Хулоса:
Илмнинг ҳақиқий безаги — одобдир. Одобсиз илм инсонни камолотга эмас, балки кибр ва манманликка олиб бориши мумкин.
Шунинг учун уламолар аввал қалб ва ахлоқни тарбиялашга катта аҳамият берганлар.
Одоб — устозга ҳурмат, илмга эҳтиром, сўз ва амалга эҳтиёткорлик билан ёндашишдир. Ана шунда илм баракали ва манфаатли бўлади.
Демак, азизларим ким илм ортидан юрса, аввало одобни маҳкам тутиши лозим. Чунки одоб — илм эшигининг калитидир.
Хулоса:
Ҳақиқий “Лаббай” фақат тил билан айтилмайди, балки қалбнинг Аллоҳга юзланиши, гуноҳлардан тавба қилиши ва Унинг чақириқларига итоат билан жавоб беришидир.
Ҳажга бора олмаган инсон ҳам қалби, дуоси ва ихлоси билан ҳожилар сафига яқин бўлиши мумкин. Чунки Аллоҳ таоло банданинг суратига эмас, қалби ва ниятига қарайди.
Демак, ҳар бир мўминнинг вазифаси — қаерда бўлмасин, “Лаббай Аллоҳумма лаббай” маъносини ҳаётида ҳис қилиб яшаш, Аллоҳдан афв ва офият сўраб, Унинг розилигига интилишдир.
Хулоса:
Расулуллоҳ ﷺнинг “Доъий” сифати у зотнинг инсониятни ҳақиқат, иймон ва нажот йўлига чақирувчи энг буюк даъватчи эканликларини кўрсатади. У зот даъватни қўполлик билан эмас, ҳикмат, меҳр ва гўзал муомала билан етказдилар.
Тоифда тошбўрон қилинганларида ҳам қарғамасдан дуо қилганлари, гуноҳкор инсонларга ҳам меҳр билан муносабатда бўлганлари — даъватнинг энг олий намунасидир.
Демак, ҳақиқий даъват одамларни айблаш ёки синдириш эмас, балки қалбларга йўл топиш, сабр билан ҳақни етказиш ва Расулуллоҳ ﷺ ахлоқлари билан ибрат бўлишдир. Чунки меҳр ва ҳикмат билан қилинган насиҳат қалбларни тирилтиради.
Қачон, қаерда ва кимга қандай гапиришни билиш.
Гўзал мавъиза: Қалбни юмшатадиган ширин сўз ва ибратли насиҳат.
Тортишувларда бақирмасдан, ҳақни моҳирлик билан тушунтириш.
Сўфи Оллоёр айтганларидек, "ким ўзар"га айтилган баҳсда ғолиб ҳам, мағлуб ҳам зарар кўради. Чунки мақсад — рақибни йиқитиш эмас, ҳақиқатни топиш бўлиши керак.
Даъват йўлидаги машаққатлар
Расулуллоҳ ﷺ нинг даъват йўли гуллар билан тўшалган эмас эди. У зот энг яқин ҳимоячилари — Абу Толиб ва Хадича онамиздан ажраганларида мушрикларнинг озори янада кучайди.
Тоиф воқеаси: Маккадан умид узилиб, Тоифга борганларида, у ернинг одамлари Сарвари Оламни тошбўрон қилишди. Муборак оёқлари қонга бўялди, кавушлари қонга тўлди. Аммо у зот қарғамадилар, балки уларнинг авлодидан имонли кишилар чиқишини сўраб дуо қилдилар.
Илоҳий ваъда: Аллоҳ таоло: "Аллоҳ сени одамлардан сақлар", деб ваъда берди. Бу — у зот озор кўрмайдилар дегани эмас, балки даъватни тўлиқ етказмагунларича ҳеч ким у зотни ўлдира олмайди, дегани эди.
Гўзал намуна: Ёш йигит ва зино изни
Бир куни бир йигит келиб: "Ё Расулуллоҳ, менга зино қилишга рухсат беринг", деди. Саҳобалар ғазабдан шовқин кўтаришди. Аммо Буюк Доъий ﷺ уни ёнига ўтқазиб, меҳр билан сўрадилар:
— Шу ишни онангга раво кўрармидинг?
— Йўқ!
— Қизингга-чи? Опа-синглингга-чи?
Ҳар бир саволга йигит "Йўқ" деб жавоб берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унинг кўкрагига қўлларини қўйиб дуо қилдилар. Натижада, йигит учун зино дунёдаги энг ёмон кўрилган нарсага айланди. Мана бу — ҳикматли даъватдир.
Ибратли нукталар
Машаққат — бу табиий ҳол: Ҳаққа чақирувчи киши учун қаршилик ва озорлар бўлиши Аллоҳнинг қонунидир. Пайғамбарлар ҳам ватанларидан ҳижрат қилишган, азият чекишган.
Сабр — даъватчининг либоси: Даъват йўлига кирган инсон, Шайхлар айтганларидек, сабр-тоқатни "тўн" қилиб кийиб олиши лозим.
Имон қуввати: Умайр ибн Ҳабиб розияллоҳу анҳу айтганларидек: "Агар имон қаттиқ бўлса, одам ўзига етган азиятни сезмай қолади".
Расулуллоҳ ﷺ бизга фақат динни эмас, балки уни бошқаларга қандай етказиш "санъати"ни ҳам ўргатиб кетдилар. Қўполлик ва ғазаб билан эмас, меҳр ва ҳикмат билан қилинган даъватгина қалбларни забт эта олади.
Амал учун: Бугун бировга насиҳат қилмоқчи бўлсангиз, аввал унинг кўнглига йўл топинг ва Расулуллоҳ ﷺ нинг ширинсўзликларини эсланг.