No-Till texnologiyasi — kelajak hosilining mustahkam poydevori
Qashqadaryo viloyatiga amalga oshirayotgan ishchi tashrifim doirasida Mirishkor tumanidagi “Tursunov Aziz” fermer xo‘jaligi faoliyati bilan tanishdim.
25 gektar maydonda g‘alla ekilgan ushbu xo‘jalikda ayni kunlarda hosilni nest-nobud qilmasdan, sifatli va qisqa muddatlarda yig‘ib olish ishlari olib borilmoqda. Dala holatini ko‘zdan kechirar ekanman, hosil yig‘im-terimini samarali tashkil etish, texnikalardan unumli foydalanish hamda donning yo‘qotilishiga yo‘l qo‘ymaslik bo‘yicha fermerlar va mutasaddilarga tegishli tavsiyalar berdim.
Muloqot davomida kelgusi mavsum hosili uchun zamonaviy agrotexnologiyalarni keng joriy etish masalalariga ham alohida e’tibor qaratdik. Xususan, No-Till (yerga ishlov bermasdan ekish) usulidan foydalanish bo‘yicha tavsiyalar berib, ushbu texnologiyaning afzalliklarini tushuntirdim.
No-Till texnologiyasining ahamiyati shundaki, u tuproq namligini saqlash, shamol va suv eroziyasining oldini olish, yoqilg‘i hamda mehnat xarajatlarini kamaytirish bilan birga, tuproqning biologik faolligi va unumdorligini oshirishga xizmat qiladi.
Bugungi kunda iqlim o‘zgarishi va suv resurslari tanqisligi sharoitida bunday resurs tejamkor texnologiyalarni amaliyotga keng tatbiq etish dolzarb vazifa hisoblanadi. No-Till usuli hosildorlikni barqaror ta’minlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va qishloq xo‘jaligini yangi bosqichga olib chiqishda muhim omillardan biridir.
Ilm-fan va amaliyot uyg‘unligi yuqori natijalarga xizmat qiladi
Qashqadaryo viloyatiga safarim davomida Qarshi tumanining “Cho‘liota” hududida joylashgan “Sharopov Yusuf” fermer xo‘jaligi faoliyati bilan tanishdim. Mazkur xo‘jalikda joriy mavsumda 28 gektar maydonda paxta parvarish qilinmoqda. Ayniqsa, 14 gektar maydonda “Shinjon” agrotexnologiyasi asosida paxta yetishtirilayotgani, qolgan maydonlarda esa ilg‘or agrotexnik yondashuvlar qo‘llanilib, ekinlar tomchilatib sug‘orish tizimi orqali parvarishlanayotgani e’tiborimni tortdi.
Dala maydonlarini ko‘zdan kechirar ekanman, g‘o‘zaning rivojlanish holati, agrotexnik tadbirlarning bajarilish sifati va vegetatsiya jarayonlarini atroflicha o‘rgandim. Fermer xo‘jaligi rahbari bilan bo‘lib o‘tgan muloqotda bugungi kunda g‘o‘za parvarishida ustuvor ahamiyat kasb etadigan masalalar yuzasidan fikr almashdik.
Xususan, o‘simliklarning oziqlanishini ilmiy asosda tashkil etish, mineral va organik o‘g‘itlardan oqilona foydalanish, sug‘orish rejimini to‘g‘ri belgilash hamda zararkunanda va kasalliklarga qarshi kurash choralarini o‘z vaqtida amalga oshirish bo‘yicha tavsiyalar berdim. Chunki bugungi kunda har bir agrotexnik tadbirning samaradorligi kelgusidagi hosil hajmi va sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Shuningdek, dala sharoitida g‘o‘za qator oralari holati, barglarning rangi, o‘simliklarning rivojlanish darajasi va namlik ko‘rsatkichlarini doimiy nazorat qilib borish zarurligini ta’kidladim. Vegetatsiyaning ayni bosqichi kelgusi hosilning shakllanishida hal qiluvchi davr hisoblanadi va bu jarayonda biror kunni ham boy berishga haqqimiz yo‘q.
Bugungi kunda paxtachilikda suv tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish, zamonaviy agrotexnologiyalardan samarali foydalanish hamda ilm-fan yutuqlarini amaliyot bilan uyg‘unlashtirish eng muhim vazifalarimizdan biridir. Aynan shu yondashuv orqali hosildorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish va tarmoq samaradorligini yangi bosqichga olib chiqish mumkin.
Ishonchim komilki, ilmiy yondashuv, zamonaviy texnologiyalar va fermerlarning fidokorona mehnati uyg‘unligi Qashqadaryo dalalarida ham mo‘l va sifatli hosil yetishtirishga mustahkam zamin yaratadi.
Buxoro viloyatidagi xizmat safarimni yakunlab, bugun erta tongdan Qashqadaryo viloyati dala maydonlarida amalga oshirilayotgan ishlar bilan tanishishni boshladim. Dastlabki manzilim Nishon tumanida joylashgan “Indorama Agro” qo‘shma korxonasi bo‘ldi.
Umumiy maydoni 15 ming gektarni tashkil etuvchi ushbu hududda paxta parvarishi zamonaviy agrotexnologiyalar asosida tashkil etilgani e’tiborga molik. Ayniqsa, bu yerda faoliyat yuritayotgan avtomatlashtirilgan suv yetkazib berish stansiyasi suvni tindirib, zarur mineral o‘g‘itlar bilan birga ekinlarga yetkazib berayotgani yuqori samaradorlikni ta’minlamoqda. Mazkur tizim orqali 15 ming gektar maydonni tomchilatib sug‘orish imkoniyati yaratilgan bo‘lib, bu suv resurslarini tejash va hosildorlikni oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
Shuningdek, AQShda ishlab chiqarilgan zamonaviy agrosamolyotlar faoliyati bilan ham tanishdim. Bugungi kunda korxonada shunday ikkita samolyot mavjud bo‘lib, ulardan biri Sirdaryo, ikkinchisi esa Qashqadaryo viloyatida xizmat ko‘rsatmoqda. Bir sutkada o‘rtacha 1000 gektar maydonga himoya vositalari va maxsus preparatlarni sepish imkoniyatiga ega bo‘lgan ushbu texnikalar agrotexnik tadbirlarni qisqa muddatlarda, sifatli va samarali amalga oshirishga xizmat qilmoqda.
