Бир куни эшакни айғирлар боғланадиган отхонага боғлаб қўйишган экан, у бундан жуда ҳам хурсанд бўлибди. У зотдор отлар ейдиган ем-хашаклардан еб, отларнинг эгарларидан бирини тақиб олиб, ўзининг хурсандлигини билдириш учун ҳанграб юборибди. У ҳанграбди, лекин у кишнай олмабди.
Хулоса
Бу ҳикмат инсонга ўз қадрини, ўрнини ва ҳақиқий ҳолатини билиш қанчалик муҳим эканини ўргатади. Ташқи кўриниш, лавозим, бойлик ёки атроф муҳит инсоннинг асл моҳиятини ўзгартириб қўймайди. Қадр инсоннинг либосида ёки ўтирган жойида эмас, балки илмида, тақвосида ва ахлоқидадир.
Агар киши ўзини ҳақиқатда эга бўлмаган мартаба соҳиби деб кўрсатишга уринса, охир-оқибат шармандаликка дучор бўлади.
Мўмин ўзини танийди, ҳаддини билади ва Аллоҳ берган неъматлар учун шукр қилади. Мунофиқ ёки кибрли инсон эса ўзини боридан юқори кўрсатишга ҳаракат қилиб, одамлар назарида катта кўринишни истайди.
Ҳақиқий улуғлик мақомда эмас, тақвода; ташқи кўринишда эмас, ички покликдадир. Ким ўз мавқеини билса, қадрини сақлайди; ким ҳаддидан ошса, қадрини йўқотади.
Аллоҳ таоло бизларга тавозе, ўзимизни тўғри таниш ва ҳақиқий қадрни тақво ҳамда яхши ахлоқдан излашни насиб этсин.
Минг йил ўқисам-у, мендан: «Нимани билдинг?» деб сўрасалар, «Ҳаддимни билдим», дейман.
Мавлоно Жалолиддин Румий
Хулоса
Бу ҳикмат ҳақиқий илмнинг самараси — тавозе эканини ўргатади. Инсон илм олган сари ўзининг қанчалар ожиз ва билмайдиган нарсалари кўп эканини англай бошлайди. Шунинг учун ҳақиқий олимлар ўзларини катта кўрмайдилар, балки ҳадларини биладилар.
«Ҳаддимни билдим» дегани — ўзининг банда эканини, Роббисининг азамати олдида ожизлигини, илмнинг чексизлиги олдида эса ўз билимининг озлигини тан олишдир. Ана шу англаш маърифатнинг юксак даражаларидан ҳисобланади.
Мўмин илм орттирган сари тавозе қилади, нафсини кичик кўради ва Аллоҳга муҳтожлигини кўпроқ ҳис қилади. Мунофиқ ёки кибрли инсон эса озгина илм билан ҳам ўзини катта санайди.
Ҳақиқий илм инсонни кибрга эмас, тавозега олиб боради. Ким ўз ҳаддини билса, Роббисини танийди; ким нафсини таниса, унинг ожизлигини англайди. Ана шу англаш эса ҳикмат ва камолотнинг бошланишидир.
Аллоҳ таоло бизларга манфаатли илм, тавозе ва ўз ҳаддимизни билиб яшашни насиб этсин.
Ким машойихларга, олимларга хизмат қилишни тарк қилса, ёлғон даъво ва баҳоналарга гирифтор бўлади. Натижада шуни орқасидан шармандаликка учрайди.
Аҳмад Жаририй.
Хулоса:Машойихлар ва уламоларга хизмат қилишдан мақсад шахсларга хизмат қилиш эмас, балки илмга, одобга ва ҳақ йўлга хизмат қилишдир. Хизмат инсоннинг нафсини синдиради, кибрни кетказади ва ихлосни мустаҳкамлайди.
Устозлар суҳбати ва хизматида тарбия топмаган киши баъзан ўзини катта кўрсатишга, баҳоналар излашга ва ҳақиқатдан узоқлашишга мойил бўлиб қолади.
Илмнинг калити — тавозе, баракасининг сабаби — одоб, самарасининг белгиси эса амалдир. Ким уламоларни ҳурмат қилиб, илм йўлида хизмат қилса, Аллоҳ унинг қалбини ҳикмат билан нурлантиради.
Аллоҳ таоло бизларга уламолар ва солиҳлар одобидан баҳраманд бўлишни, илмга хизмат қилишни ва кибр ҳамда қуруқ даъволардан сақланишни насиб этсин.
Бундай улкан имконият Аллоҳ таолонинг биз – бандаларига қилган фазл ва марҳаматидир.
Муҳаррамнинг 10-кунги рўзасига 9-кунни ҳам қўшиб тутиш суннат амалдир. Чунки Ибн Аббос разияллоҳу анҳунинг ривоятида: “Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам Ашуро куни рўзасини тутдилар ва у куннинг рўзасини тутишга амр қилдилар. Одамлар: “Эй Аллоҳниниг Расули, бу кунни яҳудий ва насоролар улуғлайдилар”, – дейишди. Шунда У Зот саллаллоҳу алайҳи васаллам: “Келаси йил иншааллоҳ, тўққизинчи кунни ҳам рўзасини тутамиз”, - дедилар. Келаси йил бўлмасдан туриб Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этдилар”, – дейилган (Имом Муслим ва Имом Абу Довуд ривояти).
Демак, Ашуро кунининг фазилатларига эга бўлиш учун қуйидаги кунларда рўза тутиш мақсадга мувофиқ: