«Практыка паказвае, што гэты рэжым разумее толькі сілу. І калі ў нас не хапае сілаў уздзейнічаць на сітуацыю, то ў нас ёсць саюзнікі»
У інтэрв’ю «Еўрарадыё» старэйшы палітычны дарадца Святланы Ціханоўскай Аляксандр Дабравольскі распавёў пра вяртанне Анджэя Пачобута ў Беларусь, санкцыі і вынікі працы дэмсілаў.
Галоўнае з інтэрв’ю:
Пра санкцыі:
«Важна адзінае: дзякуючы санкцыям і дыпламатычнаму ціску выходзяць людзі. Мы можам не пагаджацца, мы можам мець розныя меркаванні, але практыка паказвае, што гэты рэжым разумее толькі сілу. Калі ў нас не хапае сілаў уздзейнічаць на сітуацыю, то ў нас ёсць і саюзнікі.
Праблема санкцый не ў тым, што да іх заклікаюць дэмакратычныя сілы, а ў тым, што Лукашэнка сябе так паводзіць. Калі трэба шукаць вінаватага і абвінаваціць кагосьці — гэта рэжым Лукашэнкі».
Пра некаторыя з вынікаў працы дэмсілаў:
«У Польшчы беларусы па гуманітарнай візе ці ВНЖ могуць працаваць. Гэта было зроблена дзякуючы Цэнтру Беларускай салідарнасці і падтрымцы Офіса Святланы Ціханоўскай. Яшчэ некаторыя змены ў польскае заканадаўства былі ўнесены па нашых прапановах, каб дапамагчы з легалізацыяй беларусаў.
Некаторыя краіны пачынаюць прызнаваць пратэрмінаваныя пашпарты. Выдаюцца пашпарты замежнікаў. У Літве від на жыхарства па гуманітарных прычынах выдаецца не на год, як раней, а на тры гады. І зараз ідзе дыялог з польскімі ўладамі. Ёсць рабочыя групы пры Міністэрствах унутраных спраў, дзе ўдзельнічаюць прадстаўнікі беларускіх дэмакратычных сілаў у Літве, Швецыі, Іспаніі і іншых краінах».
Яшчэ дзве краіны далучаюцца да Міжнароднага гуманітарнага фонду
Яны накіруюць каля €200 тысяч на дапамогу беларусам, якія пацярпелі ад рэпрэсій. Пасля завяршэння ўсіх працэдур у працы фонду будуць удзельнічаць ужо 15 дзяржаў.
Дырэктар Офіса Святланы Ціханоўскай у Вільні Дзяніс Кучынскі сазваніўся і абмеркаваў актуальную сітуацыю з генеральнай сакратаркай Нарвежскага Хельсінкскага камітэта Берыт Ліндэман. За 2024–2026 гады краіны накіравалі ў фонд больш за €3 мільёна. Большая частка сродкаў ужо пайшла на падтрымку пацярпелых ад рэпрэсій, у тым ліку палітзняволеных, вызваленых цягам апошніх месяцаў.
Некаторыя дзяржавы дапамагаюць фонду ўжо не ўпершыню: Ісландыя зрабіла тры ўнёскі, Эстонія і Нарвегія паўторна пералічылі сродкі ў 2026 годзе.
Дзяніс Кучынскі:
«Для нас важна, каб да фонду далучаліся новыя краіны, а тыя, хто ўжо ўдзельнічае, працягвалі падтрымку. Большая частка сабраных сродкаў ужо пайшла на дапамогу людзям, таму мы павінны загадзя думаць пра наступныя вызваленні і мець магчымасць хутка падтрымаць тых, хто выйдзе на свабоду. 15 краін — гэта важны вынік, але мы хочам ісці далей і да канца года павялічыць іх колькасць да 18–20».
Падрабязней пра працу фонду і новыя ўнёскі — па спасылцы.
«Ніводная дыктатура не павінна мець апошняга слова пра будучыню Еўропы»
Святлана Ціханоўская прыняла ўдзел у другой Еўрапейскай канферэнцыі за свабоду і дэмакратыю ў Вентатэне па запрашэнні Піны Пічэрны, віцэ-прэзідэнткі Еўрапейскага парламента і арганізатаркі канферэнцыі. Канферэнцыя аб’ядноўвае еўрапейскіх палітыкаў, журналістаў, інтэлектуалаў і грамадзянскіх актывістаў для абмеркавання супрацьстаяння аўтарытарызму, падтрымкі Украіны, еўрапейскай бяспекі і абароны грамадзянскіх правоў. Беларуская лідарка далучылася ў анлайн фармаце.
