланы Ціханоўскай з Уладзіславам Кандратовічам — канцлерам Міністэрства аховы навакольнага асяроддзя Літвы і былым міністрам унутраных справаў.

Падчас сустрэчы бакі гаварылі пра бяспеку Беларускай АЭС у Астраўцы. Незалежны маніторынг, удзел беларускіх экалагічных актывістаў і міжнародны кантроль за бяспекай станцыі застаюцца важнымі.

Абмеркавалі і сітуацыю з пераглядам пераліку забруджаных пасля Чарнобыльскай катастрофы тэрыторый у Беларусі. У тым ліку — магчымыя наступствы для сацыяльных гарантый жыхароў населеных пунктаў, якія могуць страціць адпаведны статус.

Яшчэ адна тэма — удзел беларусаў у грамадскім жыцці Літвы: экалагічных ініцыятывах, мясцовых выбарчых кампаніях і працы муніцыпалітэтаў.

Закранулі і пытанне пасведчанняў кіроўцы для беларусаў. Яшчэ падчас працы Кандратовіча ў Міністэрстве ўнутраных справаў абмяркоўвалася магчымасць спрасціць абмен беларускіх правоў на літоўскія. Гэтая прапанова па-ранейшаму знаходзіцца ў працы.

Таксама абмеркавалі магчымасць здачы экзамену на беларускай мове.

Поўны рэліз з сустрэчы — на сайце.

Тры апдэйты ад дарадцы Святланы Ціханоўскай па выніках яе візіту ў Кіеў

Дарадца Святланы Ціханоўскай па канстытуцыйнай рэформе і парламенцкім супрацоўніцтве Анатоль Лябедзька — з апдэйтамі пасля візіту ў Кіеў і пасяджэння міжфракцыйнага дэпутацкага аб’яднання «За дэмакратычную Беларусь» у Вярхоўнай Радзе Украіны: 

1. Украінскія дэпутаты падтрымаюць ініцыятыву ўдавы беларускага добраахвотніка Аляксея Лазарава, які загінуў ва Украіне, каб званне Героя Украіны маглі атрымліваць не толькі грамадзяне краіны.
2. Яны далучацца да нямецка-швейцарскай ініцыятывы «хросных» беларускіх палітвязняў.
3. Возьмуць удзел у беларуска-ўкраінскіх ініцыятывах, у тым ліку — у форуме Астрожскіх і кампаніі за бел-чырвона-белы сцяг на Грунвальдзе.

🤍❤️🤍 Беларусь — гэта людзі, якія працягваюць змагацца 

Святлана Ціханоўская ў сваіх выступах неаднаразова гаварыла пра беларускі супраціў, незалежнасць і будучыню краіны. Пра людзей унутры Беларусі і за мяжой, якія захоўваюць салідарнасць, дапамагаюць адно аднаму і працягваюць працаваць дзеля дэмакратычных зменаў.

Ключавыя выказванні беларускай лідаркі за апошнія паўгода:

«Я не люблю, калі беларусаў называюць толькі ахвярамі. Так, нам цяжка, людзі ў турмах, але мы ўдзельнікі гістарычных падзеяў. Мы адстойваем незалежнасць і пішам сваю гісторыю. І, уклаўшы столькі намаганняў, мы абавязкова вернем сабе той дар, які беларусы атрымалі яшчэ ў 1918 годзе — сваю незалежную дзяржаву».

«Існуе іншая Беларусь, свабодная Беларусь, якая працягвае супраціўляцца. Цяпер мы не можам публічна пратэставаць, але рух жыве ў падполлі. Мы працягваем працаваць у выгнанні дзеля дэмакратычных зменаў. У нас няма дзяржавы, але ў нас ёсць самае галоўнае — людзі, гатовыя змагацца за каштоўнасці».

«Беларуская супольнасць — гэта не толькі акцыі і заявы. Гэта людзі. Гэта давер. Гэта мова, культура, памяць, узаемная дапамога і адчуванне, што мы не адны».

«Мая мара — каб Беларусь стала краінай, дзе не спатрэбіцца тлумачыць дзецям, чаму іх бацька ў турме і што такое вайна. Я хачу, каб Беларусь была краінай, дзе працуе закон. Дзе абаронены бізнес. Дзе эканоміка можа расці. Краінай, дзе людзі не баяцца дзяржавы».

«Беларускі супраціў, беларускі дэмакратычны рух — гэта не толькі палітычная дыпламатыя за мяжой, гэта штодзённая праца адважных людзей унутры краіны, бо яны складаюць аснову нашага супраціву».

«Я не спынюся, пакуль кожны з палітвязняў не будзе вызвалены. Я веру, што мае дзеці вернуцца ў Беларусь, і я веру, што праўда і справядлівасць перамогуць, таму што гісторыю пішуць не дыктатары, а людзі».

