⛽ Авиакеросинге бартер. Астана бензинді тек өз шартымен бермек
Ресейдің жабық каналдар арқылы Қазақстаннан 50 мың тонна АИ-92 бензині бойынша ұсыныспен шыққанын Reuters жазған болатын. Инсайдерлердің сөзінше оның екі бағыты ұсынылған. Біріншісінде, Ресей Қазақстаннан дайын бензин сатып алады. Екіншісінде, ресейлік мұнайды қазақстандық мұнай өңдеу зауыттарында өңдеп, өздеріне тасиды.
"Астана әлі Мәскеуге жауап бермеді. Бірақ жабық есік жағдайындағы кеңесте бензиннің өтеуі ретінде авиакеросин сұрау бойынша нұсқа барлық тараптарға ұнап отыр. Себебі елімізді авиаотын тапшылығы қатты қысып барады. Жазғы демалыс кезеңі басталғанда бұл дефицит өрши түсті. Авиакеросин жетіспесе, авиахабқа айналу бойынша жоспардың барлығы бұзылмақ", - дейді, DALA INSIDE дереккөзі.
Қазақстан жылына шамамен 724–726 мың тонна авиакеросин өндіреді. Ал елдің жылдық сұранысы 1,1–1,2 млн тоннаға жеткен. Яғни жыл сайын 350–450 мың тонна көлемінде тапшылық импортпен жабылады. Оның басым бөлігі Ресейден келіп жүрген еді.
Алдағы шілде айында жағдай күрделене түсуі мүмкін. 26 маусым мен 15 шілде аралығында Атырау мұнай өңдеу зауыты жоспарлы жөндеуге тоқтайды. Осы кезде жазғы демалыс маусымының шарықтау кезеңіне келеміз де, тұрақты және чартерлік рейстер саны көбейеді. Соның салдарынан Қазақстанда авиакеросин тапшылығы күшейеді деген болжам бар.
Ресейде авиакеросин өндірісі шамамен 30 пайызға қысқарды да, қалған резервті Мәскеу импортқа шығармай, өзінде стратегиялық запас ретінде ұстамақ ниетте. Қазақстан одан келісілген импорт көлемін тоқтатпауды талап етпек. 50 мың тонна бензин осы келіссөзде қолданатын рычагқа айналып отыр. Не болса да, Қазақстан дайын бензин бермейді. Тек своп алмасу арқылы Батыс-Қазақстандағы шағын мұнай өңдеу зауытының қуатын ұсынуы мүмкін.
### Бюджеттік теңгерім: Қазақстанның экономикалық болашағы
Қазақстанның бюджеті 2026 жылдың бірінші жартысында тұрақтылық көрсеткіштерін сақтап отыр. Алайда, мемлекеттік шығындардың артуы мен мұнай бағасының құбылмалы болуы экономикалық жағдайға әсер етуде. Бюджет тапшылығын қысқарту бойынша міндеттер әлі де өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Мұнай бағасының әлемдік нарықтағы өзгерістері Қазақстанның экономикалық саясатына тікелей ықпал етеді. Жыл басынан бері мұнай бағасы 15%-ға төмендеді, бұл мемлекеттік бюджетке ауыртпалық түсіріп отыр. Инвесторлар үшін бұл – дағдарыс кезеңінде назар аударатын сигнал. Мұнай бағасы төмендеген сайын, теңгенің тұрақтылығы да қысымға ұшырауы мүмкін.
Инфляция деңгейі де назардан тыс қалмайды. 2026 жылдың наурыз айында инфляция 12%-ға жетіп, халықтың сатып алу қабілетіне теріс әсер етті. Базалық мөлшерлеменің 13%-ға дейін көтерілуі – инфляциямен күресудің бір тәсілі, бірақ бұл кәсіпкерлер мен тұтынушылар үшін несиенің қымбаттауына алып келеді. Банк секторында несие алуға деген сұраныс төмендеуі мүмкін.
Сондай-ақ, ішкі сауда айналымының өсімі байқалады, бұл экономиканың кейбір секторларының дамып жатқанын көрсетеді. 2026 жылдың алғашқы төрт айында ішкі сауда көлемі 10%-ға артты. Бұл – нарықтың қалпына келуінің және тұтынушылық сұраныстың жоғарылауының белгісі.
Бюджет саясатына қатысты, келесі кезеңдерде мемлекеттік шығындарды оңтайландыруға назар аудару қажет. Бұл – экономиканың тұрақтылығын нығайту үшін маңызды қадам. Инвесторлар мен сарапшылар үшін бюджеттік теңгерімнің сақталуы, әрі оның елеулі өзгерістерін бақылау – қауіптіліктерді бағалау үшін аса маңызды фактор.
Жалпы, Қазақстанның экономикасы күрделі жағдаймен бетпе-бет келіп отыр. Мұнай бағасының құбылмалылығы, инфляцияның өсуі және бюджеттік алшақтық – бұл мәселелерді шешу үшін кешенді стратегия қажет. Экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізу үшін, мемлекеттік саясаттың икемділігі мен тиімділігі басты рөл атқарады.
Оқырман жұртшылықтың назарына ұсынылып отырған осынау томдық – танымал жазушы Нәсіреддин Сералиевтің көп жылдан бері жинап-терген дүниесінің басын қосқан. Бұған шейін он шақты кітап жазған автор бұл томға екшелеген, елеулі деген шығармаларын енгізіпті...