Разам са Святланай Ціханоўскай на панэлі «Мяжа свабоды: Італія і Еўропа ў глабальным кантэксце» выступілі: намеснік прэм'ер-міністра і міністр замежных справаў Італіі Антоніа Таяні, віцэ-прэзідэнтка Еўрапейскага парламента Піна Пічэрна, галоўны рэдактар Milano Finanza Раберта Самэла, журналіст ANSA Мікеле Эспазіта. Мадэратар — дырэктар Бюро Еўрапейскага парламента ў Італіі Карла Караца.
У сваёй прамове Святлана Ціханоўская заклікала працягваць падтрымку Украіны, захоўваць ціск на рэжым Лукашэнкі і дамагацца вызвалення ўсіх палітвязняў:
«Расія выкарыстала тэрыторыю Беларусі для ўварвання ва Украіну. Рэпрэсіі ўнутры адной краіны зрабілі магчымай агрэсію супраць іншай. Вось чаму дэмакратыю і бяспеку нельга аддзяляць адзін ад аднаго. Дэмакратычная Беларусь дапамагла б засцерагчы паўночную мяжу Украіны. Таму падтрымка гэтага будучага з'яўляецца інвестыцыяй у бяспеку ўсяго кантынента».
11 верасня — дзень нараджэння Святланы Ціханоўскай. І мы, яе каманда, вырашылі пазнаёміць вас з ёй крыху бліжэй.
Бо хто можа расказаць пра чалавека лепш за тых, хто побач з ёй 25 гадзін у суткі і 8 дзён на тыдзень — на сустрэчах, у паездках, у офісе і паміж усім гэтым?
Мы спыталі ў калег, якая Святлана без камер, што яе смешыць і радуе, што яна не любіць дэлегаваць і якія яе фразы ўжо сталі офіснымі мемамі.
Аўтобусы, літоўская мова для беларусаў і ЕГУ. Дарадца Ціханоўскай абмеркаваў з літоўскімі партнёрамі пытанні, якія хвалююць беларусаў
9–10 верасня дырэктар віленскага Офіса Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі сустрэўся з дарадцам прэзідэнта Літвы па замежнай палітыцы Данатасам Аўгулісам і віцэ-спікеркай Сейма Літвы Вікторыяй Чмілітэ-Нільсэн. Абедзве сустрэчы прайшлі ў Офісе ў Вільні.
Ключавыя тэмы перамоваў:
— Аўтобуснае злучэнне з Беларуссю. Магчымыя абмежаванні па прыкладзе Латвіі цалкам спыніць аўтобусныя перавозкі ў Беларусь і Расію з 2027 года. У Літве таксама прагучала прапанова зрабіць такі крок. На сустрэчах абмеркавалі, як працаваць над тым, каб гэтыя абмежаванні не закранулі беларусаў.
— Курсы літоўскай мовы для беларусаў — пашырэнне доступу да навучання. Беларусы хочуць вывучаць мову і ўдзельнічаць у жыцці краіны, але месцаў на курсах не хапае.
— Падрыхтоўка да магчымых вызваленняў палітвязняў, якія могуць быць вывезены ў Літву. Кучынскі падзякаваў Літве за дапамогу з дакументамі і легалізацыяй для ўжо вызваленых .
— Падтрымку ЕГУ. Кучынскі прапанаваў візію літоўскім партнёрам, як можна дапамагчы ЕГУ выйсці з крызіснай сітуацыі.
— Бяспеку Літвы і рэгіёну, крокі з мілітарызацыяй унутры Беларусі. Кучынскі падзяліўся ацэнкай унутраных працэсаў у Беларусі, ваенна-палітычнай абстаноўкі і рызык выкарыстання тэрыторыі краіны Расіяй для агрэсіі супраць суседзяў. Па выніках абмеркавання бакі адзначылі, што іх бачанне сітуацыі супадае.
— Старшынства Літвы ў Радзе Еўрасаюза. Магчымыя фарматы прысутнасці Беларусі на мерапрыемствах і сустрэчах, а таксама захаванне беларускага пытання ў фокусе ўвагі.
Дзяніс Кучынскі:
«Мы ведаем пра праблемы, з якімі сутыкаюцца беларусы ў Літве. І нашая задача — па магчымасці іх вырашыць. Нам важна, каб беларусы ў Літве маглі вывучаць мову, атрымліваць адукацыю і ўдзельнічаць у жыцці краіны. Мы бачым, што восенню чакаюцца дыскусіі ў Сейме адносна розных абмежаванняў, і ўжо зараз актыўна працуем з партнёрамі, каб данесці нашу пазіцыю і абараніць інтарэсы беларусаў».
Дапамога палітвязням і рэпрэсаваным беларусам: дарадца Ціханоўскай правёў сустрэчу з Freedom House
Кіраўнік Офіса Святланы Ціханоўскай у Літве Дзяніс Кучынскі сумесна з юрыдычнай камандай Офіса сустрэліся з кіраўніком Прадстаўніцтва Freedom House ў Літве.
