Галоўны дарадца Святланы Ціханоўскай — пра вызваленне палітвязняў
Франак Вячорка ў эфіры «Обычного утра» распавёў пра перамоўны працэс вакол вызвалення беларускіх палітвязняў і адказаў на самыя важныя пытанні.
— Калі чакаць добрых навінаў з Мінска?
— Як Джон Коўл ставіцца да працэсу вызвалення палітвязняў і спынення рэпрэсіяў у Беларусі?
— Ці можа дрон у небе над Літвой паўплываць на перамоўны працэс?
— Якімі могуць быць умовы здзелкі гэтым разам?
Глядзіце поўны выпуск і адказы на ўсе пытанні — па спасылцы.
«Ідэалагічная індактрынацыя цесна звязана з мілітарызацыяй»
Дарадца Святланы Ціханоўскай па адукацыі і навуцы Павел Церашковіч у размове з Радыё Свабода распавёў пра асноўныя праблемы беларускай адукацыі: узмацненне ідэалагічнай апрацоўкі дзяцей і мілітарызацыю адукацыйнага працэсу.
Галоўнае з інтэрв’ю:
Пра ідэалагічнае выхаванне
«Сістэмная праблема ў тым, што адукацыя ў школах становіцца не галоўнай задачай. Галоўная задача — ідэалагічнае выхаванне, або, калі казаць больш дакладна, індактрынацыя — выхаванне паслухмянасці да ўлады. За тым, як школы выконваюць ідэалагічную праграму, цяпер сочыць нават пракуратура. Пры гэтым узроставы парог такой “апрацоўкі” панізіўся ўжо да дзіцячых садкоў: туды прыходзяць вайскоўцы, паказваюць зброю, даюць дзецям яе патрымаць. Чым старэйшымі становяцца дзеці, тым больш актыўна іх уцягваюць у гэтую сістэму».
Пра мілітарызацыю адукацыі
«Другая вялікая праблема — мілітарызацыя. У школах аднаўляецца пачатковая ваенная падрыхтоўка, але цяпер гэта ўжо цэлая сістэма, якая ахоплівае дзяцей ад першага класа і да апошняга курса ўніверсітэта. “Зарнічка”, “Зарніца”, “Арляняты”, “Прарыў”, конкурсы ваеннага строю і песні, вайсковыя клубы — усё гэта становіцца часткай адукацыйнага працэсу. Асабліва паказальна, што сёлета на вайсковыя зборы накіроўвалі не толькі хлопцаў, але і дзяўчат. У Беларусі патрыятычнае выхаванне фактычна ператварылася ў ваенна-патрыятычнае: іншага патрыятызму, акрамя як у галіфэ і колерах хакі, цяпер не ўяўляюць».
Пра якасць адукацыі і закрытасць вынікаў
«Беларусь адзін раз удзельнічала ў міжнароднай праграме ацэнкі адукацыйных дасягненняў навучэнцаў PISA, а пасля вырашыла больш не ўдзельнічаць. Два разы праводзілася Рэспубліканская праверка якасці ведаў, але яе вынікі так і не апублікавалі. Нават калі б вынікі былі апублікаваныя, узнікае пытанне: з чым іх параўноўваць? Школа пакуль яшчэ больш-менш працуе і пэўная база захоўваецца. А вось вышэйшая адукацыя коціцца пад адхон, бо там ёсць магчымасць рабіць больш дакладныя замеры якасці».
«Практыка паказвае, што гэты рэжым разумее толькі сілу. І калі ў нас не хапае сілаў уздзейнічаць на сітуацыю, то ў нас ёсць саюзнікі»
У інтэрв’ю «Еўрарадыё» старэйшы палітычны дарадца Святланы Ціханоўскай Аляксандр Дабравольскі распавёў пра вяртанне Анджэя Пачобута ў Беларусь, санкцыі і вынікі працы дэмсілаў.
Галоўнае з інтэрв’ю:
Пра санкцыі:
«Важна адзінае: дзякуючы санкцыям і дыпламатычнаму ціску выходзяць людзі. Мы можам не пагаджацца, мы можам мець розныя меркаванні, але практыка паказвае, што гэты рэжым разумее толькі сілу. Калі ў нас не хапае сілаў уздзейнічаць на сітуацыю, то ў нас ёсць і саюзнікі.
