ЭҲТИЁТ БЎЛИНГ: ПАВЛОВНИЯ!
Ўн-ўнбеш йил аввал павловния дарахти Хитойдан ёппасига кириб келиб, кўпчилик уни тез ўсувчи манзарали дарахт сифатида ҳам эка бошлаган пайт А. қўшним қизиқиб, ҳовлисига экиб кўрди. Икки йилдан сўнг ёқмай қолди ва ҳовлисидан кўчириб, кўчага ўтқазди. Катта дарахтга айланиб улгурган экан, ковлаб олганда илдизи деярли қолмаган эди, барибир экиб қўяверди. Бир йил ҳеч қандай ўзгаришсиз турди, сўнг бирдан гуриллаб ўса бошлади. Уч йилда 10-20 йиллик чинордек баланд бўлди. Бироқ энди Б. қўшним тинимсиз шикоят қила бошлади, маҳалла қўмитасига ҳам борди. Унинг ҳовлисига умуман қуёш тушмай қолган, павловния илдизи эса ҳовлисининг ўртасига етиб борган экан. Ахийри А. қўшним ўтинчиларини чақириб, забардаст павловнияни кестирди.
Бироқ павловния келаси йил баҳорда яна илдизидан гуриллаб ўсиб чиқа бошлади. Яна шикоятчилик, қўшнилар ўртасида кўнгилхиралик бошланди. Бу гал А. қўшним икки норғул мардикор йигитни олиб келиб, павловния тўнкасини қўпортирди. Б. қўшним уларнинг ишинини кузатиб турди, лекин кўнгли тўлмади шекилли, қўпориб чиқаришнинг имкони бўлмаган, ён томонларга тарқаб кетган ўзак илдизларга қандайдир дори ҳам септирди. Бу иш ўтган йили ёзда бўлган эди.
Ўтган ҳафта Қурбон ҳайитидан аввал кўчаларни тозаладик. Баҳор серёғин бўлганидан ўт-ўлан тизза баробар. Павловния эса аввалги экилган жойидан беш метрлар чамаси узоқдан, асфальт йўлакни қўпориб яна чиқибди. А. ва Б. қўшниларим ҳайит арафа кўнгилхира бўлишмасин деб, кучим етгунчалик чуқурроқдан қўпориб, олиб ташладим.
Ҳайитга яқинларни йўқлаб Косонсойга уч кунга бориб келдим. Келсам, павловния бир эмас, уч-тўрт жойдан яна асфальт ва бетонларни қўпориб чиқишга улгурибди. Қўшнилар ҳали кўргани йўқ. Икки қўшни ўртасида дастлаб шу можаро бошланганда мен юз фоиз А. қўшни тарафдори эдим. Энди фикрим ўзгарди. Тассаввур қиляпман, Б. қўшнининг девори, унга туташ иморат пойдевори қанчалик хавф остида қолганини. Қолаверса, захга интилган илдизлар кўча ўртасидан ўтган канализация қувурига ҳам дахл қилиши тайин. Агар унга етиб олса, кўча ўртасини қўпориб чиқиши ҳам мумкин.
Хуллас, интернетда ўқловдек ҳарфлар билан ёзиб қўйибди: “Павловния маҳаллий дов-дарахтларни қуёшдан бебаҳра қилиб, катта тезликда уларнинг ўрнини эгаллаб олади. Илдизи ва уруғи тез тарқайди. Табиатда уларга тенг кела оладиган дарахт йўқ, шу боис улар агрессив равишда, катта тезлик билан тарқалади. Қолаверса, улар тупроқ таркибини ўзгартириб, унумдорлигини ҳам ўлдиради. Кўплаб мамлакатларда павловния дарахти инвазив бўлган учун таъқиқланган.”
Келажакда бу дарахт шаҳар йўлларидаги коммуникация ва канализация тармоқларига қандай зиён келтириши бошқа масала, бу энди мутахассислар, экологу муҳандисларнинг иши.