Ён падзякаваў арганізацыі за сістэмную падтрымку беларусаў, якія працуюць дзеля дэмакратычнай будучыні сваёй краіны і былі рэпрэсаваны на Радзіме рэжымам Лукашэнкі.
Бакі абмеркавалі дапамогу беларусам, якія былі вымушаныя пакінуць краіну і апынуліся ў Літве. Таксама абмеркаваны планы па сумесных мерапрыемствах у Злучаных Штатах і Літве. Асобная ўвага была нададзена падрыхтоўцы да магчымага прыезду вызваленых палітвязняў пасля візіту спецпасланніка ЗША Джона Коўла і іх легалізацыі.
Дзяніс Кучынскі:
«Мы вельмі спадзяемся на добрыя навіны. Пасля візіту Джона Коўла ў Літву могуць прыехаць вызваленыя палітвязні. Калі гэта адбудзецца, дапамога ім спатрэбіцца з першага дня. Таму мы ўжо цяпер узгадняем працу з камандай Freedom House і іншымі арганізацыямі: хто сустракае людзей, куды яны могуць звярнуцца і якую падтрымку атрымаюць у першыя дні. Дзякуй за гатоўнасць хутка ўключацца і дапамагаць».
Офіс Святланы Ціханоўскай, Freedom House, фонд «Краіна для жыцця», ініцыятывы «Вольныя» і Dissidentby, Літоўскі Чырвоны Крыж, Беларускі дом правоў чалавека, валанцёрская служба праваабарончага цэнтра «Вясна», Беларуская асацыяцыя журналістаў, Беларускі ПЭН і фонд BySol гатовыя дапамагчы палітвязням, калі яны будуць вызваленыя ў выніку дыпламатычных намаганняў ЗША і перавезеныя ў Літву.
Freedom House — праваабарончая арганізацыя, якая падтрымлівае беларускіх актывістаў і праваабаронцаў, дапамагае ахвярам рэпрэсій і сочыць за сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі.
«Беларускі досвед паказвае, наколькі хутка права можа ператварыцца з механізму абароны чалавека ў механізм яго пераследу»
Дарадца Святланы Ціханоўскай па прававых пытаннях Леанід Марозаў выступіў у Манрэалі на Impact 2026 — буйным канадскім саміце, прысвечаным вяршэнству права, абароне дэмакратычных інстытутаў і сучасным выклікам для прававой дзяржавы.
На запрашэнне Калегіі адвакатаў Квебека (Barreau du Québec) Леанід Марозаў стаў адным з асноўных спікераў сесіі «When the Rule of Law Disappears: What We Can Learn from the Rest of the World». Дыскусія была прысвечаная таму, што адбываецца з дзяржавай і грамадствам, калі перастаюць працаваць прававыя механізмы і незалежныя інстытуты.
У сваім выступе Леанід Марозаў прадставіў беларускі досвед прававога дэфолту – сітуацыі, калі права перастае абараняць чалавека і замест гэтага выкарыстоўваецца як інструмент рэпрэсій. Ён распавёў пра масавыя парушэнні правоў чалавека і палітычна матываваны пераслед у Беларусі, палітычных зняволеных, а таксама пра спробы рэжыму Лукашэнкі пераследаваць беларусаў ужо за межамі краіны.
Асобная ўвага была прысвечаная транснацыянальным рэпрэсіям і злоўжыванню рэжымам міжнароднымі механізмамі, у тым ліку Інтэрполам, а таксама магчымасцям і абмежаванням сістэмы ААН і іншых міжнародных інстытутаў у абароне правоў чалавека і прыцягненні вінаватых да адказнасці.
Звяртаючыся да канадскіх і паўночнаамерыканскіх партнёраў, дарадца Святланы Ціханоўскай асобна заклікаў працягваць падтрымку беларусаў, якія былі вымушаны пакінуць краіну праз палітычны пераслед і шукаюць бяспекі і міжнароднай абароны ў Канадзе, ЗША і іншых дэмакратычных краінах.
«Беларускі досвед паказвае, наколькі хутка права можа ператварыцца з механізму абароны чалавека ў механізм яго пераследу, калі разбураюцца незалежныя інстытуты. Вяршэнства права — гэта не нешта гарантаванае назаўсёды. Яго неабходна абараняць. І сёння нашая задача — не толькі рыхтаваць аднаўленне прававой дзяржавы ў дэмакратычнай Беларусі, але і абараняць беларусаў, якія ўжо цяпер плацяць цану за імкненне жыць у свабоднай краіне».
Офіс Святланы Ціханоўскай знаходзіцца ў пастаянным кантакце з міжнароднымі партнёрамі, інфармуе іх пра становішча беларусаў і працуе над тым, каб людзі, якія ратуюцца ад рэпрэсій, маглі атрымаць неабходную падтрымку і абарону.