"Илм:
Ёдлаш ва англаш;
Амал ва татбиқ қилиш;
Хулқланиш ва ибодат санаш;
Изланиш ва таҳқиқ қилиш;
Нафсни ҳисоб-китоб қилиш;
Аллоҳ таолога муроқаба қилиш;
Пайғамбарларнинг саййиди Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг йўлларидан эргашиш;
У зотнинг саҳобалари ва уларга яхшилик узра эргашган тобеъинларнинг сийратларига қадам бақадам эргашишдир".
Шайх Муҳаммад Аввома ҳафизаҳуллоҳ
#ХУЛОСА:
Ҳақиқий илм фақат маълумот ёки ёдлашнинг ўзи эмас. Илм — инсоннинг қалби, амали ва хулқига таъсир қилиб, уни Аллоҳга яқинлаштирадиган нурдир. Шунинг учун илмнинг самараси амал, тақво ва гўзал ахлоқда кўринади.
Ҳақиқий мўмин илмни фақат билиш учун эмас, балки унга амал қилиш, нафсини тарбиялаш ва Расулуллоҳ ﷺнинг йўлларига эргашиш учун ўрганади. У саҳобалар ва солиҳ зотларнинг ҳаётидан ибрат олиб, ўзини ҳисоб-китоб қилиб яшайди.
Мунофиқ ёки ғафлатдаги инсон эса илмни фақат мақтаниш, тортишиш ёки дунё манфаати учун истайди. Бундай илм қалбни ислоҳ қилмайди ва инсонни Аллоҳга яқинлаштирмайди.
Демак, илмнинг ҳақиқий қадри — у инсонни ибодатга, тавозеъга, ихлосга ва суннатга эргашишга етаклашидадир. Чунки амалсиз илм мевасиз дарахт кабидир.
Аллоҳ таоло кимга одоб берган бўлса, уни ҳеч ким ҳеч қачон мағлуб эта олмайди.
ХУЛОСА:
Одоб — мўминнинг энг буюк зийнати ва қалбининг гўзаллигидир. Илм, мол ёки куч инсонни маълум даражага олиб чиқиши мумкин, аммо одоб унинг қадрини сақлаб туради. Одобли инсон одамлар қалбини забт этади ва ҳурмат қозонади.
Ҳақиқий мўмин муомалада хушхулқ, сўзда мулойим ва нафсига қарши кураша оладиган инсон бўлади. Чунки одоб инсонни ғазаб, кибр ва манманликдан асрайди. Шу сабабли одобли инсонни енгиш қийин — у ҳатто баҳсда ҳам ахлоқи билан ғолиб бўлади.
Мунофиқ ёки қалби қотган инсон эса одобсизлик ва қўполлик билан ўз қадрини туширади. Чунки ҳурматни куч билан эмас, гўзал хулқ билан қўлга киритиш мумкин.
Демак, мўмин учун энг катта бойликлардан бири — одобдир. Чунки одоб инсонни Аллоҳ таолога яқинлаштиради, халқ наздида эса азиз ва муҳтарам қилади.
Ушбу воқеани менга Афғонистоннинг Мисрдаги собиқ элчиси шайх Содиқ Мажийдий айтиб берган эди. Уни зудлик билан муҳим бир вазифани бажариш учун собиқ СССРга юборадилар. У борадиган ерларида ҳалол жонлиқлар сўйилишини аниқ билмагани учун ташвишга тушади ва уйидаги иккита товуқни сўяди. Аёли сафари учун унга сўйилган товуқларни пишириб беради. Тошкентга етиб келганида бир мулла киши меҳмон қилиш уни уйига чақиради. Мажийдий унинг уйига пишган товуқларни олиб боришга хижолат бўлиб турганда йўлда бир муслима аёлнинг фарзандлари билан турганини кўриб қолади. Уларнинг юзидан оч эканлари билиниб турар эди. Уларга товуқларни бериб юборади. Озгина вақтдан кейин у кишига топшириқ ўзгаргани ва ортга қайтиш борасидаги телеграмма етиб келади..
