Телеграм канал «Азат Перуашев»

Осыған байланысты талқылауға қатысқан бизнес өкілдері мен «Ақ жол» Демократиялық партиясы фракциясының депутаттары Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігіне авиация саласындағы бәсекелестікті жоймайтын әрі бизнестің бәсекеге қабілеттілігі мен компаниялардың технологиялық дамуына кедергі келтірмейтін динамикалық баға белгілеуді реттеу ережелерінің жобасын таныстыруды ұсынды.

Сондай-ақ БҚДА-ның іс жүзінде монополиялық жағдай қалыптастыратын, әуежайлар үшін жанармайды тек бір жеткізуші — «ҚМГ Аэро» еншілес құрылымы арқылы ғана сатып алу туралы ұсынысы талқыланды.

Алматы әуежайының мысалында жанармай бағасын бір тоннасына 1100 доллардан 900 долларға дейін төмендетуге мүмкіндік болғаны рас. Алайда бұл табыстылықты төмендетуі себепті әуежайдың басқа қызметтері бойынша тарифтердің өсуіне алып келді. Жанармай бағасы негізінен халықаралық әуе жүк тасымалдаушыларына әсер етсе, әуежай тарифтерінің өсуі қазақстандық жолаушылардың, әсіресе ішкі рейстердегі жолаушылардың мойнына түседі.

Сонымен қатар әзірлеуші талап етіп отырған ұжымдық талап-арыздар мәселесі де талқыланды.

Мұндай талап-арыздар аясында бастамашылар — тұтынушылар мүддесінің өкілдері деп аталатын тұлғалар — бизнеске қарсы шектеусіз көлемдегі тұлғалардың мүддесі үшін талап-арыз беріп, оларға келтірілген залалды өтеуді талап ете алады. Оның үстіне, бұл тұлғалардың өздері «залал шектік» деп арызданбаған болуы керек. Бұл шамадан тыс жоғары сомаларды өндіріп алуға әкелуі ықтимал, ал негізгі пайда алушы мұндай талап-арыздарды бастаған тұлғаның өзі болады. Яғни іс жүзінде мұндай талап-арыздарды бастамашылардың жеке мүдделілігіне жағдай жасалады, ал олардың «гонорарын» есептеу әдістемесі мүлдем реттелмеген. Есесіне «қоғамдық мүдделер» арқылы алып-сатарлық жасауға және кәсіпкерлерді бопсалауға мүмкіндік туады.

Сонымен қатар залалды растау қағидатының болмауы бизнес қызметінен тікелей зардап шекпеген тұлғалардың да өтемақы талап етуіне жағдай жасайды.

Бизнес өкілдері қазіргі кезде де белгілі бір топтың мүддесі үшін талап-арыз беру тәжірибесі бар екенін атап өтті. Яғни нақты зиян шеккен азаматтар бірігіп, талап-арызды жеке де, ұжымдық түрде де бере алады.

Ал шектеусіз көлемдегі тұлғалардың мүддесі үшін талап-арыз енгізу мүдделі тұлғалардың тарапынан асыра пайдалануға мүмкіндік береді. Біріншіден, мұндай талап-арыздарды ұйымдастырушылар тарапынан. Екіншіден, нақты зардап шеккен азаматтардың өтемақы алу шеңберінен тыс қалып қою қаупі туындайды.

Сонымен қатар кәсіпкерлерге екі рет жаза қолдану тәуекелі пайда болады. Бір жағдайда монополиялық табысты алып қою және айыппұл санкциялары туралы сөз болса, енді оған қосымша азаматтарға залалды өтеу механизмін енгізу ұсынылып отыр.

Негізінде залалды өтеу механизмі қазірдің өзінде бар, бірақ ол сотта зардап шеккендер тарапынан дәлелденген жағдайда ғана қолданылады.

Сонымен бірге АЗРК ұжымдық талап-арыз институтын енгізу қажеттігін монополистерді тұтынушыларға келтірген залал үшін жауапқа тартқан кезде барлық төлемдердің бюджетке түсетіндігімен, ал зардап шеккен азаматтарға берілмейтіндігімен түсіндіреді. Ұжымдық талап-арыз институтын енгізудің негізгі мотивациясы осы.

Алайда бұл толық шындыққа сәйкес келмейді. Мемлекеттік органдар монополистерді заңсыз алынған табыстарды тұтынушыларға қайтаруға міндеттеген жағдайлар бұрын да болған. Мысалы, жылу тұтынушыларына монополиялық табыс заңсыз алынғаны анықталған кезде қайта есептеу жүргізілген. Сондай-ақ монополистерді болашақ есеп айырысуларда заңсыз алынған табыстарды ескеруге міндеттеген жағдайлар да болған.

