Кеча-кундуз агар Қуръон тиловат айласанг,
Шабу рўза айлаб мудом тақво-ю тоат айласанг,
Мисли Ҳотамдек бўлиб хайр-у саховат айласанг,
Каъбаи мақсудни минг бор зиёрат айласанг,
То отанг рози эмас, тавбан қабул бўлмас сани.
Мисралар шарҳи
1. «Кеча-кундуз агар Қуръон тиловат айласанг»
Маъноси: Агар сен кечаю кундуз Қуръони каримни кўп тиловат қилсанг ҳам...
Бу ерда Қуръон ўқишнинг улуғлиги инкор қилинмаяпти. Аксинча, шоир инсонга бир ҳақиқатни эслатмоқда: ибодат билан бирга инсоннинг муомаласи ва хулқи ҳам тўғри бўлиши керак.
Ибрат: Қуръон тиловати инсоннинг тилидагина эмас, унинг хулқи ва ҳаётида ҳам ўз аксини топиши лозим.
2. «Шабу рўза айлаб мудом тақво-ю тоат айласанг»
Маъноси: Доимо тунларни ибодат билан ўтказиб, нафл рўзалар тутиб, тақво ва тоатда бўлсанг ҳам...
Бу мисрада шаб — тунги ибодат, рўза — нафсни тарбиялаш, тақво — Аллоҳдан қўрқиб, гуноҳдан сақланиш, тоат — Аллоҳнинг амрларига итоат қилиш маъноларида келган.
Ибрат: Нафл ибодатлар қанчалик кўп бўлмасин, инсон зиммасидаги ҳақлар ва бурчларни ҳам унутмаслиги керак.
3. «Мисли Ҳотамдек бўлиб хайр-у саховат айласанг»
Маъноси: Ҳотами Той каби сахий бўлиб, молингдан кўплаб хайр-эҳсон ва саховат қилсанг ҳам...
Ҳотами Той халқ орасида саховат ва ҳиммат билан машҳур бўлган тарихий шахс сифатида тилга олинади. Шоир унинг номини жуда сахий инсонга мисол қилиб келтирмоқда.
Яъни инсон қанчалик сахий бўлмасин, хайр-эҳсони билан бирга ота-онасига бўлган муомаласига ҳам эътиборли бўлиши керак.
Ибрат: Саховат фақат мол бериш эмас; яқинларига меҳр, ҳурмат ва яхши муомала қилиш ҳам катта яхшиликдир.
4. «Каъбаи мақсудни минг бор зиёрат айласанг»
Маъноси: Каъбани минг марта зиёрат қилсанг ҳам...
Бу ерда «минг бор» ибораси муболаға тарзида келиб, жуда кўп зиёрат ва ибодатни англатмоқда.
Каъбатуллоҳни зиёрат қилиш, ҳаж ва умрани адо этиш улуғ ибодатлардандир. Лекин шоир бу мисра орқали инсонга: «Улуғ ибодатлар билан бирга ота-онангнинг ҳаққини ҳам унутма», деган насиҳатни бермоқда.
Ибрат: Динда ҳар бир ибодатнинг ўз ўрни ва зиммадаги ҳақларнинг ўз масъулияти бор. Ота-онанинг ҳаққига бепарво бўлиб, фақат нафл амаллар билан кифояланиб қолмаслик керак.
5. «То отанг рози эмас, тавбан қабул бўлмас сани»
Маъноси: Агар отангни рози қилмаган, уни ранжитган бўлсанг, бу ҳолатга бепарво бўлма; унинг розилигини олишга ҳаракат қил.
Бу мисра бутун банднинг асосий хулосасидир. Шоир инсонга шуни уқтирмоқдаки, Қуръон тиловати, рўза, тунги ибодат, саховат ва зиёрат каби улуғ амаллар билан бир қаторда ота-онага бўлган бурч ҳам жуда муҳим.
Албатта, ота-онани рози қилиш, уларга яхшилик қилиш ва уларни ранжитмаслик Исломда ниҳоятда улуғ вазифадир. Тавбанинг қабул бўлиши Аллоҳнинг ихтиёридадир.
Банднинг умумий хулосаси
Шоир бу ерда жуда таъсирли тарзда бир ҳақиқатни эслатмоқда:
Қуръон тиловат қилсанг ҳам,
рўза ва ибодатда бўлсанг ҳам,
саховат қилсанг ҳам,
Каъбани зиёрат қилсанг ҳам —
ота-онанинг ҳаққини унутма.
Чунки инсоннинг солиҳлиги фақат кўп ибодат қилиш билан эмас, ота-онасига бўлган ҳурмати, меҳри, яхши муомаласи ва уларнинг кўнглини асраши билан ҳам намоён бўлади.
Энг катта ибрат:
Ибодатларинг кўплигига мағрур бўлма. Ота-онангнинг кўнглини оғритма. Уларнинг ҳаққини адо этишга ҳаракат қил ва розилигини олишни ҳаётингда муҳим вазифа деб бил.
Аллоҳ барчамизга ота-онамизга яхшилик қилишни, уларни рози этишни ва уларнинг дуосини олишни насиб қилсин. Омин.