🕌Тошкент шаҳар вакиллиги жамоаси 🕋Макка шаҳри билан тўғридан-тўғри боғланиб, Тошкент шаҳар бош имом хатиби ёрдамчиси Нурмуҳаммад Садриддинов билан суҳбатлашдилар. Юртдошларимиз учун қизиқ бўлган саволларга жавоб олдилар.
Аллоҳ таоло бандага бирор нарсани тақдир қилса ва банда бунга рози бўлса, бу ўша банда учун рози бўлмайдиган минг-минглаб амаллардан яхшидир.
Хулоса:
Банданинг Аллоҳ тақдирига рози бўлиши — қалбнинг энг буюк ибодатларидан биридир. Чунки розилик инсоннинг Раббига бўлган ишончи, таваккули ва муҳаббатини кўрсатади.
Инсон баъзан ўзи ёқтирмаган нарсада катта хайр борлигини билмайди. Аллоҳ таоло эса бандаси учун энг яхшисини билувчи Зотдир. Шунинг учун тақдирга рози бўлган қалб хотиржамликка эришади.
Демак, Аллоҳнинг ҳукмига сабр ва розилик билан қараш — кўплаб амаллардан ҳам афзал бўлиши мумкин. Чунки ҳақиқий саодат Раббининг иродасига таслим бўлган қалбдадир.
Кимнинг интилиши, мақсади-ю ғами дин бўлса, Аллоҳ унинг дунёвий ишларини ислоҳ қилиб, яхшилаб қўяди.
Аксинча, интилиши, мақсади ва ғами дунё бўлган кишини эса Аллоҳ диний ишларини ҳам фасод қилади.
Хулоса:
Инсоннинг қалби нимани энг улуғ мақсад қилса, ҳаёти ҳам ўша томонга йўналади. Агар инсоннинг ғами дин, Аллоҳнинг розилиги ва охират бўлса, Аллоҳ унинг дунё ишларини ҳам баракали ва тартибли қилиб қўяди.
Аммо бутун диққат ва интилишни фақат дунёга боғлаш қалбни қуруқ қолдиради ва инсоннинг диний ҳаётига ҳам зарар етказади.
Демак, ҳақиқий саодат — дунёни эмас, динни асосий мақсад қилишдадир. Чунки Аллоҳ учун яшаган инсонга дунё ҳам, охират ҳам хайрли бўлади.
Мусулмон фақиҳлар «Шаръий одобларга оид китоблар» дея аталган алоҳида йўналишда ҳам кўплаб асарлар ёзишган. Бу йў-налишдаги китобларда ҳар бир мўмин-мусулмон риоя қилиши лозим бўлган шаръий одоблар ҳақида атрофлича сўз юритила-ди. Ҳанафий олимлардан Абу Саъид Муҳаммад ибн Муҳаммад ибн Мустафо Ходимий раҳматуллоҳи алайҳининг «Барийқаи маҳмудия фии шаръи торийқаи Муҳаммадия» китоби диёримиз-да авваллари кенг тарқалган эди. Дунёдаги одобга бағишланган асарларнинг аксарияти ва кўпчилиги Ислом халқлари вакиллари томонидан ёзилган, деган гапда заррача муболаға йўқ.
Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадиси шарифлари-ни жамловчи китобларнинг ҳар бирида алоҳида «Китобул адаб» номли ички «китоб»лар бор. Уларда одобга оид ҳадиси шариф-лар келтирилади. Бундан ташқари, муҳаддисларимиз одобга ба-ғишланган алоҳида китоблар ҳам таълиф қилишган. Бунга мисол қилиб буюк ватандошимиз, мўминларнинг ҳадис бўйича амири Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Исмоил Бухорий раҳматуллоҳи алайҳининг «Адабул-муфрад» китобларини келтириш мумкин. Имом Бухорий раҳматуллоҳи алайҳи шоҳ асарлари «Жомеъус-саҳиҳ»да «Китобул адаб»га ўрин берганларига қарамай, бу ма-салани ўта аҳамиятли билганларидан алоҳида китоб тузишга ки-ришганлар. У киши «Адабул-муфрад» китобида турли одобларга оид бир минг уч юз йигирма иккита ҳадиси шарифни олти юз қирқ тўрт бобда келтирганлар.
Тасаввуф шайхларининг ёзган барча китоблари одобнинг олий намуналарига оиддир десак, хато қилмаган бўламиз. Хусу-сан, имом Ғаззолийнинг «Иҳяу улумид-дин» китоблари, имом Ҳорис Муҳосибийнинг «Рисолатул-мустаршидийн» китоби, имом Аҳмад ибн Ҳанбалнинг «Китобуз-зухд» асарлари ва бош-қалар шулар жумласидандир.
Бу масала бўйича мусулмон адиблар ҳам кўплаб асарлар би-тишган. Уларнинг ичида машҳурларидан бири имом Мовардий-нинг «Адабуд-дунё вад-дин» китобидир. Бу борадаги китоблар-нинг саноғига етишнинг ўзи мушкулдир.
Хулоса:
Одобнинг ҳақиқий манбаи — Исломдир. Қуръони карим ва суннати набавийяда инсон ҳаётининг ҳар бир жабҳаси учун одоб-ахлоқ қоидалари баён қилинган. Ота-онага эҳтиром, инсонлар ҳаққига риоя қилиш, такаббурликдан сақланиш, муомалада мулойимлик ва ҳаё билан яшаш — буларнинг барчаси Ислом одобининг асосларидир.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эса бу одобларнинг энг олий намунаси бўлиб, у зотнинг ҳаётлари ҳар бир мўмин учун ибрат мактабидир.
Демак, ҳақиқий одоб китоблардаги қуруқ назария эмас, балки Қуръон ва суннат кўрсатмаларига амал қилиб, уни кундалик ҳаётда намоён этишдир. Инсоннинг камоли ҳам, жамиятнинг гўзаллиги ҳам одоб билан зийнатланади.