PS. Тушунмовчилик бўлмаслиги учун қўшимча: Мен кўпроқ қишлоқ ва шаҳар шароити ҳақида ёзгандим. Шаҳарда йўл четларига экишяпти, келажакда бу йўлаклар ва коммуникация тизимларига миллионлаб зарар келтиради дегани. Бизнинг атрофларда ҳозир электр кабелларини ҳам ер остидан ўтказишяпти!!! Қишлоқда томорқангизга соя солиб, экин эколмайсиз, барглари йирик ва чириши қийинлигидан ерни плёнкадек ёпиб нафас олдирмай қўяди. Махсус плантацияларга экаверсин. Кўп мамлакатларда ўрмон яқинига экиш ҳам таъқиқлаган, чунки маҳаллий ўрмонни йўқ қилиб юборар экан.
Сиҳатгоҳлар халқ учунми ёки фақат бойлар учун?
Ўзбекистон касаба уюшмалари федерацияси раҳбари !
Аввал герб эмас, халқ дардини эшитинг!
Бугун юртдошларимиз сиҳатгоҳлар ҳақида шундай оғриқли фикрлар билдирмоқдаки, уларни ўқиб бефарқ қолиш мумкин эмас.
Касаба уюшмалари тасарруфидаги кўплаб санаторийлар нархи жиҳатидан қиммат, шароити жиҳатидан эса ҳануз Совет давридан чиқолмаган аҳволда қолмоқда.
Одамлар йиллаб ишлайди, профсоюзга бадал тўлайди, аммо дам олиш ёки даволаниш вақти келганда энг оддий йўлланма учун ҳам миллионлаб сўм талаб қилинади.
Ачинарлиси, ижтимоий ҳимояга муҳтож инсонлар, пенсионерлар ва меҳнат фахрийлари ҳам муносиб шароит эмас, балки эски, таъмирталаб, хизмат сифати паст бўлган сиҳатгоҳларга юборилмоқда.
Бир фуқаро шундай ёзади,
“40 йил деганда зўрға ишхонамдан Фарғонадаги Чимён санаториясига путёвка берамиз дейишди. Ярим пулини — 2 миллион 600 минг сўмни ўзинг тўлайсан дейишди. Ахир Президент 15 йиллик стажга эга тиббиёт ходимларига бепул йўлланма берилади деганди. Шунда мен, путёвкангни ўзингга олиб қол, шу пулга хотиним билан бошқа жойда дам оламан дедим”.
Яна бир юртдошимиз Товоқсой ҳақида шундай дейди,
“Чириб кетган иморатлар, Советдан қолган аҳвол. Овқат макарон. Даҳшат. Текин деб кимлардир пулни еб ётибди, халқ эса сассиган шароитда юрибди”.
Бошқа изоҳларда ҳам бир хил дард.
— “Сиҳатгоҳларда манний каша, макарондан бошқа овқат йўқ”. — “Зомин санаторияси нархига чет элда дам олса бўлади”.
— “Оддий халқ санаторияга яқинлаша олмайди”.
— “Аппаратлар СССР давридан қолган”.
— “Йўлланмалар таниш-билиш билан тарқатилади”.
— “Пенсионерга уч йилда бир марта путёвка
— уч йилгача ким бор, ким йўқ?”
Энг оғир масалалардан бири — касаба уюшмаларининг меҳнаткашлар ҳуқуқини ҳимоя қилишдаги сустлигидир.
Фуқаролар таъкидламоқда,
“Хусусий корхоналарда одамлар 11–12 соатлаб ишлаяпти. Ҳафтасига 70 соатгача меҳнат қиляпти. Касаба уюшмалари эса гербни ўзгартириш билан овора”.
Ҳақиқат шуки, бугун кўплаб сиҳатгоҳлар замонавий тиббий хизмат, муносиб овқатланиш ва инсонга яраша шароит ўрнига, фақат ҳисобот учун ишлаётгандек таассурот қолдирмоқда.
Ахир савол туғилади.
— Нега оддий пенсионер сиҳатгоҳга боролмайди?
