O‘zbekiston–UC Berkeley: agrar sohada sun’iy intellekt va innovatsiyalar sari yangi qadam
Bugun AQShning Kaliforniya universiteti — UC Berkeley AMENA Center for Entrepreneurship and Development markazi katta ilmiy xodimi, sun’iy intellekt tadqiqotchisi, professor Yahyo Tabesh bilan uchrashib, qishloq xo‘jaligida sun’iy intellekt, raqamli texnologiyalar va innovatsion ta’limni rivojlantirish masalalarini muhokama qildik.
Uchrashuvda agrar sohada AI asosida qaror qabul qilish tizimlari, “aqlli” texnologiyalar va ma’lumotlarga asoslangan boshqaruvni rivojlantirish bo‘yicha hamkorlik imkoniyatlarini ko‘rib chiqdik.
Shuningdek, UC Berkeley bilan ta’lim va ilmiy tadqiqotlar sohasidagi hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqish, professor va ekspertlarni O‘zbekistonga jalb etish, mahalliy mutaxassislar va talabalar uchun amaliy mashg‘ulotlar tashkil etish hamda qo‘shma ta’lim va tadqiqot dasturlarini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha fikr almashdik.
Suhbat davomida sun’iy intellekt innovatsiya parkini tashkil etish bo‘yicha dastlabki konseptual yondashuvni ham taqdim etdik. Mazkur ekotizimda AI texnologiyalarini agrotexnologiyalar, sanoat, energetika, logistika va boshqa ustuvor yo‘nalishlarda qo‘llash imkoniyatlari ko‘rib chiqildi.
Sun’iy intellekt davrida inson kapitalini rivojlantirish masalasiga ham alohida e’tibor qaratdik. Ta’limda texnologik bilimlar bilan bir qatorda ijodkorlik, tanqidiy fikrlash, axloqiy tafakkur va amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish muhim.
Uchrashuvda ta’kidlanganidek, sun’iy intellekt inson qobiliyatining o‘rnini bosmasligi, aksincha, uni kuchaytirishi kerak.
Shu nuqtai nazardan, qishloq xo‘jaligi ta’limida loyiha asosida o‘qitish, amaliy masalalarni hal qilish va ijodiy fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan zamonaviy yondashuvlarni joriy etish bo‘yicha hamkorlikni davom ettirishga kelishdik.
O‘zbekiston–Tojikiston: 50 gektarlik g‘o‘za maydonlarida hosildorlik sari muhim qadamlar
🌱 O‘zbekiston va Tojikiston hamkorligida Tojikiston hududida yetishtirilayotgan g‘o‘za maydonlari bu safar “qog‘ozdagi hisobot” emas, balki bevosita dalaning o‘zida — changi, issig‘i va yashil qatorlari orasida o‘rganildi. Mutaxassislar ekinlarning holatini joyida ko‘zdan kechirib, hosildorlikni oshirish va paxtaning pishishini tezlashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berdi.
🌱 Qishloq xo‘jaligi vazirligi hamda Paxta seleksiyasi, urug‘chiligi va agrotexnologiyalar ilmiy-tadqiqot instituti mutaxassislaridan iborat ishchi guruh 5–7-avgust kunlari Tojikistonda bo‘lib, jami 50 gektar maydondagi g‘o‘za holatini bevosita dalada tahlil qildi.
🚜 Bugungi kunda ushbu maydonlarda O‘zbekiston tajribasi asosida “Shinjon” usulida g‘o‘za yetishtirilmoqda. Ekin maydonlari uch asosiy hududga bo‘lingan: Sug‘d viloyati Bobojon G‘ofurov tumanida 25 gektar, Hisor tumanidagi tajriba maydonida 10 gektar hamda “Merganteks” MChJ maydonida 15 gektar.
🔎 Eng ko‘p e’tibor qaratilgan maydonlardan biri “Buxoro agroklaster” tomonidan parvarishlanayotgan 25 gektarlik dala bo‘ldi. Bu yerda mutaxassislar kutilmagan holatga duch keldi: 12 gektar maydonda ortiqcha sug‘orish sabab g‘o‘za haddan tashqari bo‘y cho‘zib ketgan.