«Можа здавацца, што беларусы ціхія, але ў крытычны момант яны ўмеюць аб’ядноўвацца. Я гэтым вельмі ганаруся і заклікаю захаваць гэты ўнутраны агеньчык і быць гатовымі зноў зрабіць усё, што ад нас залежыць».

Пратэрмінаваныя пашпарты: як Офіс Ціханоўскай дамагаецца рашэнняў для беларусаў за мяжой? 

Міжнародны аддзел Офіса Святланы Ціханоўскай працягвае сістэмную працу над праблемай пратэрмінаваных беларускіх пашпартоў. Пра тое, як вядуцца перамовы з урадамі розных краінаў і якіх вынікаў ужо ўдалося дасягнуць, распавёў дыпламатычны дарадца Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі.

📌 Праца вядзецца адразу ў двух кірунках
1. Агульнаеўрапейскі. Дзякуючы Люксембургскім рашэнням былі выпрацаваныя рэкамендацыі для краінаў Рады Еўропы адносна легалізацыі беларусаў, у тым ліку тых, хто мае пратэрмінаваныя пашпарты.
2. Індывідуальная праца з кожнай краінай. Бо кожная мае свае механізмы легалізацыі: у Літве і Польшчы дзейнічаюць сістэмныя рашэнні, у іншых краінах выкарыстоўваюцца пашпарты замежніка або іншыя формы легалізацыі.

📌 Кейс за кейсам — разам з дыяспарай
Каманда Офіса супрацоўнічае з беларускімі дыяспарамі, заклікае іх уздымаць праблему праз мясцовыя інстытуты — амбудсменаў, праваабарончыя структуры і нацыянальныя органы ўлады. Адначасова пытанне прасоўваецца і на палітычным узроўні.

А якія вынікі? У Іспаніі беларускія пашпарты — як дзеючыя, так і пратэрмінаваныя — прызнаюцца для шэрагу адміністрацыйных працэдур. Цяпер ёсць важны вынік і ў Швецыі: Міграцыйная служба афіцыйна прызнала, што вяртанне ў Беларусь дзеля атрымання новага пашпарта можа быць небяспечным і весці да палітычна матываванага пераследу. Гэта дазваляе беларусам у Швецыі прэтэндаваць на пашпарт іншаземца, а ў асобных выпадках — падаваць заявы на атрыманне або падаўжэнне ВНЖ без дзеючага беларускага пашпарта.

Важна разумець, што такія рашэнні не з’яўляюцца хутка. Кожны такі кейс — гэта месяцы, а часам і гады сустрэч, перамоваў, збору доказаў і працы з дзяржаўнымі інстытуцыямі. Праца працягваецца і з іншымі краінамі. Кожнае такое рашэнне стварае прэцэдэнт і дадатковы аргумент для перамоваў з наступнымі дзяржавамі.

📌 Чаму гэта так складана?
Рашэнні па дакументах часта прымаюць не міністэрствы замежных справаў, а МУС, міністэрствы юстыцыі або іншыя профільныя ведамствы. Акрамя таго, краіны павінны пераканацца, што чалавек сапраўды не можа бяспечна вярнуцца ў Беларусь, таму працэс патрабуе дадатковых праверак. Менавіта таму неабходная праца адразу на некалькіх узроўнях — палітычным, экспертным і адміністрацыйным.

Дзяніс Кучынскі:
«Рэжым Лукашэнкі стварыў пастку не толькі для беларусаў і беларусак, але і для ўрадаў іншых краінаў, якія цяпер вымушаныя шукаць прававыя механізмы для вырашэння гэтай праблемы.

Пытанне пратэрмінаваных беларускіх пашпартоў рэгулярна ўздымаецца падчас сустрэч Святланы Ціханоўскай з міністрамі дзяржаваў. Паралельна перамовы працягваюцца на працоўным узроўні — менавіта так удалося дасягнуць прагрэсу ў Іспаніі.

Таму поспех магчымы толькі праз сумесныя намаганні — дзяржаўных органаў, парламентарыяў, міжнародных партнёраў і беларускіх дыяспар. Менавіта такая сінергія дапамагае знаходзіць рашэнні і адкрывае шлях да новых змен».

Што дае Ціханоўскай натхненне? 

«Крыніцай натхнення для мяне з'яўляюцца беларусы — як нацыя, як грамадства. У сённяшніх умовах кожны робіць тое, што можа: нехта ў кампаніі спявае песні на роднай мове, нехта перадае інфармацыю «Белполу», нехта пры слове Беларусь уяўляе сабе бел-чырвона-белы сцяг, а не цяперашні.

І ўсе мы ідзём да адной мэты. Павольней, чым хацелася б. Але абавязкова дойдзем».