Сондықтан іс жүзінде бұл мәселе жаңа емес және қолданыстағы заңнама шеңберінде шешіле алады.

Осы және басқа да мәселелер бойынша өте қызу талқылау өтті. Өкінішке қарай, ортақ түсіністікке қол жеткізу мүмкін болмады. Алайда тараптардың ұстанымдары айқындалып, қажетті дәлелдермен толықтырылды және бизнес те, мемлекеттік органдар да бір-бірін ести алды деп үміттенеміз.

Тиімді шешімдерді әзірлеу мақсатында талқылауды жалғастыруға келістік.

Демалыс күні болғанына қарамастан, бүгін «Ақ жол» Демократиялық партиясының орталық кеңсесінде жақын арада бірінші оқылымға шығатын бәсекелестік туралы заң жобасының даулы мәселелері бойынша екі сағаттық талқылау өткіздік.

Бұл заңдағы бірқатар мемлекеттік органдардың ұсыныстары бизнес-қауымдастық тарапынан қатаң сынға ұшырауда. «Ақ жол» фракциясының депутаттары жұмыс топтарында осы ұсыныстарға қарсы шыққандықтан, бүгінгі талқылауды өткізу келісілді. Оған заң жобасын әзірлеуші тараптан Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі төрағасының бірінші орынбасары Рустам Ахметов және оның әріптестері, сондай-ақ бизнес өкілдері қатысты.

Атап айтқанда, мемлекеттік органдар ұсынған динамикалық баға белгілеуді мемлекет тарапынан реттеу мәселесін талқылауға тырыстық. Еске сала кетейін, заң бойынша бағаны реттеуге тыйым салынған, бұл – нарық пен бәсекелестіктің саласы. Алайда, заң жобасын әзірлеушілер монополияны шектеу сылтауымен осы салаға араласуға тырысуда.

Бұл мәселе такси агрегаторлары үшін аса өзекті. Р. Ахметов мырза қызметке сұраныс шарықтайтын кездерде (ауа райының бұзылуы және т.б.) мұндай қызметті реттеу қажеттігін түсіндірді.

«Яндекс» компаниясының өкілдері Сұлтан Бижанов пен Александр Чаплин, «Апару» такси агрегаторының өкілдері Ерлан Шаяхметов пен Максим Дементьев, «SCAT» әуе компаниясының өкілі Николай Буряков, Онлайн-жарнама қауымдастығының өкілі Денис Степанцев өз қарсылықтарын білдіріп, дәлелдерін келтірді. Сонымен қатар, олар сұраныс шарықтаған кезеңдерде бағаны анықтау үшін цифрлық құралдарды қолдану қызмет көрсетуге тәуелсіз қатысушылардың санын арттыруға мүмкіндік беретінін, сол арқылы тұтынушылар сұранысын қанағаттандырып, бағаны төмендететінін атап өтті.

Динамикалық баға белгілеу мәселесіне қатысты тағы бір жайт: осы мәселені талқылау барысында онлайн-жарнама өкілдері өздерінің саласында сұраныстың шарықтауы емес, іс жүзінде аукцион туралы сөз болып отырғанына назар аударды. Яғни онлайн-жарнаманы орналастыруда басымдық жарнамасын орналастыру үшін жоғары баға ұсынған жарнама берушілерге беріледі.

Біріншіден, осы тұрғыдан алғанда мұндай тәсілді динамикалық баға белгілеу деп атау қиын.
Екіншіден, ол нарықтық экономиканың негізгі қағидаттарына толық сәйкес келеді, яғни аукцион қағидаты бойынша жоғары баға төлеген серіктес (контрагент) басымдыққа ие болады.

Сонымен қатар, Парламент жанындағы Қоғамдық кеңестің мүшесі Наталья Малярчук динамикалық баға белгілеуді реттеу туралы БҚДА ұсынысы туындататын төрт жүйелі проблеманы атап өтті.

Біріншіден, тұтынушы мен жеткізуші арасындағы келісімшарттық қатынастарға араласу орын алады, бұл заңға және нарық қағидаттарына қайшы.
Екіншіден, бұл кәсіпкерлік еркіндік құқығын бұзады.
Үшіншіден, мұндай тәсіл бизнес-модельдерге араласуға жол ашып, әртүрлі басқару мен нарық қатысушыларына бәсекелік артықшылық беретін бизнесті жүргізу мен басқарудың түрлі модельдерін дамытудың орнына оларды біріздендіруге тырысады.

Осылайша бірқатар негіздер бойынша бұл ұсыныс кәсіпкерлік пен нарықтық экономиканың негізгі қағидаттарына қайшы келеді.

Әзірлеушілер мен кейбір мемлекеттік органдардың цифрлық алгоритмдерді, қолданылатын технологиялар туралы деректерді реттеу және ашу, тіпті оларды бірыңғай параметрлер мен талаптарға келтіру жөніндегі ұсыныстары іс жүзінде бәсекелестікті жояды, осы салада баламалы технологиялық шешімдердің дамуына тосқауыл қойып, керісінше, мұндай қызметтердің тапшылығына және олардың бағасының өсуіне әкелуі мүмкін.

Сонымен қатар заң нормаларына сәйкес, егер әзірлеуші қандай да бір заң нормасын іске асыру үшін қосымша нормативтік актілер қабылдау қажеттігін алға тартса, ол Парламентке сол қосымша актінің — бұйрықтың немесе ережелердің жобасын ұсынуға міндетті. Алайда БҚДА бизнеске реттеуші ережелерде «бәрі дұрыс болады» деп түсіндіргенімен, мұндай ережелердің жобасын ұсынған жоқ.

Договорились продолжать обсуждение в целях выработки приемлемых решений.

В этой связи участники обсуждения со стороны бизнеса и депутаты фракции Демократической партии «Ак жол», предложили Агентству по защите и развитию конкуренции представить проект правил регулирования динамического ценообразования в авиации, чтобы он действительно не убивал конкуренцию и не создавал препятствий для развития конкурентоспособности бизнеса и технологичности компаний.

Также было обсуждено предложение АЗРК о создании фактически монопольной ситуации, когда топливо для аэропортов должно закупаться исключительно через одного поставщика — дочернюю структуру КМГ «Аэро».

На примере аэропорта Алматы действительно удалось снизить цену топлива с 1100 долларов за тонну до 900 долларов за тонну. Однако это повлекло за собой повышения тарифов по другим услугам аэропорта, поскольку сократилась его рентабельность. И если цена топлива ложится в основном на международных грузовых авиаперевозчиков, то повышение тарифов аэропорта ложится на плечи казахстанских пассажиров, прежде всего на внутренних рейсах.

Также была обсуждена проблема так называемых коллективных исков, на введении которых настаивает разработчик.
В рамках таких исков предполагается, что инициаторы — так называемые представители интересов потребителей — смогут подавать иски в отношении бизнеса в интересах неограниченного круга лиц, с требованиями погашения нанесенного им ущерба, при том, что сами лица не заявляли о «понесенном ущербе». Это повлечёт взыскания неадекватно завышенных суммах, однако основным выгодополучателем в таком случае становится именно тот, кто инициирует подобные иски. То есть фактически создаются условия для личной заинтересованности инициаторов таких исков, методика исчисления «гонорара» которых никак не регулируется. Зато открываются возможности для спекуляций «общественными интересами» и для шантажа предпринимателей.

Кроме того, отсутствие принципа подтверждения ущерба создаёт условия, при которых возмещение могут требовать в том числе лица, не понёсшие прямого ущерба от деятельности бизнеса.

Представители бизнеса обратили внимание на то, что сегодня уже существует возможность и практика подачи исков в интересах группы лиц, когда граждане, реально понёсшие ущерб, могут объединяться и подавать иски как индивидуально, так и коллективно.

Введение же исков в интересах неограниченного круга лиц создаёт возможности для злоупотреблений со стороны заинтересованных лиц. Во-первых, со стороны организаторов таких исков. Во-вторых, создаются условия, при которых реально пострадавшие граждане могут оказаться за рамками возмещения ущерба.

Кроме того, возникают риски двойного наказания предпринимателей. В одном случае речь идёт об изъятии монопольного дохода, а также о штрафных санкциях. При этом теперь предлагается дополнительно вводить ещё и механизм возмещения ущерба гражданам.
Сам механизм возмещения ущерба и сейчас существует, однако применяется при наличии доказанного в суде ущерба со стороны пострадавших лиц.

При этом АЗРК аргументирует введение института коллективных исков тем, что при привлечении монополистов к ответственности за нанесённый потребителям ущерб все выплаты поступают в бюджет, а не тем гражданам, которые пострадали. Этим и мотивируется введение института коллективного иска.

