“Сендаги амалларнинг ўзгаришига сабаб бўлувчи бирор хулқни ўзгартирмаган ҳар қандай ваъз-насиҳат - сенинг зарарингга хизмат қилувчи далил, ҳужжатдир”, деди.
“Мухтасару минҳожул қосидин”дан.
1. Насиҳатнинг асли мақсади нима?
Ҳар қандай эшитилган ваъз, ўқилган китоб ёки берилган насиҳатнинг асосий мақсади шунчаки инсоннинг билимини ошириш эмас, балки унинг хулқини (характерини) ва амалларини (хатти-ҳаракатларини) яхши томонга ўзгартиришдир.
Масалан, агар бир насиҳатдан сўнг инсон:
2. Нега у «зарарга хизмат қилувчи далил»га айланади?
Бу ердаги энг муҳим нуқта — масъулият.
Билмаган инсон ўз хатоси учун маълум даражада узрли бўлиши мумкин (билимсизлиги сабабли).
Билувчи, насиҳатни эшитган инсон эса энди хабардор. У ҳақиқатни эшитди, тўғри йўл қайсилигини билди.
Агар инсон тўғри йўлни билиб туриб, ўз хулқини ва амалини ўзгартирмаса, эшитган ўша насиҳати Қиёмат кунида (ва бу дунёда ҳам) унинг зарарига гувоҳлик берадиган «ҳужжат» (алайҳига далил) бўлади. Яъни: «Сен бу нарсани эшитган эдинг, билардинг, нега амал қилмадинг?» деган савол рўпарасида қолдиради.
3. Инсонга таъсири ва хулоса
Бу ҳикмат бизга қуйидаги асосий сабоқларни беради:
Илм амал учундир: Билим йиғиш шунчаки «кўп нарса биламан» дейиш учун эмас, балки яхшироқ инсон бўлиш ва эзгу амаллар қилиш учун керак.
Ўз-ўзини ҳисоб-китоб қилиш: Ҳар сафар бир яхши ваъз ёки насиҳат эшитганимизда, «Бу менда қайси хулқни ва қайси амални ўзгартирди?» деб ўзимизга савол беришимиз зарур.
Сифат миқдордан муҳим: Юзлаб китоб ўқиб, минглаб насиҳат эшитиб, битта ҳам ёмон одатни ташламасликдан кўра, битта насиҳатни эшитиб, шу сабабли битта ёмон хулқни тузатиш анча хайрлироқ ва фойдалироқдир.
Қисқача айтганда: Амал ва ўзгаришга олиб келмаган билим — елкадаги оғир юкарга ўхшайди.
**РОСУЛУЛЛОҲ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВАСАЛЛАМ ҲАҚЛАРИДА СЎЗЛАБ БЕРИНГ (6)
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак тишлари қандай эди?
Тишлари майда, ялтироқ, олдинги тишлари бир-биридан алоҳида кўринар эди. Агар сўзласалар, тишларининг ораларидан гўё нур каби бир нарса чиқарди.
Хулоса:Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг муборак тишлари майда, ялтироқ ва чиройли, олдинги тишлари эса бир-биридан ажралиб кўринар эди. Саҳобалар у зотнинг ҳатто табассум ва сўзлашларидаги гўзалликни ҳам меҳр билан васф қилиб қолдирганлар.
Бу таърифлар Росулуллоҳ ﷺнинг зоҳирий гўзалликларини танитиш билан бирга, қалбимизда у зотга бўлган муҳаббат ва соғинчни янада зиёда қилади. Аммо энг буюк нур — у зотнинг сўзлари, ахлоқлари ва ҳидоятларидаги нурдир.
Аллоҳ таоло қалбларимизни Росулуллоҳ ﷺ муҳаббати билан нурлантириб, у зотнинг гўзал ахлоқларига эргашишни ва Қиёмат куни шафоатларига мушарраф бўлишни насиб этсин. Омин!