Mutaxassislarning ma’lumot berishicha, joriy mavsumda xo‘jalikda yuqori hosilli xorijiy paxta navlari qo‘shqator usulida plyonka ostiga ekilgan. Mazkur texnologiya ekinlarning barqaror rivojlanishi, vegetatsiya jarayonlarining jadallashuvi va hosildorlikning ortishiga zamin yaratmoqda.
Dala maydonlarini ko‘zdan kechirar ekanman, hosil taqdirini belgilaydigan eng muhim omil — agrotexnik tadbirlarni o‘z vaqtida va sifatli bajarish ekanini alohida ta’kidladim. Nishon tumanida joriy yil mo‘l hosil yetishtirish uchun barcha imkoniyatlar mavjud. Endi asosiy vazifa mavjud resurs va imkoniyatlardan oqilona foydalanib, belgilangan tadbirlarni to‘liq va sifatli amalga oshirishdan iborat.
Bugungi kunda zamonaviy texnologiyalar, suvni tejovchi yechimlar va yuqori unumdor texnikalar qishloq xo‘jaligini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Bunday yondashuv nafaqat hosildorlikni oshirish, balki tarmoqning raqobatbardoshligini mustahkamlash, oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va agrar sohaning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Mahalliy g‘o‘za navlari uchun yangi davr: BT va GT genlari joriy etildi
Buxoro viloyatiga xizmat safari davomida Qorako‘l tumanidagi “Yangiboy Ochil g‘allakor” fermer xo‘jaligi dalasida Hindistonning urug‘chilik sohasiga ixtisoslashgan “Nath Bio Genes” kompaniyasi vakillari bilan uchrashdim.
Muloqot davomida O‘zbekistonning mahalliy g‘o‘za navlariga zamonaviy genetik texnologiyalarni joriy etish borasida amalga oshirilayotgan ishlarni muhokama qildik. Xususan, mahalliy to‘rtta istiqbolli g‘o‘za naviga BT va GT genlarini o‘tkazish ishlari muvaffaqiyatli yakunlangani haqida ma’lumot berildi.
Bu juda muhim natija. Chunki shu kungacha BT va GT genlari asosan xorijiy seleksiya navlarida mavjud bo‘lib, mahalliy navlarda bunday imkoniyat yo‘q edi. Endilikda esa yillar davomida mamlakatimizning tuproq-iqlim sharoitiga moslashgan, yuqori hosildorligi bilan ajralib turadigan mahalliy navlar zamonaviy genetika yutuqlari bilan boyitildi.
Yangi texnologiya qo‘llanilgan navlar yuqori hosildorlik bilan bir qatorda paxtachilikka jiddiy zarar yetkazadigan shira va trips kabi zararkunandalarga nisbatan yuqori chidamlilikni ham namoyon etadi. Bu esa hosil sifati va iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Uchrashuv davomida mazkur to‘rtta yangi navni tajriba tariqasida ekish muddatlari, shuningdek, hamkorlikning keyingi bosqichlari yuzasidan fikr almashib, aniq vazifalarni belgilab oldik.
Ishonchim komilki, xalqaro hamkorlik, ilm-fan yutuqlari va innovatsion texnologiyalarni amaliyotga joriy etish orqali mahalliy seleksiya imkoniyatlarini yangi bosqichga olib chiqamiz hamda O‘zbekiston paxtachiligining raqobatbardoshligini yanada mustahkamlaymiz.
Paxtachilikda muvaffaqiyat kaliti — hamkorlik va zamonaviy agrotexnologiyalar
Buxoro viloyatiga xizmat safari davomida Qorako‘l tumanidagi “Yangiboy Ochil g‘allakor” fermer xo‘jaligi faoliyati bilan tanishdim. Xo‘jalik tasarrufidagi 40 gektar maydonning 17,3 gektarida g‘alla, qolgan qismida esa paxta parvarish qilinmoqda.
Ayniqsa, paxta maydonlarida “Shinjon” agrotexnologiyasi asosida xorijiy navlar yetishtirilayotgani va ekinlarning bugungi kunda gullash fazasiga kirgani e’tiborimni tortdi.
Dalada olib borilayotgan ishlar shuni ko‘rsatadiki, ilmiy yondashuv, zamonaviy agrotexnologiyalar va fermer-klaster hamkorligi yuqori hosildorlikning eng muhim omillaridan biridir.
“Yangiboy Ochil g‘allakor” fermer xo‘jaligining “Mergantex” MCHJ bilan hamkorlikda olib borayotgan ishlari bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Mutaxassislarning doimiy nazorati va amaliy ko‘magi natijasida agrotexnik tadbirlar o‘z vaqtida hamda sifatli bajarilmoqda.
Bugungi kunda paxtachilikda yuqori natijalarga erishish uchun ishlab chiqaruvchi, xizmat ko‘rsatuvchi korxonalar va ilm-fan vakillari o‘rtasidagi uzviy hamkorlikni yanada mustahkamlash zarur.
Ana shunday yondashuvgina mo‘l va sifatli hosil yetishtirish, qishloq xo‘jaligimiz samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.