Телеграм канал «Азат Перуашев»

2026 жылдың 13 маусымында, сағат 12:00 партия орталық офисте "Ақ жол" Демократиялық партиясының Съезі өтеді.

Съезд аясында делегаттар келесі мәселелерді қарастырады:

1. Жаңадан қабылданған Халықтық Конституцияға сәйкес партияның Жарғысына өзгерістер енгізу;

2. Партия бағдарламасының жобасын өзектендіру бойынша өңірлердегі филиалдардың ұсыныстары;
3. Басқа да мәселелер.

Съезд офлайн және онлайн қатысу мүмкіндіктері арқылы аралас форматта өтеді. Делегаттар үшін міндетті верификация рәсімі қарастырылған.


***
13 июня 2026 года в 12:00, в центральном офисе партии, состоится Съезд Демократической партии «Ак жол».

В ходе Съезда делегаты рассмотрят:

1. Внесение изменений в Устав партии в соответствии с положениями вновь принятой Народной Конституции;

2. ⁠Предложения региональных филиалов по актуализации проекта программы партии;
3. Разное.

Съезд пройдет в смешанном формате с возможностью участия как офлайн, так и онлайн. Для делегатов предусмотрена обязательная процедура верификации.

Лучшая страна для переезда: Казахстан возглавил рейтинг в СНГ.

Казахстан признан самой привлекательной страной Содружества для иммиграции по версии американской компании Remitly.

В глобальном рейтинге Immigration Index 2026 наша республика заняла 53-е место из 82 возможных, уверенно обогнав все остальные государства региона.

Соседи по постсоветскому пространству расположились ниже: Молдова оказалась на 56-м месте, Азербайджан на 66-м, а Узбекистан занял 75-ю строчку.

Абсолютным мировым лидером списка стала Швейцария. Эксперты оценивали страны сразу по 34 критериям.

Главными факторами успеха Казахстана стали высокий уровень безопасности, доступность медицины и образования, а также приемлемая стоимость жизни и хорошие возможности для трудоустройства мигрантов (©Нехабар).

Подпишись на prokadrykz

НацФонд, госдолг, квазигоссектор: Фракция «Ак жол» раскритиковала отчет о бюджете за 2025 год

