ТАВФИҚ нима?
“Тавфиқ” луғатда муваффақият деган маънони билдиради. Кенгроқ тушунчада эса тавфиқ “банда учун Аллоҳ таоло томонидан ёмонлик йўлларини беркитилиши ва яхшилик йўлларини енгиллаштирилиши”дир.
Бошқа манбааларда, тавфиқ-инсон ҳаракатини тақдирга мувофиқ келишлигидир.
Тавфиқ урфда фақат яхшиликка хосланган сўздир. Қуръони Каримда Аллоҳ ҳақ субҳанаҳу ва таоло “Менинг муваффақиятим фақат Аллоҳга боғлиқ” (Ҳуд сураси. 88-оят ) деб марҳамат қилади.
Диёримиздан етишиб чиққан тасаввуф намоёндаларидан бўлган Сўфи Аллоҳёр роҳматуллоҳи алайҳи бобомиз томонидан ёзилган ва узоқ йиллардан буён мадрасалардаги илк дарслик сифатида ўқитилган, халқимизнинг алоҳида эътибори ва олқишида бўлиб келаётган “Саботул ожизиийн” китобида
Яна иймонда айди аҳли таҳқиқ,
Худодандур хидоят бирла тавфиқ.
дейилган бўлиб, мазкур байтнинг шарҳида муҳаққиқ уламолар “ҳидоят бирла тавфиқни Аллоҳ тарафидин дебдурлар, то Аллоҳ хидоят этиб тавфиқ бермаса ҳеч ким бир кишини йўлга сола олмас, чун тавфиқ ва ҳидоят Аллоҳнинг ишидур”, деб ёзилган. Кўриниб турибдики, тавфиқ ҳам иймон сингари Аллоҳдандир. Ҳар қандай иш ва ютуғимиз, интилган ҳар бир мақсадимиз Аллоҳ хоҳласа ва берсагина амалга ошади, яъни, Аллоҳ таолодан тавфиқ бўлсагина бўлади. Шундай экан ҳар бир ишимизда Аллоҳ таолонинг Ўзи мададкор бўлсин ва тавфиқ берсин.
Хулоса:Тавфиқ — инсоннинг яхшиликка интилиши билан бирга, Аллоҳ таолонинг унга яхшилик йўлларини очиб, ёмонликдан сақлашга ёрдам бериши демакдир. Инсон ҳаракат қилади, сабабларни қилади, аммо натижага етказувчи ҳақиқий қудрат Аллоҳ таолодандир.
Шунинг учун инсон ўзининг ҳар қандай ютуғи, солиҳ амали, тўғри қарорлари ва яхши йўлда юришига фақат ўзининг қобилияти сифатида қарамаслиги керак. Буларнинг барчасида Аллоҳнинг ҳидояти ва тавфиқи бор.
Қуръони Каримда Ҳуд сураси, 88-оятда:
«Менинг тавфиқим фақат Аллоҳ биландир».
деб баён қилинган.
Энг қисқа хулоса
Тавфиқ — яхшиликни хоҳлаш эмас, балки Аллоҳнинг изни билан уни қилишга муваффақ бўлишдир. Инсон ҳаракат қилади, тавфиқни эса Аллоҳ беради.
Шунинг учун ҳар бир ишимизни бошлашда ва давом эттиришда Аллоҳдан ҳидоят, мадад ва тавфиқ сўрайлик:
«Эй Аллоҳим! Бизга ҳақни ҳақ деб танитиб, унга эргашишга тавфиқ бер. Ботилни ботил деб танитиб, ундан сақланишга тавфиқ бер. Ҳар бир ишимизда Ўзинг мададкор бўлгин!»
Омин, ё Роббал оламийн.
Ким айбсиз дўст истаса ёлғиз яшайди.
Ким нуқсонсиз хотин истаса бўйдоқ яшайди.
Ким муаммосиз маҳбуб истаса фақат излаб яшайди.
Ким мукаммал яқинлик изласа ўзи ноқис яшайди.
Саййид Мутаваллий Шаъровий
Хулоса:Бу ҳикмат инсонга муносабатларда мукаммалликни талаб қилиб, ҳақиқий меҳр ва яқинликни йўқотиб қўймаслик кераклигини эслатади.
Мукаммал инсонни излашдан кўра, яхши инсон билан бирга мукаммал муносабат қуришга ҳаракат қил. Чунки ҳақиқий дўстлик ва меҳр — нуқсонсиз инсонни топишда эмас, нуқсонли инсонни тушуниш ва қадрлашдадир.
Аллоҳ таоло бизларга бир-биримизнинг айбини эмас, яхшилигини кўрадиган, кечиримли ва вафодор инсонлардан бўлишни насиб этсин.
Агар муаллимда уч сифат жам бўлса, таълим олувчига неъмат мукаммал бўлибди:
➡️ сабр;
➡️ тавозеъ;
➡️ ҳусни хулқ.
Агар таълим олувчида уч сифат жам бўлса, унда муаллимга неъмат комил бўлибди:
➡️ ақл;
➡️ одоб;
➡️ ҳусни фаҳм.
Хулоса:Бу ҳикмат таълимнинг баракали бўлиши фақат муаллимга ёки фақат шогирдга боғлиқ эмас, балки иккаласининг ҳам гўзал сифатларига боғлиқ эканини эслатади.
Муаллимда сабр, тавозеъ ва ҳусни хулқ бўлса, у илмни меҳр билан етказади. Таълим олувчида эса ақл, одоб ва яхши фаҳм бўлса, берилган илмни тўғри қабул қилиб, унга амал қилишга ҳаракат қилади.
Муаллимнинг гўзал хулқи — илмга эшик очади, шогирднинг одоби эса илмни қалбига жойлайди. Муаллим сабр билан ўргатса, шогирд одоб билан ўрганса — таълимда барака пайдо бўлади.
Аллоҳ таоло устозларимизга сабр, ҳикмат ва гўзал хулқ, илм талаб қилувчиларга эса ақл, одоб ва фойдали фаҳм ато этсин. Омин