Однако это не совсем соответствует действительности. Уже есть случаи, когда государственные органы обязывали монополистов компенсировать потребителям незаконно полученные доходы. Например, потребителям тепла при выявлении незаконно полученных монопольных доходов производился перерасчёт. Были случаи, когда монополистов обязывали учитывать незаконно полученные доходы при дальнейших расчётах с потребителями.

Поэтому в действительности эта проблема не является новой и вполне решается в рамках действующего законодательства.

Состоялось достаточно острое обсуждение по этим и другим вопросам. К сожалению, достичь общего понимания не удалось. Однако смогли прояснить позиции сторон, дополнить их необходимыми аргументами и надеемся, что и бизнес, и государственные органы смогли услышать друг друга.

Несмотря на выходной, сегодня в центральном офисе Демпартии «Ак жол» провели даухчасовое обсуждение спорных вопросов законопроекта о конкуренции, который скоро выходит на первое чтение.

Ряд предложений госорганов в этом законе вызывают жёсткую критику со стороны бизнес-собщества. Депутаты, фракции “Ак жол” выступили против данных предложений на рабочих группах, поэтому договорились провести сегодняшнее обсуждение, в котором приняли участие представители разработчика в лице первого заместителя председателя Агентства по защите и развитию конкуренции Рустама Ахметова и его коллег, а также представители бизнеса.

В частности, попытались разобраться с предлагаемым госорганами государственным регулированием динамичного ценообразования. Напомню, что законами запрещено регулирование цен, это сфера рынка и конкуренции. Но разработчики пытаются войти в эту сферу под предлогом ограничения монополий.

Эта проблема имеет острое значение для агрегаторов такси. Г-н Р.Ахметов изложил необходимость регулирования такой деятельности, в периоды пикового спроса на сервис (при ухудшении погодных условий, и т.д.).

Представители «Яндекс», Султан Бижанов и Александр Чаплин, агрегатора такси «Апару» Ерлан Шаяхметов и Максим Дементьев, авиакомпании «SCAT» Николай Буряков, Ассоциации онлайн-рекламы Денис Степанцев высказали и аргументировали возражения. Помимо прочего, отметили, что применение цифровых инструментов для определения цены в периоды пикового спроса позволяет вовлекать большее число самостоятельных участников в оказание услуг, тем самым удовлетворяя спрос потребителей и сбивая цену.

Ещё по вопросу динамичного ценообразования: при обсуждении данного вопроса представители онлайн-рекламы обратили внимание на то, что в их случае речь идёт не о пиковом спросе, а фактически об аукционе, когда преимущество в размещении онлайн-рекламы предоставляется рекламодателям, предложившим более высокую цену за размещение своей рекламы.

Во-первых, в этой связи вряд ли можно назвать такой подход динамичным ценообразованием.. Во-вторых, он полностью соответствует базовым принципам рыночной экономики, когда преимущество получает партнёр (контрагент), оплативший более высокую цену по принципу аукциона.

Кроме того, Наталья Малярчук, член Общественного совета при Парламенте, изложила четыре системные проблемы, которые порождает данное предложение АЗРК по регулированию динамического ценообразования.
Во-первых, происходит вмешательство в договорные отношения между потребителем и поставщиком, что противоречит закону и принципам рынка.
Во-вторых, это нарушает право на свободу предпринимательства.
В-третьих, данный подход означает вмешательство в бизнес-модель и попытку унификации бизнес-моделей вместо возможности развивать различные модели управления и ведения бизнеса, что как раз и создаёт конкурентные преимущества участников рынка.

Тем самым по целому оснований, данное предложение противоречит базовым принципам предпринимательства и рыночной экономики.

Предложения разработчиков и отдельных госорганов регулировать и раскрывать данные своих цифровых алгоритмов, применяемых технологий и, более того, привести их к единым параметрам и требованиям - фактически будут убивать конкуренцию, возможности развития альтернативных технологических решений в данной сфере и, напротив, приведут к появлению дефицита данных услуг и повышению цен на них.
Кроме того, согласно нормам закона, если разработчик ссылается на необходимость принятия подзаконных актов для исполнения той или иной нормы закона, он обязан представить в Парламент проект такого подзаконного акта — приказа или правил, которыми планируется регулировать тот или иной вопрос в рамках закона. Однако АЗРК, успокаивая бизнес объяснениями, что в Правилах регулирования «всё будет хорошо», не представили проекта таких Правил.