Ҳиссиётлар вазиятга боғлиқ равишда пайдо бўлади. Вазият эса, одатда, бошқаларга ҳам боғлиқ. Шу сабабли, инсон ўз ҳиссиётлари сабабини бошқалардан ахтаришга одатланган. Ҳиссиётлар вазиятга тўғри келмаса, мослаштиришнинг икки хил йўли бор. Биринчиси вазиятни ўзгартириш бўлса, иккинчиси ҳиссиётларни ўзгартиришдир. Инсон, биринчи навбатда, вазиятни ўзгартиришга ҳаракат қилади ва, табиийки, йўлида бошқалар ҳам пайдо бўлади. Ўзгартириш қўлидан келмаса, ҳиссиётларини ўзгартиришга мажбур бўлади. Бу ерда инсон ўзи билан ўзи яккама-якка қолади. Ўзини енга олган инсоннинг ҳар қанақа вазиятдан чиқиб кета олиш сабаби шу ерда яширинган…
Эсингизда бўлса, “Ҳақиқатнинг қоронғу қисми саволлардан, ёруғ қисми жавоблардан иборатга ўxшайди…” — дегандим.
Энди моҳиятини очиб бераман:
Савол беришни бошласангиз, ҳақиқатни тушуниб, ҳис қила бошлайсиз. Қанча кўп савол берсангиз, шунча яхши, ҳақиқатни кўпроқ ҳис қиласиз. Лекин, барибир, саволларни ўзигина сизни ёруғликка олиб чиқа олмайди. Ёруғликни жавоб топишни бошлаганингиздан кейин ҳис қила бошлайсиз. Қанча кўп жавоб топсангиз, шунчалик кўп кўзингиз очилади, шунчалик кўп ёруғликни ҳис қиласиз. Натижада, бир бутун ҳақиқат кўрина бошлайди…
Савол-жавобни билмасангиз, сизда ҳақиқат ҳақида тушунча пайдо бўлмайди…
9-синфдалигимда энг яқин дугонам, ақлда, ҳаёда тенгсиз Санобар вафот этди, ичим куйди, ўкириб йиғлагим келсада негадир уддалолмадим, фарёдларим илк шеърим — “Марсия" бўлиб тўкилди.
Энг севимли фаним математика устозим, туман, вилоят олимпиадаларида ғолиб бўлганимда "Энг чекка қишлоқдаги Миртемир номидаги 50-мактаб борлигини вилоятгача танитган ўқувчим, дея орқаваротдан мақтаган (буни эшитганимда ухламасдан чиққанман), формула кашф қилганимда насиб этса университетга кирсанг катта домлалар билан дарсликларга киритасан, дея ўзида йўқ қувонган Набижон Воҳидов устозимдан айрилганимда яна юрагим жимгина ўкирди, бу ўкирикнинг овози иккинчи "Марсия" бўлди.
11-синфдалигимда (мактабимиз 9 йиллик бўлиб қолгани учун сўнгги икки йилни қўшни қишлоқдаги Абдулла Қодирий номли 49-мактабда давом эттирганман) севимли устозим, кетма-кет она-тили ва адабиёти фанидан олимпиадаларда ғолиб бўлсам қувонганидан мени бағрига босишга ийманадиган, юзини ўгириб қувониб оладиган устозим Тоҳир Жўраев вафот этди. Ҳамма каби додлаб йиғлолмадим, ариқ бўйига бориб унсиз инградим, қолган унларим учинчи "Марсия" бўлиб қоғозга тўкилди.
Уларни ҳеч кимга кўрсатмасдим, уялардим, фақат
уларга аталган хотира кечаларида ўқиганимда билишган жонкуярлар билдирмайгина туман газетасига обориб босишган.
Энг азиз инсонлариининг айрилиғи қалам туттирган экан ҳозир ўйласам. Дугонам ўтганида мениям яшагим келмай қолган, устозларимни йўқотиш умидларимни чилпарчин қилган эди, жудаям яхши кўрардим уларни. Ҳатто қайта қалам тутишга юрагим безиллаб қолганди. Охиратлари обод бўлсин илоҳим. Хуллас уч марсиям уч айрилиқ асорати бўлиб қолди.
Орадан 25 йилдан ортиқ вақт ўтиб мана бугун бир хушхабар олдим.
"Гулистон" журналида икки шеъримни чоп этилибди. Устозимиз Ўктам Мирзаёрнинг ташаббус ва эътиборлари туфайли қадрдон нашр қатларига жойланган изҳорларимни сиз азиз дўстларимгаям илиндим.
Қувонарлиси булар марсия эмас, тўкилмаган аччиқ кўз ёшлар эмас. Булар менинг орзуларим!
Орзуларимни раво кўрганинг учун рахмат сенга азиз ва қадрдон "Гулистон".
Лола тутдинг менга бир қучоқ...
Лола тутдинг менга бир қучоқ,
Дединг: «Қара, сенга ўхшайди.
Нафислиги, ол ранги ўзинг,
Юрагимга илҳом тўшайди!
Шу гулдайин қадрли бўлгин,
Муродга ет, ёмонга етма.
Тўрт фасл ҳам яшнагин, тўлгин,
Фақат эрта тўкилиб кетма!».
Суюклидан суюмли таъриф
Тинглаб бошдан учди ҳушларим.
Лоладайин қизардим, аммо
Деёлмадим «раҳмат» ҳам ярим.