Имам Науауи "Бустанул 'арифин" атты кітабында Фудайл ибн Иядтың былай дегенін жеткізеді:
«Дәуіт Пайғамбар (عليه السلام):
– Құдайым! Маған қандай мәміле жасайтын болсаң, ұлыма да сондай мәміле жасашы, – деп айтты. Алла Тағала оған уаһи жіберіп, былай деді:
– Уа Дәуіт! Ұлыңа айт, сен маған қандай ықыласты болсаң, ол да сондай ықыласты болсын. Сонда мен саған қалай мәміле жасасам, ұлыңа да солай мәміле жасаймын.»
«Уа, иман келтіргендер! Өздеріңді һәм отбасыларыңды (имандылық пен адамгершілікке баулу арқылы) отыны адамдар мен тастардан тұратын алапат оттан қорғаңдар! Оның басында аяуды білмейтін тым қатал, жауапты періштелер болады. Олар Алланың әміріне әсте қарсы келмейді және өздеріне жүктелген бұйрықты бұлжытпай орындайды», – деп бұйыру арқылы ата-анаға бала тәрбиесін жекелей міндеттеп, жауапкершілігін тікелей солардың мойнына жүктеді.
Әли (رضي الله عنه) аяттағы (قوا أنفسكم و أهليكم نارا) «Өздеріңді һәм отбасыларыңды отыны адамдар мен тастардан тұратын алапат оттан қорғаңдар» деген сөзді: «Өздеріңе және отбасыларыңа жақсылықты үйретіңдер», – деп түсіндірген.
Имам Фахруддин әр-Рази (قوا أنفسكم) «өздеріңді сақтаңдар» дегенді: «Алла Тағала тыйған істерден тыйылу арқылы сақтаныңдар», – деп тәпсірлейді.
Сонымен қатар, атақты тәпсірші Муқотил әл-Балхи (قوا أنفسكم) «өздеріңді сақтаңдар» деген сөзді: «Мұсылманның өзін және отбасын тәрбиелеп, жақсылыққа бұйырып, жамандықтан қайтаруы», – деп тәпсірлесе,
Имам Замахшари (قوا أنفسكم) «өздеріңді сақтаңдар» деген сөзді «әл-Кәшшаф» атты еңбегінде: «Күнәдан арылып, Аллаға бойұсыну арқылы өз нәпсілеріңді қалай есепке алсаңдар - отбасыларыңды да солай есепке алу арқылы қорғаңдар», – деп түсіндірген.
Ендеше, балаларды дұрыс тәрбиелеп, қатесін түзеп, ізгілікке баулу — зор қажырлық пен табандылықты талап ететін пайғамбарлар жолы. Нұх пайғамбар (عليه السلام) баласын иманға шақырса, Ибраһим пайғамбар (عليه السلام) ұрпақтарына бір Аллаға ғана сыйынуды өсиет еткен.
Сондықтан Пайғамбарымыздың (صلى الله عليه وسلم) бала тәрбиесін ата-анасына толықтай міндеттегенін көреміз.
Ибн Омардан (رضي الله عنه):
Алла елшісінің (صلى الله عليه وسلم)
"Әрқайсың – бақташысың әрі әрбірің өзіңнің жайылымың үшін жауаптысыңдар. Басшы – бақташы, ол өзінің қол астындағыларға жауапты. Еркек – өз отбасының бақташысы, ол өз отбасына жауапты. Әйел – күйеуінің үйінде бақташы және соған жауапты. Үй қызметшісі – иесінің мүлкінің бақташысы, ол соған жауапты.
Әрқайсың – бақташысың әрі әрбірің өзіңнің жайылымың үшін жауаптысыңдар.", - деп айтқанын естідім.
Алла елшісі (صلى الله عليه وسلم) осылайша бала тәрбиесіндегі НЕГІЗГІ ҚАҒИДАны орнатты.
Қағиданың пайдасы - бала ата-анасының дінінде өсіп-жетіледі.
"Әй қамқоршы*! Егер баланың тәрбиесін үйде және қараусыз қалдырсаң, онда сенің азабың екі есе артуынан қорқамын. Сол құрметті жаухарды бұзғаның үшін қатты азапталасың және сол қылмысыңнан өз үлесіңді аласың!"
1. Кіріспе
Бала өмірге келген сәттен бастап көзіне түскен ең алғашқы нәрселер оның санасында өмірдің алғашқы бейнелерін қалыптастырады. Ол айналасындағы адамдардың хәл-ахуалын, тұрмыс-тіршілігін көреді, сол арқылы оның мінезі, болмысы, жан дүниесі біртіндеп қалыптасады. Осы алғашқы кезеңде алған әрбір әсер оның болашағына ықпал етеді.
Имам Ғазали (рахимахуллаһ) былай дейді:
«Бала – ата-анасына аманат. Оның жүрегі барлық өрнек пен суреттен ада асыл жауһар тас. Ол нақышталатын(сызылатын) барлық нәрсені қабыл етуші және көңіл аудартатын барлық нәрсеге бейім келеді.
Егер оған жақсылық үйретілсе, соған сай өсіп-жетіледі. Жақсылықты бейімдеген ата-анасы, әдеп пен білімді үйреткен барлық ұстаздары дүниеде де, ақыретте де бақытқа кенеледі.
Ал жамандыққа үйретілсе немесе қараусыз қалдырылса, бақытсыздыққа ұшырап, құрдымға кетеді.
Күнәсі – оның тәрбиесіне жауаптылар мен қамқоршыларының мойнында болады».
Алла Елшісі ﷺ былай деген:
«Әрбір сәби фитратпен(табиғи таза болмыс) туады. Кейін ата-анасы оны яһуди, христиан немесе мәжуси етеді».