Барча анбиёлар ва авлиёларга бу сифатдан насиба берилган бўлиб, унинг қуввати билан иймонни вайрон қилгувчи шайтон лашкарини бошчиси, ғазабнинг кучини синдирганлар.
Ҳадисда келибдурки,
"Эй умматлар, сизларнинг энг қуввтлик, кучлиларингиз аччиғи келганда ўзини босиб, ғазабини ичига ютган ва нафсини хоҳишини қилмаган кишидир".
Ювош одам шундай кишики, ғазаб сели гарчи улуғ тоғни қўзғатгудек кучли ва даҳшатли бўлса ҳам, уни бартараф қилади. Ва аччиғ ўти қаттиқ тошни эритиб юборгудек иссиқ бўлса ҳам, уни ўчиради.
Хулоса:Ювошлик ва ҳалимлик мўминнинг энг улуғ ахлоқларидан биридир. Аллоҳ таоло Ҳалим зотдир: гуноҳкор бандаларини дарҳол азобламайди, балки уларга тавба қилиш учун муҳлат беради. Пайғамбарлар ва солиҳ зотлар ҳам ана шу сифатдан насиба олиб, ғазабларини жиловлаган ва нафсларини назорат қилганлар.
Ҳақиқий куч инсоннинг жисмоний қувватида эмас, балки ғазаб келганда ўзини тия олишидадир. Чунки ғазаб нафснинг қуроли бўлса, ҳалимлик иймоннинг мевасидир. Ким ғазабини енгса, у энг катта душмани — нафсини енгган бўлади.
Мўмин ғазабланганида ҳам адолат ва сабрни тарк этмайди, ҳалимлик билан иш тутади. Мунофиқ ёки нафсига эргашган инсон эса аччиғига эргашиб, кейин пушаймон бўлади.
Ҳалимлик ожизлик эмас, балки қалбнинг қувватидир. Ким ғазабини Аллоҳ учун жиловлай олса, Аллоҳ унинг даражасини юксалтиради, қалбини хотиржамлик ва нур билан тўлдиради.
Аллоҳ таоло бизларга ҳалимлик, сабр ва ғазабимизни жиловлай оладиган мустаҳкам иймон ато этсин. Бизни Ўзининг Ҳалим сифати билан хулқланган солиҳ бандаларидан қилсин.
Одамларга раҳимли бўлмаган кишига Аллоҳнинг ҳам раҳми келмайди.
Байт:
Тенгридин раҳм агар тамаъ қилсанг,
Аввал ўлмоқ кераксен элга раҳм.
Ҳар кишиким улусқа раҳм этмас,
Анга раҳм айламас Раҳиму Карим.
Хулоса:Бу ҳадис мўминнинг энг улуғ сифатларидан бири — раҳм-шафқатни ўргатади. Инсон Аллоҳнинг раҳматига эришишни истаса, аввало ўзи Аллоҳнинг бандаларига меҳрибон бўлиши лозим. Раҳм-шафқат фақат яқинларга эмас, балки барча инсонларга, айниқса муҳтожлар, ожизлар ва хато қилганларга нисбатан ҳам намоён бўлиши керак.
Ҳақиқий мўминнинг қалби юмшоқ, тили мулойим ва муомаласи меҳрибон бўлади. У одамларга яхшилик қилишни, уларнинг оғирини енгил қилишни ва ранжитмасликни ўзининг ибодати деб билади.
Мўмин раҳм қилгани учун Аллоҳнинг раҳматига умид қилади. Қаттиқ қалбли инсон эса одамларга шафқатсизлик қилиб, ўзи учун Аллоҳнинг раҳматидан маҳрум қолиш хавфини туғдиради.
Ким одамларга раҳм қилса, Аллоҳ унга раҳм қилади. Ким инсонларга меҳрибонлик кўрсатса, Раҳмоннинг меҳрига сазовор бўлади. Раҳм-шафқат — иймоннинг гўзал меваси ва Аллоҳнинг розилигига элтувчи энг улуғ ахлоқлардан биридир.
Аллоҳ таоло қалбларимизни раҳм-шафқат билан тўлдирсин, бизларни бандаларига меҳрибон ва Ўз раҳматига муносиб бандаларидан қилсин. Омин.
Мўмин киши дунёда мусофирдек бўлса, мусофир учун хашаматнинг нима кераги бор?
Хулоса:Бу ҳикмат мўминнинг дунёга бўлган қарашини ифода этади. Дунё — абадий манзил эмас, балки охиратга олиб борадиган йўлдир. Мусофир йўлда ортиқча юк ортмасликка ҳаракат қилганидек, мўмин ҳам дунёга ҳаддан ташқари боғланиб қолмайди. У дунё неъматларидан фойдаланади, аммо қалбини уларга боғламайди.