— Нега профсоюз аъзоси бўла туриб, яна миллионлаб сўм тўлайди?
— Нега халқ пулига ишлайдиган муассасалар халқнинг ўзи учун қиммат?
— Нега ҳануз 40–50 йиллик жиҳозлар билан одам даволанади?
Бугун халққа янги шиорлар эмас, амалий ислоҳот керак!
— санаторийларда шаффофлик — йўлланмалар тақсимотида адолат
— нархларни қайта кўриб чиқиш
— замонавий тиббий жиҳозлар — пенсионер ва кам таъминланганларга ҳақиқий имтиёзлар
— инсонга муносиб овқат ва шароит.
Халқнинг дардини эшитиш — энг катта ислоҳотнинг бошланишидир.
Ўзимга ҳам ўтган йили Тошкент вилоятидаги энг ҳароб қаровсиз сиҳатгоҳга йўлланма берилди, бормадим!
Ўзбекистон касаба уюшма федерация раҳбари ана шундай шароитсиз сиҳатгоҳларга Ўзбекистон раҳбарлари учун ётиб даволанишига йўлланма берса мақсадга мувофиқ эди эски хоналарда чириган тиббий жиҳозларда, манный каша ва макаронни едириб.
Пепе кетди. Дунё — ор-номус, поклик ва виждонини йўқотди...
Уругвайнинг собиқ президенти Хосе Мухика вафот этди. У жимгина, кортежларсиз, президент самолётисиз, Монтевидео четидаги ўз уйида ҳаётдан кўз юмди. Бугун уни сўнгги йўлга кузатишмоқда.
Мамлакат президенти бўлган, аммо оддий кулбада яшашни давом эттирган инсон. 1987 йилги “Жук” машинасида юрар, маошининг 90 фоизини камбағалларга ёрдам учун бериб юборган. У сиёсатда кўришга одатланган нарсаларимизнинг мутлақо тескариси эди: ўғирламасди, ёлғон гапирмасди, қўриқчилар ортига яширинмасди. У оғриқли даражада ҳалол ва чиндан ҳам эркин инсон эди.
Постсовет диктаторлари олтин саройларда яшаб, тириклигидаёқ ўзларига мақбаралар қураётган бир пайтда, Мухика идиш-товоқни ўзи юварди. Улар халқининг оғзини ёпганида, у ўз заифликларини очиқ тан оларди. Улар 95 фоизлик “сайловлар” уюштирганида, Мухика муддати тугагач, шунчаки кетди: ҳеч қандай истерикаларсиз, ҳеч қандай сценарийларсиз.
Энди у йўқ. У билан бирга ҳокимият — хизмат, талон-тарож эмас, деб ишониш мумкин бўлган давр ҳам кетмоқда. Қўлида автомат бўлган инсон ўтмишини ортда қолдириб, қасос эмас, ярашув йўлини танлаши мумкинлигига ишониш мумкин бўлган давр. Камбағал мамлакатда ҳам маънавий жиҳатдан бой етакчи бўлиши мумкинлигига ишониш мумкин бўлган давр. “Хўжайин” эмас, “элбоши” эмас, “миллат отаси” эмас — шунчаки Пепе. Меҳрибон кўзли қария, қамоқ ва қийноқларни бошидан кечирган, аммо барибир гуманист бўлиб қолган инсон.
Бугун рақамли қўғирчоқбозлар, нефт қироллари ва жиноятлашган элиталар ҳукмронлик қилаётган дунё янада қашшоқлашди. Чунки сотиб олинмаган, бойликларини офшорларда яширмаган, ўзини худога айлантирмаган инсон кетди.
Хосе Мухика шундай деган эди:
“Мен камбағал эмасман. Камбағаллар — бу чексиз кўп нарсага муҳтож бўлганлардир. Мен оз нарса билан яшайман, шунда яшашга вақтим қолади”.
Раҳмат сенга, Пепе. Жойинг жаннатда бўлсин. Виждонинг ҳали ҳам эшитишга қодир бўлганлар қалбига кўчсин.