Сондықтан «Ақ жол» фракциясы қоғам мен Парламентке ұсынылып отырған шығындарды миллиардтаған қаражат жұмсалып қойғаннан кейін емес, бекітілер алдында талдау мүмкіндігін беруді тағы да ұсынады.
● Төртінші мәселе, алдыңғысымен өзара байланысты: квазимемлекеттік сектор мен бюджеттен тыс қорлардың қоғамдық бақылаудан тыс «оқшауланған» рөлінің сақталуы.
Квазимемлекеттік сектордың бюджет қаржыландыруына тәуелділігі барған сайын күшейіп келеді. Квазимемлекеттік сектор субъектілерін қаржыландыруға бюджеттен шамамен 5 трлн теңге жұмсалды. Бұл 2025 жылғы республикалық бюджет шығыстарының алтыдан бір бөлігін құрайды және көлемі жағынан Ұлттық қордан бөлінген қаражатпен шамалас.
Сонымен қатар, негізгі ұлттық холдингтер мен ұлттық компаниялардың қызмет нәтижелері туралы ақпараттың ашықтығы жоқ.
Ал олардың бюджетке беретін қайтарымы керісінше азайып келеді.
Мәселен, 2024 жылы «Ақ жол» фракциясының бастамасымен Бюджет кодексіне «Самұрық-Қазына» қорының жүйе құраушы компаниялары таза пайдасының кемінде 50 пайызын бюджетке аударуы тиіс деген норма енгізілген болатын.
Алайда бұл талаптың өзі де орындалмай отыр.
Нәтижесінде, 2025 жылы квазимемлекеттік сектор субъектілерінің бюджетке төлеген дивидендтері 2024 жылмен салыстырғанда бес есе төмен болды.
Сонымен бірге, «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының сатып алулары 10 пайызға, ал «Бәйтерек» холдингінің сатып алулары 77 пайызға өскені байқалады. Оның үстіне сатып алулардың 62 пайызы бір көзден сатып алу тәсілі арқылы жүзеге асырылған. Бұл бәсекелестік пен нарықтық экономика қағидаттарына қайшы келеді. Ал аталған құрылымдардың өзі мемлекеттік кәсіпорындарды басқаруға нарықтық тетіктерді енгізу мақсатында құрылған болатын. Осылайша, мұндай сатып алулар мен Парламенттен тыс жүргізілетін шығыстарды жоспарлау арқылы қомақты мемлекеттік қаражат қоғам мен Парламенттің бақылауынсыз қалып отыр. Бұл олардың ашықтығы мен тиімділігіне қатысты орынды күмән туғызады.
Соңғы, бесінші мәселе. Есептерді қарастыру бюджет мәселесін Үкіметтің іс-қимыл бағдарламасымен бірге қарау қажеттігін тағы да көрсетіп отыр.
● Парламент Үкімет жұмысына бюджетті игеру нәтижелері бойынша баға береді. Алайда қоғамға тек қаржылық есеп қана емес, Үкіметтің бюджет қаражаты мен өз күш-жігерін қандай өзара байланысты міндеттерді орындауға жұмсағанын және сол міндеттердің қаншалықты орындалғанын көрсететін құжат қажет.
Мұндай бағдарламалық құжат ретінде Президенттің жыл сайынғы Жолдауларын қарастыруға болады.
Соңғы жылдары Үкімет Президент Жолдауларының орындалуы туралы, алайда тек билік партиясы алдында ғана, екі рет есеп берді.
Ал Президент Жолдаулары бір партияға емес, бүкіл Қазақстан халқына арналады.
Сондықтан алдағы уақытта бюджет жөніндегі есептермен қатар, Үкіметтің Президент Жолдауларының орындалуы туралы есебін бір ғана фракция алдында емес, болашақ көппартиялы Құрылтай алдында беру тәжірибесін енгізуді орынды деп санаймыз.
Құрметті әріптестер!
Бәлкім, бүгін біз әріптестеріміздің жұмысына тым сыни көзбен қарап отырған шығармыз. Өйткені 2025 жылғы көрсеткіштерге көп жағдайда форс-мажорлық жағдайлар, ең алдымен бюджет тапшылығы әсер етті.
Осы жағдайдың аясында өзге себептерді екінші кезектегі факторлар деп бағалауға болады.
Дәл осы жағдай сол кезеңде жүргізілген салық реформасының негізгі себебіне айналғаны белгілі. Ал бұл реформа биылдың өзінде белгілі бір нәтижелерін көрсетіп отыр.
Сонымен бірге, бүгінгі бюджеттегі оң көрсеткіштердің негізі дәл алдыңғы жылы қаланғанын да атап өткен жөн.
Бұл Қазақстанның экономикасы мықты, мемлекеті орнықты және қолда бар ресурстары тек проблемаларды шешуге ғана емес, тұрақты әрі сенімді өсімді қамтамасыз етуге де жеткілікті екенін тағы бір мәрте дәлелдейді.
«Ақ жол» фракциясы Үкіметіне атқарып жатқан жұмыста табыс тілейді және Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның есептерін айтылған ескертулер мен ұсыныстарды ескере отырып қабылдауды ұсынады.
Назарларыңызға рақмет!

Ұлттық қор, мемлекеттік қарыз, квазимемлекеттік сектор: "Ақ жол" фракциясы 2025 жыл бойынша бюджет есебін сынға алды