Бу ҳикмат тарки дунёчиликка чақирмайди. Балки ҳалол неъматлардан меъёрида фойдаланиб, исроф, кибр ва ҳашаматпарастликдан сақланишга ундайди.Мўмин дунёда мусофирдек яшайди: йўлини, мақсадини ва манзилини унутмайди.
Мўминнинг ҳақиқий манзили — охиратдир. Дунё эса унга фақат шу манзилга етиш учун берилган омонат ва синов майдонидир. Ким қалбини дунёга эмас, Аллоҳга боғласа, икки дунё саодатига эришади.
Аллоҳ таоло бизларни дунёда мусофирдек камтар, охират учун эса серғайрат бўлган бандаларидан қилсин.
1) Кунларнинг энг яхшиси жума кунидир.
2) Жума куни Одам яратилган ва жаннатга киритилган ҳамда жума куни у ердан чиқарилган.
3) Жумадан жумагача агар кабира (улкан) гуноҳлардан сақланилган бўлса, бўлиб ўтган кичик гуноҳларга каффоратдир.
4) Чиройли таҳорат қилиб, кейин масжидга келиб, ваъзга жим қулоқ тутиб турса, икки жума ўртасидаги ва яна уч кунни қўшиб, ҳаммаси бўлиб, ўн кун ичидаги гуноҳи кечирилади.
5) Жума намозига келганда, ювиниб (ғусл қилиб) келиш.
6) Жума куни ювиниб, имкони борича тозаланиб, хушбўй ёғлардан, (атирлардан) суртиб, кейин масжидга борса, у ерда икки киши орасидан суқилиб ўтмаса, насиб қилганича намоз ўқиса, имом хутбада ваъз қилаётганда жим туриб эшитса, ўша жума билан кейинги жума орасидаги гуноҳлари кечирилади.
7) Жума намозига эртароқ яъни биринчилардан бўлиб масжидга боришлик, гўёки бир туяни қурбонлик қилишдек, кимки иккинчи соатда, яъни иккинчи бўлиб масжидга борса, гўё бир сигирни, кимки учинчи соатда масжидга келса, гўё шохли бир қўчқорни, кимки тўртинчи соатда масжидга келса, гўё товуқни қурбонлик қилгандек, кимки бешинчи соатда масжидга келса, гўё бир тухумни эҳсон қилиб, Аллоҳга қурбат ҳосил қилгандек бўлади. Агар имом хутба айтиш учун жойидан чиқса, фаришталар зикр эшитиш учун ҳозир бўлишади.
8) Жума кунидаги дуолар қабул бўладиган бир соат бор. Агар мусулмон банданинг Аллоҳдан бирор нарсани сўраши ўша пайтга мувофиқ келса, Аллоҳ у сўраган нарсани беради.
9) Жума кунида салавот айтишни кўпайтириш. Зеро, Набий алайҳиссалом: «Кунларингизнинг энг афзали жумадир. Ўша кунда менга салавот айтишни кўпайтиринглар. Чунки салавотларингиз менга кўрсатилади», деганлар»
Дуолар ижобат этилади
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар:
"Жума кунида бир вақт борки, мусулмон банда ўша вақтда дуо қилса, Аллоҳ таоло унга албатта ижобат қилади".
(Имом Бухорий, Имом Муслим ривояти)
У вақт уламоларнинг сўзларига кўра жума кечаси ёки жума куни асрдан кейин бўлиши эҳтимол қилинади.
Шунинг учун жума кечасида дуо қилиш ниҳоятда улуғ амал ҳисобланади.
Қуръон тиловати, хусусан "Каҳф" сураси
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:
"Ким жума куни "Каҳф" сурасини ўқиса, у икки жума ораси нур билан ёритилади".
(Имом Ҳоким ривояти)
Шунинг учун "Каҳф" сурасини жума кечаси ёки жума куни ўқиш фазилатли амаллардан саналади.
Салавот айтишнинг фазилати
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар:
"Жума куни ва кечасида менга кўп салавот айтиб туринглар. Чунки сизларнинг салавотларингиз менга етказиб турилади".
(Имом Абу Довуд, Имом Насоий ривояти)
Аллоҳумма солли ъала Муҳаммадин ва ъала али Муҳаммад" каби салавотларни кўпайтириш тавсия қилинади.
Истиғфор ва тавба кечаси:
Жума кечаси қалбни поклаш, гуноҳлар учун истиғфор айтиш ва чин дилдан тавба қилиш учун энг яхши имкониятлардан биридир.
"Жума кечаси нурдир", деганлар уламолар. Чунки бу кеча фазилат, барака ва мағфират кечасидир.
Жума кечаси тавсия этиладиган амаллар:
1 Қуръон ўқиш (айниқса "Каҳф" сураси)
2 Дуо қилиш
3 Салавот айтиш
4 Истиғфор ва тавба қилиш
5 Ота-она ва қариндошлар ҳаққига дуо қилиш