Ногиронлиги бўлган ходимни иш берувчининг ташаббуси билан ишдан бўшатиш мумкинми?
САВОЛ:
Меҳнат кодексининг 161-моддасига асосан, иш берувчи ўз ташаббуси билан ногиронлиги бўлган ходим билан тузилган меҳнат шартномасини бекор қилиши мумкинми? Бу борада қонунчиликда қандай чекловлар мавжуд?
ЖАВОБ:
Ҳа, ногиронлиги бўлган шахслар билан тузилган меҳнат шартномасини Меҳнат кодексининг 161-моддаси асосида бекор қилиш мумкин. Аммо бу жараён оддий ходимларга нисбатан мураккаброқ бўлиб, бир қанча муҳим ҳуқуқий кафолатларни талаб этади.
1. Ногиронлик — ишдан бўшатиш учун асос эмас
Меҳнат кодексининг 425-моддасига кўра, шахснинг ногиронлиги сабабли у билан тузилган шартномани иш берувчининг ташаббуси билан бекор қилишга йўл қўйилмайди. Яъни, «ногирон бўлиб қолгани учун» ходимни бўшатиш қонунга зид.
2. Қайси ҳолларда 161-модда қўлланиши мумкин?
Иш берувчи қуйидаги умумий асослар мавжуд бўлгандагина шартномани бекор қилишга ҳақли:
Ташкилот тугатилганда: Бунда ногиронлиги бор-йўқлигидан қатъи назар, барча ходимлар билан шартнома бекор қилинади.
Интизомий жазо сифатида: Ходим меҳнат мажбуриятларини мунтазам ёки бир марта қўпол равишда бузса.
Штат қисқаришида: Бунда ногиронлиги бўлган шахсларнинг (агар ногиронлик меҳнатда майиб бўлиш ёки касб касаллиги туфайли келиб чиққан бўлса) ишда қолиш учун афзаллик ҳуқуқи инобатга олиниши шарт.
3. Соғлиғи ҳолати ва ТМЭК хулосаси
Агар ходимнинг соғлиғи ёмонлашгани сабабли у ўз вазифасини бажара олмаётган бўлса, шартномани бекор қилиш учун албатта Тиббий-ижтимоий эксперт комиссиясининг (ТМЭК) расмий хулосаси бўлиши шарт. Агар ТМЭК ходимнинг соғлиғи ушбу ишда ишлашга монелик қилади ёки атрофдагилар хавфсизлигига таҳдид солади деб топсагина, шартнома бекор қилиниши мумкин.
4. Иш берувчининг мажбурияти
Соғлиғи ҳолатига кўра ишига нолойиқ деб топилган ногирон ходимни дарҳол ишдан бўшатиш мумкин эмас. Иш берувчи аввал унга соғлиғига мос келадиган бошқа бўш иш ўрнини таклиф қилиши шарт. Фақатгина ходим бошқа ишга ўтишни рад этса ёки корхонада мос келувчи бўш иш бўлмасагина, шартнома 143-модда 2-қисми асосида бекор қилинади.
Хулоса:
Ногиронлиги бўлган ходим билан меҳнат муносабатларини узишда иш берувчидан юксак ҳуқуқий масъулият талаб этилади. Ҳар қандай ноқонуний бекор қилиш ҳолати ходимнинг суд орқали ишга тикланишига ва иш берувчининг маъмурий жавобгарликка тортилишига сабаб бўлади.
Жавоб ҳуқуқшунос Шерзод Толибов томонидан тайёрланди.
https://t.me/MUZIKANTLARSUPER0101
https://t.me/bolajonmusiqa34567