Құрметті әріптестер!
Үкіметтің және Жоғары аудиторлық палатаның 2025 жыл бойынша есептерін қарастыра отырып, «Ақ жол» фракциясы бірқатар мәселелер бойынша Жоғары аудиторлық палатаның сын-пікірлері мен қорытындыларын қолдауға мәжбүр.
Біріншіден, есептің таныстырылымы барысында Үкіметтің өз мәлімдемелерінен елеулі ауытқуларға жол берілгені анықталды.
Атап айтқанда, 2024–2026 жылдарға арналған бюджет жобасын бекіту кезінде Үкімет 2025 жылдан бастап Ұлттық қордан бөлінетін нысаналы трансферттерден толықтай бас тарту жоспарын жариялаған болатын.
Кейін бұл шешім қайта қаралғанымен, Ұлттық қор шығыстары кем дегенде қысқарады деген үміт болған еді.
Алайда іс жүзінде 2025 жылы Ұлттық қордан алынатын қаражат көлемі жоғары деңгейде сақталып отыр (5,3 трлн теңге).
Оған қоса, 2025 жылы Ұлттық қордан бөлінген, бірақ пайдаланылмаған нысаналы трансферттерді қорға қайтару қаражаттың болмауына байланысты жүзеге асырылмаған.
Оның орнына, 2024–2025 жылдары көшелер мен саябақтарды абаттандыру, ауылдық клубтар салу және т.б. сияқты 200-ден астам жоба қаржыландырылды.
Ұлттық қор қаражатына деген мұндай көзқарасты тиімді пайдалану деп атау қиын.
Соған қарамастан, салық түсімдері жоспарының 1,1 трлн теңгеге орындалмауына қарамастан, Ұлттық қор активтері бір жыл ішінде 73,8 млрд АҚШ долларына дейін ұлғайды.
Екінші жағынан, 2025 жылы да Үкімет 2026 жылға тиесілі салықтарды алдын ала өндіріп алу және экспорттаушыларға ҚҚС қайтаруды тоқтата тұру секілді теріс тәжірибеден бас тарта алмады. Мұндай шаралардың жалпы сомасы бұрынғыдай 1 трлн теңгеден асты.
Бұл ретте бизнестің салықтық есептеулерге қатысты шағымдарының сомасы 2,2 есеге артты.
● Екінші мәселе: жыл сайын «ескі несиені жаңа несиемен жабу» қағидаты бойынша жаңа қарыздардың 36%-ы бұрын алынған міндеттемелер бойынша ескі қарыздарды өтеуге жұмсалып келеді. 2025 жылы мұндай қайта қаржыландырудың үлесі 51%-ға дейін өсті.
Ұлттық банктің деректеріне сәйкес, 2025 жылдың соңына қарай Қазақстанның сыртқы борышы рекордтық деңгейге жетіп, шамамен 182 млрд АҚШ долларын құрады. Бір жыл ішінде елдің сыртқы борышы 10,4%-ға артқан. Бұл соңғы 17 жылдағы ең жоғары өсім көрсеткіші.
Үшінші мәселе – бюджет саясатының теңгерімсіздігі.
Қос бағытты векторлар бойынша бюджет алшақтық сақталып отыр: әлеуметтік салаға жұмсалатын шығындар артып, нақты экономика секторына салымдар кейін қалып келеді.
Өткен жылы әлеуметтік саланы қаржыландыру көлемі 10,1 трлн теңгеге дейін өсті.
Ал экономиканың нақты секторына жұмсалған шығындар небәрі 2,2 трлн теңгені құрады.
Сонда Үкімет қайтарымсыз қажеттіліктерге болашақ табыс көздерін қалыптастыруға қарағанда бес есе көп қаражат жұмсап отыр. Шын мәнінде, бұл арақатынас керісінше болуы тиіс.
Өткен жылы Үкімет бюджет мүмкіндіктерімен толық санаспай, барлық мәселені бір мезетте шешуге ұмтылғандай әсер қалдырады.
Алайда бұл мүмкін емес. Әлемде барлық мәселесін толық шешкен бірде-бір мемлекет жоқ. АҚШ-та да, Еуропада да өз шешімін таппаған проблемалар, кедейлер, баспанасыздар мен жұмыссыздар бар.
Сондықтан тек ағымдағы әлеуметтік мәселелерді шешумен шектелмей, ең алдымен бюджет кірістерін қалыптастыратын экономикалық негізді құру қажет.
Сонымен қатар, Үкімет өз қызметінің барлық ауқымын республикалық бюджет арқылы көрсетпейтіні анық. Өңірлерде ұлттық экономиканың құрылымы мен технологиялық деңгейін өзгертуге қабілетті, терең өңдеуге негізделген жаңа ірі инвестициялық жобалар іске асырылуда.
Алайда мемлекеттік қаражаттың бұл триллиондаған көлемі «Самұрық-Қазына» қоры арқылы бюджет пен Парламенттен тыс, Үкіметтің дербес шешімдері негізінде бағытталуда. Іс жүзінде параллель экономикалар қалыптасты: бірі – бюджет арқылы өтетін экономика, екіншісі – Парламенттің талқылауынсыз Үкімет қалыптастыратын экономика.
Парламент биыл алғаш рет бұл жобаларды кеңейтілген есеп аясында, былайша айтқанда, жүзеге асқаннан кейін ғана көрді. Алайда мұндай тәсіл белгілі бір жобаларды жоспарлаудың негізділігі тұрғысынан көптеген сұрақтар туындатады.

