Фақих Абу Абдуллох Ғомярий бундай дейди: “Абу Ханифа қозиликка буюрилди. Xато хукм чиқариб қўйиб, Аллох олдида гунохкор бўлиб қоламан, деган xавфда бу ишдан бош тортдилар. Қайта-қайта таклиф бўлди, қабул қилмадилар. Оқибат, қозилик мансабини олмаганлари учун ўн дарра урилдилар, сўнг зиндонга ташланди ва дунёдан ўтдилар”. Қаранг, Хазрати Имоми Аъзам роҳимаҳуллоҳ жиноят учун эмас, адолацизликка сабабчи бўлиб қолмаслик ташвишида обрўли мансабни эгаллашдан бош тортганлари туфайли зиндонбанд қилиндилар. Тақволари шу қадар эди! Демак, у киши гаплари роса далилланмаса, аниқ ояти каримадан, сахих хадислардан, суннатдан, сахобалардан хужжатлари бўлмаса, гапирмаганлар. У кишининг мазхабларидаги хар бир масъала шу даражада ишончлидир. Хазрати Имоми Аъзам роҳимаҳуллоҳ нинг шогирдлари, Ислом оламида тан олинган улуғ зот Хазрати Абдуллох ибн Муборакдан (роҳимаҳуллоҳ): “Молик фақихроқми ёки Абу Ханифами?” деб сўралди. Шунда у киши: “Абу Ханифа”, деб жавоб бердилар. Истилохда “фиқх” сўзининг маъноси – динни англаш, оят, хадиснинг тагига етиш, умуман, Ислом динининг мағзини тушунишдир. Билиш – “илм”, тагига етиб, бутун чуқурлиги билан мохиятни англаш “фиқх” дейилади. Дунёда фиқх дарсини бошлаб берган зот Хазрати Имоми Аъзам роҳимаҳуллоҳдирлар. Яъни, оят ва хадисларнинг лафзигагина асосланиб хукм чиқармасдан, айтилаётган гапнинг қачон ва қай холатда, нима учун айтилаётганини ўрганиб, шу гап бошқа ўринда хам айтилганми ёки йўқми – хаммасини солиштириб, барча вазиятларни хисобга олган холда “Бундан шу маъно чиқади”, деб англаб-англатиш Хазрати Имоми Аъзам роҳимаҳуллоҳ тамал қўйган ишдир. Буни бутун дунё тан олади. Шу маънода, ким фақихроқ экани тўғрисидаги саволга Ҳазрати Абдуллоҳ ибн Муборак роҳимаҳуллоҳнинг олимлар шахри бўлмиш Мадинай мунавваранинг энг пешқадам олими Хазрати Имом Молик роҳимаҳуллоҳдан хам Хазрати Имоми Аъзам роҳимаҳуллоҳни фақихроқ деб жавоб беришлари бежиз эмас.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Кимки мазлум киши билан бирга, то унинг ҳаққи қарор топгунга қадар бирга юрса, оёқлар тойиладиган кунда Аллоҳ унинг икки оёғини сирот кўприги устида маҳкам қилиб қўяди», дедилар.
Ибн Аби Дунёнинг «Қозоул ҳаваиж» ва имом Асбаҳонийнинг «Тарғиб ват-тарҳиб» китобларидан.
Хулоса:Мўмин кучлининг эмас, ҳақнинг тарафида туради. Мазлумга ёрдам бериш — инсонпарварликгина эмас, балки иймон ва тақвонинг белгисидир.
Аллоҳ таоло бизларни мазлумларнинг ҳаққини ҳимоя қиладиган, зулмга бефарқ қарамайдиган ва қиёмат куни Сиротда қадамлари собит бўладиган бандаларидан қилсин.