Апам да (әкемниң анасы) мени өзгеше жақсы көретуғын сыяқлы. Гейде дастығының астынан бир алма ма, еки қурт па алып берип, "Ҳеш ким көрмесин!" деп тапсыратуғын еди. Мен қуўанар едим, мақтанып ҳәммеге айтып беретуғын едим.
Апам үйимизден кеткенде кеўлим пүткиллей босап қалған еди.
Ҳәзир де пәтияға қол жайып турман, негедур "Апам өлип қалса ше?!" деген биймәни ой қыялымда тынымсыз айланып атыр.
Бирден жүрегиме қорқыныш түсти. Кейин кеўлим бузылып, дизерлеп отырып алдым да апамды қушақладым.
Той күни кем-кем жақынлап, күнлер де суўытып, дана гүз адамларды алдап-суўлап қыраўлы қыс күнлерге жетеклеп барар еди.
Келин көйлеклеримди таңлап атырғанда да Абрардың кеўлине қарап, жабық, сыпайы көйлек алдым.
Дәслеп бизикинде ас берилип, песиннен бурын күйеў жигит ҳәм жораларын, ал кеште күйеў тәрепте той болатуғын болды. Күн суўытып кеткен. Бир ҳәптеден кейин қыс келетуғынын хабар етпекши болған ғарғалардың жағымсыз даўысы еситиледи. Кеште ата-анам асығып әжағамның үйине кетти. Кешеден бери қасымда жүрген үлкен әжағамның қызы қулағыма сыбырлады.
- Апам тилден қалыпты. Мазасы жоқ қусайды...
Жүрегимде бир нәрсе үзилип кетти. "Бүгин өлип қалса не?! "
Апам "Адамның кеўли - душпаны!" деген гәпти көп айтатуғын еди. "Жаман нәрселерди ойлап, басына тәшўиш шақырып алады, соның ушын бәрқулла жақсы гүманда болыў керек!" дейтуғын еди.
Кеўлим бул сапары да алжаспаған еди, енди алпыс үшке кирген апам тойым күни таңға жақын Ҳаққа аманатын тапсырыпты.
Сол күни жылай бердим. Кеўлимнен "Өмирим қайғы менен басланды, ендиги жағы не болар екен!" деген ой кетпес еди, бир жағынан бул дүньядағы ең меҳрибан адамымнан айырылғанымды ойласам, жүрегим "зуў" етип, қапаланып қалатуғын еди.
Аспаз қазанға аўқатты салған, күйеў жигит келиўине дастурхан тайын болған, кишкене бармағымның ушындай майда пельменлер бүгилип, қоңсының музханасына қойылған, сомсалар жабылып, күйеў жигит сарпайлары таярланған еди. Ата-анам орта жағдайдан төменлеў дәрежеде жасайтуғынын билген үлкен-киши тойларды тоқтатпаўды мәсләҳәт етипти. Сарпайларым да аз, атына көзабаға ғана исленген еди. Күйеу тәреп те өзлеримиз сыяқлы жағдайда жасайтуғын шаңарақ еди. Қулласы, дурыслы тойда болмады, аза да. Екеўи де шала болды. Мени тийкарынан анамның апа-сиңлилери шығарып салды. Әкем тәрептегилер азада қалды. Той күни көп жыладым. Жүрегимдеги қәўетер ҳеш кетпеди.
Босағамызда сырнай шалынбады, әкем менен анам азаға кеткени ушын хошласпады, дайы ағам маңлайымнан сүйип, дайы апаларым басшылығында тойханаға кирип бардым. Бир мәҳәллениң адамлары болғаны ушын ба, я уялды ма дерлик ҳеш ким ойнамады. Той менен азаның араласыўы жүдә жаман болатуғынын өз өмирим мысалында көрдим. Бәлким ҳәзир биреўде усындай жағдай болып қалса, адамлар емин-еркин ойнап-күлип отыра беретуғын шығар, бирақ тек он жыл бурынғы қәдириятлар да жоқ ҳәзир. Әйтеуир маған солай болып көринеди. Жылдан-жылға адамлар сезимсиз болып баратырғандай.
Апам айтар еди. "Биз бала ўақтымызда үйимизде аза болса, бир жыл телевизор қойылмай, радио еситпей, өлик шыққан үйде ойын-заўық қылмайтуғын еди. Қәйин атам жүз жасқа барып дүньядан өткен.
Азадан бир ҳәпте өтип ҳәмме жумысқа шығып кеткен. Әкең рубаб шертетуғын еди. Бала-дә! Бир күни қоңсы досты баласын шақырып, рубаб ҳәм шылдырма шертип, қосық айтып атыр еди, азаға келе алмаған бир топар ҳаял есик алдына жеткенде иркилип қалыпты. Шынында да бул үйде аза болған ба өзи, шадлық ҳәўижинде ғой?!" деп. Кейин изине кайтып кеткен екен. Қаншама гәп еситкен еди, сонда! Дурыс, аза үш күн балам, шаш жулып, бет тырнап бақырып жылаў да ҳарам, бирақ өлиниң де ҳүрмети болады. Әзиз инсаның ушын нәпсиңе қарсы гүресип, қосық тыңламаў, ойын-күлкиден бас тартыў - бул өз ҳүжданың алдындағы парыз.
Келиншек кийиминде отырман да және апамды еслеймен.
Адам үш нәрсениң қәдирин бәрқулла кеш биледи. Жаслық. Ден саўлық. Тынышлық.
Достыңды қорлаў - гүнә ис.
Жубайыңды қорлаў-жүз мәрте гүнә.
Ата-анаңды қорлаў - мың есе гүнә.
Нәрестени қорлаў - шексиз гүнә.
Жумыстың көплигинен ҳәм соның ушын ўақыттың жоқлығынан налымаң. Керисинше ўақыттың көплигинен, ал жумыстың жоқлығынан қорқың. Адамды әбигер қылатуғын нәрсе -бийкаршылық.
Ҳәтте бүлбилде палапан шығарғаннан кейин сайраўды қойып балаларына азық тасыйды.
Таңда турғаныңда, күндиз жүргениңде, түнде уйқылағаныңда ҳеш жериң аўырмаса соның өзи бахыт.
Ақыл менен лаўазымға, мәнсәпқа ерисиў мүмкин, ал мәнсәп пенен, лаўазым менен ақылға ерисиўге болмайды.
Дүньяда кәмил нәрсениң өзи жоқ. Ҳәтте муҳаббат деп аталған ең бийик сезимдеде әдәлатсызлық бар. Ондада ким қатты сүйсе сол көбирек азап шегеди.
Инсанның баҳасы бул дүньяда өзиниң алғаны менен емес, ал өзинен изинде қалғаны менен белгиленеди.
1. Тезлестириў мүмкин болмаған нәрселерде де өзине тән гөззаллық бар. Таңның атыўы, бәҳәрдиң келиўи, гүллеў — ҳәммеси өз ўақты болғанда келеди. Мен де асықпай өз нәўбетимди күтип тураман.
2. Базыда кеўил қатиржамлығы қәўетерге себеп болмаған ўақытлары емес, бәлки өзиңе деген исеним пайда болған ўақытлары келеди. Мен демеўди (тиреништи) тек сыртқы жағдайлардан емес, бәлки өз ишимнен де излеўди үйренип атырман.
Мен өзим ушын өзим қәўипсиз орынман.
3. Айырым ўақытта бурынғыдан күшлирек болып киятырғанымызды өзимизде байқамаймыз. Күни кеше бизге қорқынышлы болып бизди оның менен есапласыўға мәжбүр еткен нәрселер әпиўайы жай ғана нәрселер екенин түсинип жетемиз. Мен өзимниң күшли болып киятырғанымды сеземен.
4. Өсиў — бул басқа биреўге айланыў емес, ал ҳақыйқый өзиңе қайтыўың. Қәдирли болыўым ушын өзиме жаңа образ жаратыўым шарт емес. Ҳәр бир өмир тәжирийбем нәтийжесинде маған не керек екенин ҳәм не әҳмийетли екенин жақсырақ түсинип бара беремен.
Жолдың изи қаерге баратуғынын қайта-қайта ойлай бериў, пайдасыз исдур. Сен тек ғана дәслепки қәдемиңди ойлап басыўға жуўапкерсең. Қалған нәрселер болса өз-өзинен келе береди.