Телеграм канал «Азат Перуашев»

Фракция «Ак жол» требует сделать открытой финотчетность крупнейших нефтегазовых и горно-металлургических компаний - Ерлан Барлыбаев

«Ак жол» фракциясы ірі мұнай-газ және тау-металлургиялық компаниялардың есептілігін ашық қылуды талап етеді

«Ақ жол» фракциисының депутатық сауалы
ҚР Премьер-Министрі
О.А. Бектеновке

Автор - Мәжіліс депутаты Ерлан Барлыбаев

Жер қойнауы мемлекеттің стратегиялық ресурсы әрі экономикалық әл-ауқатының негізі болып табылады. Конституцияға сәйкес, жер және оның қойнауы халыққа тиесілі. Бұл қағида 2026 жылғы 15 наурызда өткен референдумда халық қолдаған Жаңа Конституцияда да бекітілді.
Осы қағида негізінде мемлекеттің жер қойнауын пайдалану мен одан түсетін қаражатқа барынша ашықтық пен қоғамдық бақылауды қамтамасыз ету міндеті тікелей туындайды.

Алайда, тау-кен металлургиясы және мұнай-газ салаларында құқықтық тұрғыдан парадоксалды жағдай қалыптасқан: пайдалы қазбаларды өндірумен айналысатын компаниялар ұйымдық-құқықтық нысанына (АҚ немесе ЖШС) байланысты ақпараттық ашықтықтың мүлде әртүрлі режимдерінде жұмыс істейді.

Егер акционерлік қоғамдар өздерінің қаржылық-шаруашылық есептілігін қоғам алдында жариялауға міндетті болса, іс жүзінде еліміздің ең ірі жер қойнауын пайдаланушылары өз қызметін тек құрылтайшылары алдында есеп беретін ЖШС нысанында жүзеге асырады. Ал кейбір ірі жер қойнауын пайдаланушылар мүлдем шетелдік юрисдикцияларда немесе АХҚО-да тіркелген.

Нәтижесінде, қоғам, соның ішінде Парламент олардың халық меншігі болып табылатын жер қойнауын қалай пайдаланып отырғанын объективті бағалау мүмкіндігінен айырылған.
Формалды түрде «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Кодекстің 77-бабы барлық жер қойнауын пайдаланушылар үшін белгілі бір ақпаратты, оның ішінде түпкі бенефициарлар туралы мәліметтерді ашуды көздейді. Алайда, бұл талаптар жүйелілігі, нақтылығы және жариялылығы жағынан «Бағалы қағаздар нарығы туралы» заңда жария компанияларға қойылатын талаптардан әлдеқайда төмен.

Яғни, мәселе ұйымдық-құқықтық нысанда емес, ірі жер қойнауын пайдаланушылар үшін бірыңғай ашықтық стандарттарының болмауында болып отыр.
Осыған байланысты, «Ақ жол» фракциясы ұйымдық нысанына қарамастан, мұнай-газ және тау-кен металлургиясы салаларындағы барлық ірі компаниялар үшін ақпаратты ашудың бірыңғай талаптарын енгізуді орынды деп санайды.
Бұған қажетті заңнамалық база қазірдің өзінде бар. Кәсіпкерлік кодекстің 24-бабында ірі кәсіпкерлік субъектілерінің өлшемшарттары (3 000 000 АЕК-тен жоғары табыс) нақты айқындалған. Дәл осы өлшемшарт ашықтықтың жоғары стандарттарын қолданудың негізі болуы тиіс.
Халықаралық тәжірибе бұл тәсілдің негізділігін растайды. Шикізаттық экономикасы дамыған Норвегия, Канада, Австралия сияқты елдерде ұлттық ресурстармен жұмыс істейтін компаниялар жоғары деңгейдегі ашықтық пен есептілік жағдайында қызмет етеді, бұл саланың базалық стандарты болып табылады.

Осыған байланысты «Ақ жол» ҚДП депутаттық фракциясы келесіні ұсынады:
1) Жер қойнауының халыққа тиесілі екенін бекіткен Конституция нормаларын іске асыру және оны пайдаланудың ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету мақсатында тау-кен металлургиясы және мұнай-газ секторларындағы барлық ірі жер қойнауын пайдаланушылар үшін жария есептілік талаптарын енгізу, оларды ақпаратты жария компанияларға арналған бағалы қағаздар нарығы туралы заңнама талаптарынан төмен емес деңгейде ашуға міндеттеу;
2) Болашақта стратегиялық кен орындары бойынша (тізбесін Үкімет бекітеді) жер қойнауын пайдалану құқықтарын алуға үміткер жаңа заңды тұлғалар тек акционерлік қоғам нысанында құрылуы тиіс екенін қарастыру. Бұл тәсіл қазіргі инвесторларға әсер етпейді, бірақ ұзақ мерзімді перспективада саланың ашықтығын арттыруға мүмкіндік береді.