Праблема санкцый не ў тым, што да іх заклікаюць дэмакратычныя сілы, а ў тым, што Лукашэнка сябе так паводзіць. Калі трэба шукаць вінаватага і абвінаваціць кагосьці — гэта рэжым Лукашэнкі».
Пра некаторыя з вынікаў працы дэмсілаў:
«У Польшчы беларусы па гуманітарнай візе ці ВНЖ могуць працаваць. Гэта было зроблена дзякуючы Цэнтру Беларускай салідарнасці і падтрымцы Офіса Святланы Ціханоўскай. Яшчэ некаторыя змены ў польскае заканадаўства былі ўнесены па нашых прапановах, каб дапамагчы з легалізацыяй беларусаў.
Некаторыя краіны пачынаюць прызнаваць пратэрмінаваныя пашпарты. Выдаюцца пашпарты замежнікаў. У Літве від на жыхарства па гуманітарных прычынах выдаецца не на год, як раней, а на тры гады. І зараз ідзе дыялог з польскімі ўладамі. Ёсць рабочыя групы пры Міністэрствах унутраных спраў, дзе ўдзельнічаюць прадстаўнікі беларускіх дэмакратычных сілаў у Літве, Швецыі, Іспаніі і іншых краінах».
Яшчэ дзве краіны далучаюцца да Міжнароднага гуманітарнага фонду
Яны накіруюць каля €200 тысяч на дапамогу беларусам, якія пацярпелі ад рэпрэсій. Пасля завяршэння ўсіх працэдур у працы фонду будуць удзельнічаць ужо 15 дзяржаў.
Дырэктар Офіса Святланы Ціханоўскай у Вільні Дзяніс Кучынскі сазваніўся і абмеркаваў актуальную сітуацыю з генеральнай сакратаркай Нарвежскага Хельсінкскага камітэта Берыт Ліндэман. За 2024–2026 гады краіны накіравалі ў фонд больш за €3 мільёна. Большая частка сродкаў ужо пайшла на падтрымку пацярпелых ад рэпрэсій, у тым ліку палітзняволеных, вызваленых цягам апошніх месяцаў.
Некаторыя дзяржавы дапамагаюць фонду ўжо не ўпершыню: Ісландыя зрабіла тры ўнёскі, Эстонія і Нарвегія паўторна пералічылі сродкі ў 2026 годзе.
Дзяніс Кучынскі:
«Для нас важна, каб да фонду далучаліся новыя краіны, а тыя, хто ўжо ўдзельнічае, працягвалі падтрымку. Большая частка сабраных сродкаў ужо пайшла на дапамогу людзям, таму мы павінны загадзя думаць пра наступныя вызваленні і мець магчымасць хутка падтрымаць тых, хто выйдзе на свабоду. 15 краін — гэта важны вынік, але мы хочам ісці далей і да канца года павялічыць іх колькасць да 18–20».
Падрабязней пра працу фонду і новыя ўнёскі — па спасылцы.
«Ніводная дыктатура не павінна мець апошняга слова пра будучыню Еўропы»
Святлана Ціханоўская прыняла ўдзел у другой Еўрапейскай канферэнцыі за свабоду і дэмакратыю ў Вентатэне па запрашэнні Піны Пічэрны, віцэ-прэзідэнткі Еўрапейскага парламента і арганізатаркі канферэнцыі. Канферэнцыя аб’ядноўвае еўрапейскіх палітыкаў, журналістаў, інтэлектуалаў і грамадзянскіх актывістаў для абмеркавання супрацьстаяння аўтарытарызму, падтрымкі Украіны, еўрапейскай бяспекі і абароны грамадзянскіх правоў. Беларуская лідарка далучылася ў анлайн фармаце.
Разам са Святланай Ціханоўскай на панэлі «Мяжа свабоды: Італія і Еўропа ў глабальным кантэксце» выступілі: намеснік прэм'ер-міністра і міністр замежных справаў Італіі Антоніа Таяні, віцэ-прэзідэнтка Еўрапейскага парламента Піна Пічэрна, галоўны рэдактар Milano Finanza Раберта Самэла, журналіст ANSA Мікеле Эспазіта. Мадэратар — дырэктар Бюро Еўрапейскага парламента ў Італіі Карла Караца.