У кишининг мазкур сафари фақат бир иш учун бўлган эди. У ҳам бўлса уйида турган товуқларни пишириш ва уларни тўрт минг мил юриб бориб юқорида айтилган аёл ва болаларига етказиш.
Товуқлар уларнинг ризқи эди..
Ризқларни ўз эгаларига буюк ҳикмати ила етказувчи Аллоҳ таоло ҳар қандай айб ва нуқсондан пок зотдир.
Субҳаналлоҳ...
ХУЛОСА:
Ризқ — фақат инсоннинг ҳаракати билан эмас, балки Аллоҳ таолонинг тақдири ва ҳикмати билан етиб келадиган неъматдир. Баъзан инсон ўзини бир иш учун кетаётгандек ўйлайди, аммо Аллоҳ уни бошқа бир банданинг ҳожатини чиқариш учун сабаб қилиб қўяди.
Бу ҳикоя мўминга шуни ўргатадики, Аллоҳ таоло ризқни ўз эгаларига кутилмаган йўллар билан етказади. Ҳақиқий мўмин ризқ борасида қалбини безовта қилмайди, балки Роббисининг ҳикмати ва тақдирига ишонади. Мунофиқ ёки ғафлатдаги инсон эса ҳар бир нарсани фақат ўз режаси ва ҳаракати билан боғлайди.
Шунингдек, бу воқеада муҳтожларга меҳр кўрсатиш ва эҳсон қилишнинг баракаси ҳам намоён бўлади. Чунки инсон бирор яхшилик қилса, Аллоҳ уни беҳуда кетказмайди.
Демак, мўмин ризқнинг ҳақиқий Эгаси Аллоҳ эканини унутмайди. У сабабларга амал қилади, аммо қалбини фақат Роббисига боғлайди. Чунки ҳар бир ризқ ўз эгасига Аллоҳнинг буюк ҳикмати билан етиб боради.
Қози қари кампирдан сўради:
-Сенга Аллоҳнинг китоби, Расулуллоҳнинг суннати билан ҳукм қилайми ёки имоми Аъзамнинг гапи биланми?
-Имом Аъзамнинг гапи билан ҳукм қил! Мен сендан кўра у зотнинг Аллоҳнинг китоби, Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларини яхши билиши ва яхши тушунишларига ишонаман.
Қози хижолат бўлди ва сукут қилди.
ХУЛОСА:
Бу воқеа илм аҳлига бўлган ишонч ва уламоларнинг Қуръон ҳамда суннатни чуқур англашдаги буюк мақомини кўрсатади. Кампирнинг жавоби оддий бўлса ҳам, унда катта ҳикмат бор эди: инсон ҳар бир масалани мустақил англай олмаслиги мумкин, шунинг учун илмли ва тақводор уламоларнинг фаҳмига эргашади.
Ҳақиқий мўмин динни нафси ёки ҳавойи хоҳиши билан эмас, балки Қуръон, суннат ва уларни тўғри тушунган уламолар йўли билан ўрганади. У илм аҳлини ҳурмат қилади ва уларнинг меҳнати ҳамда фаҳми ортида буюк масъулият борлигини англайди. Мунофиқ ёки ғафлатдаги инсон эса илм аҳлини менсимай, ўз ақлини ҳамма нарсадан устун қўйишга уринади.
Бу ҳикоя яна шуни ўргатадики, камтарлик ва ҳақни тан олиш — илмнинг белгисидир. Қози ҳам кампирнинг сўзидан таъсирланиб, сукут қилди. Чунки ҳақиқат баъзан содда қалблардан чиққан самимий сўзларда намоён бўлади.
Демак, мўминнинг йўли — Қуръон ва суннатни солиҳ уламолар фаҳми билан ушлаш, илм аҳлини ҳурмат қилиш ва ҳақ олдида камтар бўлишдир.