Құрметпен,
«Ақ жол» фракциясының депутаттары
Е.Барлыбаев
А.Перуашев
Д.Еспаева
Қ.Иса
С.Ерубаев
О.Нуралдинов

Фракция «Ак жол» требует сделать открытой финотчетность крупнейших нефтегазовых и горно-металлургических компаний

Депутатский запрос фракции «Ак жол»
Премьер-Министру РК О.Бектенову
 
Озвучил депутат Мажилиса Ерлан Барлыбаев
 
Недра являются стратегическим ресурсом и фундаментом экономического благополучия страны. Согласно Конституции, земля и ее недра принадлежат народу. Данный принцип подтвержден и в Новой Конституции, поддержанной гражданами на референдуме 15 марта 2026 года.
Из этого принципа вытекает прямая обязанность государства обеспечить максимальную прозрачность и общественный контроль над использованием недр и средств от их добычи.
 
Однако, в горно-металлургической и нефтегазовой отраслях сложилась юридически парадоксальная ситуация: компании, осуществляющие деятельность по добыче полезных ископаемых, в зависимости от организационно-правовой формы (АО или ТОО), функционируют в принципиально разных режимах информационной открытости.
Если акционерные общества обязаны публично раскрывать свою финансово-хозяйственную отчётность перед обществом, то на практике крупнейшие недропользователи осуществляют свою деятельность в форме ТОО, которые отчитываются только перед своими учредителями, а некоторые из крупнейших недропользователей вообще зарегистрированы в зарубежных юрисдикциях или МФЦА.
 
В результате, общество, включая Парламент, лишены возможности объективно оценивать использование ими народной собственности в виде недр.
Формально статья 77 Кодекса «О недрах и недропользовании» предусматривает раскрытие определенной информации всеми недропользователями, включая сведения о конечных бенефициарах. Однако, эти требования гораздо ниже по регулярности, детализации и публичности,с требованиями, установленными Законом «О рынке ценных бумаг» для публичных компаний.
Таким образом, проблема заключается не в организационно-правовой форме, а в отсутствии единых стандартов прозрачности для крупных недропользователей.

В этой связи, фракция «Ак жол» считает целесообразным установление единых требований к раскрытию информации для всех крупных игроков нефтегазовой и горнометаллургической отраслей, независимо от их организационной формы.
Законодательная база для этого уже существует. Статья 24 Предпринимательского кодекса четко определяет критерии субъектов крупного предпринимательства (доход более 3 000 000 МРП). Этот критерий должен стать основанием для применения повышенных стандартов прозрачности в добывающей отрасли.
Международная практика подтверждает обоснованность такого подхода. В странах с развитой сырьевой экономикой, Норвегии, Канаде, Австралии, компании, работающие с национальными ресурсами, функционируют в условиях высокой публичности и подотчетности, что является базовым стандартом отрасли.
 
В этой связи депутатская фракция «Ак жол» предлагает:

1) В целях реализации норм Конституции, закрепляющей принадлежность недр народу, и обеспечения прозрачности и подотчетности их использования, ввести требования о публичной отчётности всех крупных недропользователей в горно-металлургическом и нефтегазовом секторах, обязав их раскрывать информацию на уровне не ниже требований, предусмотренных законодательством о рынке ценных бумаг для публичных компаний;

2) В качестве перспективной меры предусмотреть, что новые юридические лица, претендующие на получение прав недропользования по стратегическим месторождениям (перечень которых утверждается Правительством), должны создаваться исключительно в форме акционерных обществ. Данный подход не затронет действующих инвесторов, но обеспечит повышение прозрачности отрасли в долгосрочной перспективе.
 
С уважением,
Депутаты фракции «Ак жол»
Е.Барлыбаев,
А.Перуашев,
Д.Еспаева,
К.Иса
С.Ерубаев
О.Нуралдинов

Фракция «Ак жол» требует обеспечить современную спутниковую связь для труднодоступных мест и спасательных мероприятий - Олжас Нуралдинов

Қазіргі таңда Қазақстанда мұндай технологияларды енгізуге қандай нормативтік немесе техникалық шектеулер кедергі келтіруде?
3. Төтенше жағдайларда азаматтарды минималды байланыспен қамтамасыз ету үшін спутниктік мобильді байланыс шешімдерін іс жүзінде қандай мерзімде енгізуге болады?

Құрметпен,
депутаттар
О.Нұралдинов
А.Перуашев
Д.Еспаева
Е.Барлыбаев
Қ.Иса
С.Ерубаев

«Ақ жол» фракциясы қолжетімсіз аймақтар мен құтқару шаралары үшін заманауи спутниктік байланысты қамтамасыз етуді талап етті

«Ақ жол» фракциясының депутаттық сауалы
ҚР Премьер-Министрінің орынбасары –
Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі
Ж.Х. Мадиев мырзаға

Автор - Мәжіліс депутаты Олжас Нұралдинов

Ақпанның 10 күні өткен Үкімет отырысында Президент Тоқаев көктемгі су тасқындарына толық дайын болуды тапсырды. Ол заманауи цифрлық болжау және әрекет ету құралдарын белсенді қолдану қажеттігін ерекше атап өтті.

Гидрологиялық қызметтердің болжамына сәйкес, биыл еліміздің бірқатар өңірлерінде, соның ішінде Ақмола, Қарағанды, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақста және Абай облыстарында айтарлықтай су тасқыны қаупі күтілуде. Ал, тасқын кезінде электрмен жабдықтау желілерінің немесе ұялы байланыстың базалық станцияларының зақымдануы елді мекендер мен жекелеген аумақтарды байланыссыз қалдыруы мүмкін.

Мұндай жағдайларда тұрақты байланысты қамтамасыз ету тек технологиялық ғана емес, азаматтардың қауіпсіздігі мәселесіне де айналады.

Жыл сайын елімізде тұрақты байланыстың болмауы адамдарды құтқару үдерісін айтарлықтай қиындататын жағдайлар орын алады. Қыста боран мен бұрқасын салдарынан жүздеген шақырым автожолдар жабылып, адамдар елді мекендерден және ұялы байланыс тұрақты қамтылған аймақтардан шалғай жерлерде қалып қояды. Жол-көлік оқиғаларынан кейін жүргізушілер мен жолаушылар жедел жәрдем немесе полиция шақыра алмай қалатын жағдайлар да жиі кездеседі.

Әсіресе, шалғай және таулы аймақтарда байланыс мәселесі өзекті. Құтқару қызметтерінің мәліметінше, соңғы бес жылда Алматы тауларында ғана кемінде 20 адам қаза тапқан. Сонымен қатар жыл сайын жүздеген төтенше жағдайлар мен іздестіру-құтқару операциялары тіркеледі, ал соңғы жылдары 600-ден астам турист пен демалушыға құтқарушылар көмегі көрсетілген.

«Ақ жол» демпартиясы шалғай және қолжетімсіз жерлерде спутниктік байланыс технологияларын пайдалану қажеттілігі мәселесін бірнеше рет көтерген еді. Тиісті депутаттық сауалдар 2021, 2022 және 2023 жылдары жолданған (ДС-326, 18.11.2021 ж., ДС-274, 30.09.2022 ж., ДС-456, 01.12.2023 ж.).

2025 жылғы 20 ақпанда «Қазақмыс» корпорациясының кенішінде болған қайғылы апаттан кейін бұл мәселе қайтадан депутаттық сауалда көтеріліп, қызметкерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және төтенше жағдайларда жедел әрекет ету үшін тұрақты байланысты қамтамасыз ету қажеттігіне ерекше назар аударылды. Біз шахталарда және басқа да шалғай өндірістік нысандарда Starlink спутниктік байланысын пайдалануға мүмкіндік беруді сұрадық.

Цифрлық даму министрлігінің жауаптарында мұндай нысандар үшін дәстүрлі телекоммуникациялық инфрақұрылымды салу көбіне экономикалық тұрғыдан тиімсіз екендігі, спутниктік байланыс технологиялары балама тәсіл бола алатыны айтылған. Алайда олардың практикалық енгізілуі әлі де шектеулі күйінде қалып отыр.

Сонымен қатар әлемде Direct-to-Cell спутниктік мобильді байланыс технологиясы қарқынды дамып келеді. Оның ерекшелігі – 4G/LTE арналған кәдімгі смартфондар қосымша құрылғыларсыз және жерүсті базалық станцияларды орнатуды қажет етпей-ақ төмен орбиталық спутниктерге тікелей қосыла алады.
Мұндай жүйеде спутниктер ғарыштағы мобильді базалық станциялар қызметін атқарып, дәстүрлі байланыс инфрақұрылымын салу экономикалық немесе техникалық тұрғыдан қиын болатын ауқымды аумақтарды байланыспен қамтиды. Алғашқы кезеңде бұл технология хабарламалар, координаттар және көмек сигналдарын жіберуге мүмкіндік береді. Қамту аймағы жоқ жағдайда дәл осындай минималды байланыс азаматтарымыздың өмірін сақтап қалуда шешуші фактор болуы мүмкін.

Біз цифрландыруды дамыту ең алдымен азаматтардың өмірі мен қауіпсіздігін қорғауға қызмет етуі тиіс деп санаймыз. Егер заманауи технологиялар қайғылы жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік берсе, оларды енгізу барынша жедел жүзеге асырылуы қажет.

Осыған байланысты «Ақ жол» демократиялық партиясы келесі сұрақтарға жауап беруді сұрайды:

Елімізде Direct-to-Cell форматындағы спутниктік байланыс технологиялары немесе ұқсас шешімдер сынақтан өтті ме, және олардың нәтижелері қандай?
2.

1. Проводились ли в стране испытания технологий спутниковой связи формата Direct-to-Cell или аналогичных решений, и какие результаты показали такие испытания?

2. Какие нормативные или технические ограничения сегодня препятствуют внедрению таких технологий в Казахстане?

3. В какие сроки возможно практическое внедрение решений спутниковой мобильной связи для обеспечения минимального уровня коммуникации граждан в чрезвычайных ситуациях?

С уважением депутаты
О.Нуралдинов, А.Перуашев, Д.Еспаева, Е.Барлыбаев, К.Иса, С.Ерубаев