У сваёй прамове Святлана Ціханоўская заклікала працягваць падтрымку Украіны, захоўваць ціск на рэжым Лукашэнкі і дамагацца вызвалення ўсіх палітвязняў:
«Расія выкарыстала тэрыторыю Беларусі для ўварвання ва Украіну. Рэпрэсіі ўнутры адной краіны зрабілі магчымай агрэсію супраць іншай. Вось чаму дэмакратыю і бяспеку нельга аддзяляць адзін ад аднаго. Дэмакратычная Беларусь дапамагла б засцерагчы паўночную мяжу Украіны. Таму падтрымка гэтага будучага з'яўляецца інвестыцыяй у бяспеку ўсяго кантынента».
11 верасня — дзень нараджэння Святланы Ціханоўскай. І мы, яе каманда, вырашылі пазнаёміць вас з ёй крыху бліжэй.
Бо хто можа расказаць пра чалавека лепш за тых, хто побач з ёй 25 гадзін у суткі і 8 дзён на тыдзень — на сустрэчах, у паездках, у офісе і паміж усім гэтым?
Мы спыталі ў калег, якая Святлана без камер, што яе смешыць і радуе, што яна не любіць дэлегаваць і якія яе фразы ўжо сталі офіснымі мемамі.
Аўтобусы, літоўская мова для беларусаў і ЕГУ. Дарадца Ціханоўскай абмеркаваў з літоўскімі партнёрамі пытанні, якія хвалююць беларусаў
9–10 верасня дырэктар віленскага Офіса Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі сустрэўся з дарадцам прэзідэнта Літвы па замежнай палітыцы Данатасам Аўгулісам і віцэ-спікеркай Сейма Літвы Вікторыяй Чмілітэ-Нільсэн. Абедзве сустрэчы прайшлі ў Офісе ў Вільні.
Ключавыя тэмы перамоваў:
— Аўтобуснае злучэнне з Беларуссю. Магчымыя абмежаванні па прыкладзе Латвіі цалкам спыніць аўтобусныя перавозкі ў Беларусь і Расію з 2027 года. У Літве таксама прагучала прапанова зрабіць такі крок. На сустрэчах абмеркавалі, як працаваць над тым, каб гэтыя абмежаванні не закранулі беларусаў.
— Курсы літоўскай мовы для беларусаў — пашырэнне доступу да навучання. Беларусы хочуць вывучаць мову і ўдзельнічаць у жыцці краіны, але месцаў на курсах не хапае.
— Падрыхтоўка да магчымых вызваленняў палітвязняў, якія могуць быць вывезены ў Літву. Кучынскі падзякаваў Літве за дапамогу з дакументамі і легалізацыяй для ўжо вызваленых .
— Падтрымку ЕГУ. Кучынскі прапанаваў візію літоўскім партнёрам, як можна дапамагчы ЕГУ выйсці з крызіснай сітуацыі.
— Бяспеку Літвы і рэгіёну, крокі з мілітарызацыяй унутры Беларусі. Кучынскі падзяліўся ацэнкай унутраных працэсаў у Беларусі, ваенна-палітычнай абстаноўкі і рызык выкарыстання тэрыторыі краіны Расіяй для агрэсіі супраць суседзяў. Па выніках абмеркавання бакі адзначылі, што іх бачанне сітуацыі супадае.
— Старшынства Літвы ў Радзе Еўрасаюза. Магчымыя фарматы прысутнасці Беларусі на мерапрыемствах і сустрэчах, а таксама захаванне беларускага пытання ў фокусе ўвагі.
Дзяніс Кучынскі:
«Мы ведаем пра праблемы, з якімі сутыкаюцца беларусы ў Літве. І нашая задача — па магчымасці іх вырашыць. Нам важна, каб беларусы ў Літве маглі вывучаць мову, атрымліваць адукацыю і ўдзельнічаць у жыцці краіны. Мы бачым, што восенню чакаюцца дыскусіі ў Сейме адносна розных абмежаванняў, і ўжо зараз актыўна працуем з партнёрамі, каб данесці нашу пазіцыю і абараніць інтарэсы беларусаў».