Зависимость квазигоссектора от бюджетного финансирования только усиливается. Затраты бюджета на финансирование субъектов квазигосударственного сектора составили порядка 5 трлн тенге или шестую часть от затрат республиканского бюджета на 2025 год – т.е. примерно столько же, сколько было выделено из Нацфонда.
При этом, отсутствует раскрытие информации о результативности ключевых национальных холдингов и национальных компаний.
 
В то же время, отдача от них для бюджета только сокращается.
Так, в 2024 г., по инициативе фракции «Ак жол» была принята норма в Бюджетном кодексе о направлении в бюджет хотя бы 50% прибыли системообразующих компаний Фонда «Самрук-Казына».
Но даже принятое требование не выполняется.
 
В реальности, в качестве дивидендов в 2025 году субъектами квазигоссектора перечислено в бюджет в 5 раз ниже уровня 2024 года.
 
Отмечен существенный рост закупок  ФНБ «Самрук-Казына» - на 10%, АО холдинг «Байтерек» - на 77%, при этом 62% закупок проведены способом из одного источника, что противоречит принципам конкуренции и рыночной экономики. Хотя эти структуры создавались именно для внедрения рыночных принципов в управлении государственными предприятиями. Таким образом, через такие закупки и внепарламентское планирование расходов, из-под контроля общества и парламента уводятся значительные государственные средства, что порождает обоснованные сомнения в их прозрачности.
 
Наконец, пятый вопрос. Рассмотрение Отчётов снова убеждает нас в необходимости рассматривать бюджет в совокупности с программой действий правительства.
● Парламент судит о работе Правительства по освоению бюджета. Но обществу нужен не только финансовый отчёт, но и документ, показывающий, на какие взаимосвязанные задачи направляло бюджет и свои усилия Правительство, и насколько эти задачи выполнены.
Таковой Программой можно считать ежегодные Послания Президента.
В последние годы Правительство дважды отчитывалось об исполнении Посланий Президента, но почему-то только перед правящей партией.
Между тем, Послания Президента адресуются не одной партии, а всему народу Казахстана.
Поэтому считаем целесообразным в будущем, наряду с Отчётами по бюджету, ввести практику отчётов Правительства о выполнении Посланий Президента не перед одной фракцией, а перед всем будущим многопартийным Курултаем.
 
 
Уважаемые коллеги.
Возможно, сегодня мы слишком критичны к коллегам, т.к показатели 2025 года во многом были обусловлены форс-мажорными обстоятельствами, прежде всего – дефицитом бюджета.
Остальные причины на этом фоне можно назвать второстепенными.
Как известно, именно это обстоятельство стало причиной проведённой тогда же налоговой реформы, которая показывает определённые результаты уже в текущем году.
Но оптимистичные показатели нынешнего бюджета были заложены именно в году предыдущем.
Это лишний раз показывает, что у Казахстана сильная экономика, надёжное государство и достаточно ресурсов не только для решения проблем, но и для уверенного роста.

 Фракция «Ак жол»  желает правительству успехов в этой работе и предлагает принять Отчёты Правительства и Высшей аудиторской палаты с учётом высказанных замечаний.
Благодарю за внимание.