📏 Qolgan qismda esa vaziyat barqaror bo‘lib, o‘simliklar me’yorida rivojlanmoqda, bo‘yi o‘rtacha 70–75 santimetr atrofida saqlanmoqda.
🧪 Mutaxassislar bunday holat hosilga bevosita ta’sir qilishini ta’kidlab, g‘ovlab ketgan maydonlarda zudlik bilan chilpish (chekanka) o‘tkazish zarurligini bildirdi. Shuningdek, mikroelementlar, xususan bor kislotasi bilan ishlov berish ham tavsiya etildi.
🔬 Hisor tumanidagi 10 gektarlik tajriba maydoni esa o‘ziga xos “ochiq laboratoriya”ga aylangan. Bu yerda O‘zbekiston va Tojikiston navlari — Porloq-4, Ravnaq-1, Dang‘ara va Xo‘jand sinovdan o‘tkazilmoqda.
🌿 Dalada kuzatilgan eng e’tiborli holatlardan biri ayrim o‘simliklarda ko‘saklar soni 20–25 tagacha yetgani bo‘ldi. Bu esa to‘g‘ri agrotexnika qo‘llanganda natija sezilarli darajada yaxshilanishini yana bir bor tasdiqladi.
⚙️ Shu bilan birga, mutaxassislar ortiqcha vegetativ o‘sishni cheklash uchun mexanik chilpish va keyingi bosqichda maxsus preparatlar bilan ishlov berishni tavsiya qildi.
🌾 “Merganteks” MChJ tomonidan ekilgan 15 gektarlik “Zhongmian-88” maydoni ham nazoratdan chetda qolmadi. Bu yerda ham ayrim joylarda ortiqcha sug‘orish oqibatlari sezildi.
📌 Natijada 8 gektar maydonda chilpish ishlarini tezlashtirish, qolgan qismda esa mikroelementli o‘g‘itlar bilan qo‘shimcha ishlov berish zarurligi qayd etildi.
🇺🇿🇹🇯Umuman olganda, 50 gektarlik qo‘shma paxta maydonlari doimiy kuzatuv ostida. Mutaxassislar esa har bir bosqichni dalaning o‘zida tahlil qilib, hosildorlikni oshirishga qaratilgan ilmiy va amaliy tavsiyalar berishda davom etmoqda.
Tuproq xaritalari bo‘yicha ilmiy-amaliy loyiha natijalari “Yangi O‘zbekiston” kutubxonasiga topshirildi
✅ Respublikamizdagi 3,7 million gektar sug‘oriladigan yerlarning tuproq holatini raqamli xaritalash bo‘yicha amalga oshirilgan ilmiy-amaliy loyiha yakunlari tizimlashtirilib, alohida ilmiy nashrlar shaklida chop etildi.
📚 Loyiha doirasida 162 ta qishloq xo‘jaligi tumani qamrab olinib, 1:25 000 masshtabdagi elektron raqamli tuproq sifati va sho‘rlanish xaritalari, agrokimyoviy kartogrammalar yaratildi.
📱 Yaratilgan ma’lumotlarning “Yer axborot tizimi” ochiq portaliga integratsiya qilinishi yerlarning holatini baholash, agrotexnik tadbirlarni ilmiy asosda rejalashtirish va yer resurslaridan samarali foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi.
🔗 Bugun loyiha doirasida tayyorlangan ilmiy va kartografik materiallar “Yangi O‘zbekiston” kutubxonasi fondiga topshirildi.
💬 Muhimi, nashrlar bosma va elektron shaklda taqdim etildi. Bu esa mazkur ilmiy-amaliy ma’lumotlardan olimlar, tadqiqotchilar, professor-o‘qituvchilar va talabalar foydalanishi uchun keng imkoniyat yaratadi.
💦 Shu tariqa, sug‘oriladigan qishloq xo‘jaligi yerlariga oid muhim ilmiy va kartografik ma’lumotlar saqlanib, kelgusidagi tadqiqotlar uchun ishonchli manbaga aylantirilmoqda.