Ҳасан Басрий айтадилар: "дўстларимиз бизларга оила аҳлимиздан-да маҳбуброқдирлар. Зеро, улар бизга охиратни эслатишади, оила аҳлимиз эса дунёни эслатишади".Саид ибн Мусайяб дедилар: "чин дўстларни лозим тутки, уларнинг соясида яшайсан. Улар фароғатда зийнат, мусибатда эса қувватдирлар".
Хулоса:Ҳасан Басрий ҳамда Саид ибн Мусайябнинг ушбу ҳикматлари солиҳ дўстнинг инсон ҳаётидаги буюк ўрнини баён қилади.
Солиҳ дўст инсонни Аллоҳга, охиратга ва яхши амалларга ундайди. У фақат қувончли кунларда эмас, балки қийинчилик ва мусибат пайтларида ҳам таянч бўлади. Шунинг учун ҳақиқий дўстлик манфаатга эмас, иймон, ихлос ва тақвога қурилади.
Солиҳ дўст — Аллоҳнинг энг улуғ неъматларидан биридир. У сени охиратни эслашга ундайди, яхшиликка бошлайди ва оғир кунларда қувват бўлади. Шунинг учун дўст танлашда унинг дини, хулқи ва тақвосига эътибор бериш лозим.
Аллоҳ таоло бизларга Ўзини эслатадиган, яхшиликка чорлайдиган, мусибатда сабр ва тасалли берадиган солиҳ дўстларни насиб этсин ва бизни ҳам бошқалар учун шундай дўстлардан қилсин. Омин.
Зуннун мисрий айтадилар: "сени фақат (хато-камчиликлардан) маъсум ҳолатда кўришни истайдиган кимсанинг дўстлигида хайр йўқ"."Кимки, дўстидан аччқланган пайтда унинг сирини ёядиган бўлса у кимса пасткашдир. Зеро, бировдан рози бўлиб турган пайтда унинг сирини сақлаш бу ҳамма соғлом табиатли инсонлар қиладиган ишдир (яъни бунинг учун алоҳида дўст бўлиши шарт эмас. Дўст ҳар қандай ҳолатда дўстининг сирини очмаслиги керак, дейилмоқчи)"
Хулоса:Ҳақиқий дўст камчиликсиз инсонни эмас, балки камчиликлари билан ҳам вафодор бўладиган биродарни қадрлайди. Дўстликнинг синови розиликда эмас, балки хафалик пайтида ҳам сирни сақлаш ва ҳурматни йўқотмасликдадир.
Аллоҳ таоло бизларни кечиримли, вафодор, сир сақлайдиган ва дўстларининг айбини эмас, фазилатини кўрадиган солиҳ бандаларидан қилсин.
Муҳаммад бин Холид ҳикоя қилади: "Бир куни Абу Сулаймон Доронийга: "Бир одам Африкада яна бириси Самарқандда яшайди. Яна улар бир-бирларига дўст бўлишади (шу мумкинми)?", дедим. "Ҳа, албатта, (мумкин)!", деди у. "Қандай қилиб?" дедим мен. Жавоб берди: "уларнинг ҳар бирининг нияти агар дўстим билан кўришиш насиб қилса, албатта унинг кўнглини оламан (дўстлик қиламан), деган нарса бўлади. Модомики, нияти шундай экан, албатта у унинг дўстидир", дедилар".
Хулоса:Абу Сулаймон Дороний роҳимаҳуллоҳнинг ушбу ҳикматли сўзлари ҳақиқий дўстликнинг масофага эмас, балки қалб ва ниятга боғлиқ эканини англатади. Аллоҳ учун бўлган муҳаббат юракларни бирлаштиради. Агар икки инсон бир-бирини Аллоҳ розилиги учун яхши кўрса ва учрашиш насиб этса, бир-бирига яхшилик қилишни ният қилса, улар орасидаги минглаб чақиримлар ҳам бу муҳаббатга тўсиқ бўлолмайди.
Ҳақиқий дўстлик фақат тез-тез кўришиш билан эмас, балки самимий ният, дуо ва биродарининг хайр-манфаатини исташ билан мустаҳкамланади.
Самимий дўстликнинг асоси — масофа эмас, ихлосдир. Аллоҳ учун яхши кўрилган қалблар узоқда бўлса ҳам яқин, ихлос бўлмаса, ёнма-ён турса ҳам узоқдир.
Аллоҳ таоло бизларни Ўзи учун бир-бирини яхши кўрадиган, дўстларини дуода эслайдиган ва муҳаббати ихлосга асосланган бандаларидан қилсин. Омин.
Али ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳунинг нуқул битта кийимни ҳадеб киявериши одамларни ажаблантирди ва у кишига бу ҳақда гапиришди.
Шунда У зот: "менга буни халилим ва сафиййим
(чин дўстим) Умар ибн хаттоб розияллоҳу анҳу кийғазган эди", деди.
Али разияллоҳу анҳу ўғли Ҳасан розияллоҳу анҳуга: "эй ўғлим, ҳақиқий ғариб бу - дўсти йўқ кишидир", дер эди.