Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Katibi Antoniu Quterreş səlahiyyət müddətinin sonuna yaxın Kipr ilə bağlı təşəbbüslə çıxış edib. Quterreşin Kipr problemini xatırlaması özlüyündə təəccüblüdür.
Kipr mövzusu Şərqi Aralıq dənizi bölgəsi deməkdir. Bu region Azərbaycan üçün vacibdir. İlk növbədə bu, Türkiyənin və Şimali Kipr Türk Respublikasının (ŞKTR) maraqları ilə bağlıdır. İkincisi, Azərbaycan Türkiyə ilə birlikdə Suriyanın bərpasında iştirak edir. Üçüncüsü, Şərqi Aralıq dənizində SOCAR-ın maraqları mövcuddur - hazırda yalnız İsrailin, gələcəkdə isə Türkiyənin və ŞKTR-nin ərazi sularında.
Quterreşin ideyası beşliyin görüşünü təşkil etməkdən ibarətdir: Kiprin türk və yunan icması, Türkiyə, Yunanıstan və Böyük Britaniya.
BMT-nin keçmiş baş katibi Annanın irəli sürüdüyü planının tərkib hissəsi olan 2004-cü il referendumu uğursuz oldu. Adanın yunan hissəsi türk hissəsi ilə birləşməkdən imtina etdi. Türk hissəsi isə birləşmənin lehinə səs verdi!
Başqa sözlə, Kipr yunanları adanın şimal hissəsindən imtina etdilər.
O zaman həlledici mənfi rolu Aİ-nin mövqeyi oynadı. Brüssel referendumdan əvvəl bəyan etdi ki, referendumun nəticəsindən asılı olmayaraq Kiprin yunan hissəsini Aİ-yə qəbul edəcək. Əgər Aİ birləşmiş Kiprin Aİ-yə üzvlüyünü şərt kimi qoysaydı, Kipr yunanları birləşməyə səs verməyə məcbur olardılar.
Prosesdəki əsas fikir ayrılığı birləşmə formasıdır. Kipr türkləri bunu iki dövlətin konfederasiyası kimi görürlər, Kipr yunanları isə sayca çox olduqlarını anlayaraq federasiyanı nəzərdən keçirirlər.
Optimal həll adanın iki dövlətə bölünməsinin elan edilməsidir. Kipr yunanları dini və milliyyətçi fanatizm, radikalizm və ksenofobiyaya yoluxublar. 2004-cü ildə məhz onlar birləşmədən imtina etmək üçün səs veriblər və bu qərar ŞKTR-yə qarşı ərazi iddialarından müstəqil şəkildə imtina kimi qəbul edilməlidir.
Niyə Kipr mövzusu məhz indi aktuallaşdı?
Avropa ölkələri yunan Kiprini NATO-ya daxil etməyə çalışırlar. Bəs yunan Kipri NATO-nun təhlükəsizlik sisteminə hansı töhfəni verə bilər? Yunanıstan və yunan Kipri varlı insanların kasıb ölkələridir və onlar hərtərəfli şəkildə Aİ-nin himayəsindədirlər. Əgər Aİ yunan Kiprini NATO-da görmək istəyirsə, onda Brüssel Nikosiyaya təsir göstərməli və ŞKTR-ni tanımağa, ölkənin adını dəyişməyə və ərazi iddialarından imtina etməyə məcbur etməlidir. Həm yunan Kipri, həm də ŞKTR NATO-ya daxil ola bilərlər.
Hazırda regionda vəziyyət elədir ki, Türkiyə ŞKTR-nin beynəlxalq tanınması üçün fürsət pəncərəsindən istifadə edə bilər. Yunanıstan və yunan Kipri Şərqi Aralıq dənizinin başağrısı olmamalıdır, Türkiyə Afina və Nikosiyanın bütün dağıdıcı təsirini Brüsselə və Vaşinqtona göstərməlidir. Aİ isə öz növbəsində 2004-cü ildəki səhvini düzəldə bilər. Baxmayaraq ki, Brüsselin obyektivliyinə inam demək olar ki, yoxdur.
Yaxın aylarda Türkiyə və Yunanıstanın bəyanatlarında aktivlik gözləmək olar, tərəflər öz danışıq mövqelərini formalaşdıracaqlar. Xarici aktorlar da fəallaşacaqlar və bu fəallıqlar konstruktiv olmayacaq. Yunanıstan və yunan Kipri bütün təcavüzkarlıqlarını nümayiş etdirəcəklər.
Kipr münaqişəsinin iki dövlət əsasında tənzimlənməsi Türkiyəyə Şərqi Aralıq dənizində mövqelərini möhkəmləndirməyə davam etməyə imkan verir. Bununla yanaşı, Aİ-Türkiyə danışıqlarında problemli mövzulardan biri aradan qalxır. Həmçinin, İsrailin Kipr mövzusundakı fəallığı da zərərsizləşdirilir.
🔥SEPAH Qeşm adasına hücuma cavab olaraq ABŞ-ın 3 ədəd F-35 təyyarəsini məhv etdiyini açıqlayıb:
• İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) ABŞ-ın Qeşm adasına endirdiyi zərbəyə cavab olaraq İordaniyadakı Əl-Əzraq hərbi bazasına ballistik raketlərlə hücum etdiyini
açıqlayıb.
• SEPAH-ın yaydığı bəyanatda bildirilib ki, ABŞ-ın Qeşm adasına hücumu nəticəsində yaşayış evlərinə ziyan dəyib və bir ailənin mülki üzvləri həlak olub.
•Bəyanata əsasən, cavab zərbəsi çərçivəsində SEPAH-ın Hərbi-Hava və Kosmik Qüvvələri Əl-Əzraq hərbi bazasında F-35 qırıcılarının yerləşdiyi məntəqəni və təmir anbarını bir neçə ballistik raketlə hədəfə alıb.
SEPAH iddia edib ki, hücum nəticəsində ABŞ-a məxsus 3 F-35 qırıcısı tamamilə məhv edilib, daha 3 ədəd döyüş təyyarəsinə ciddi ziyan dəyib.
• Bəyanatda həmçinin zərbə nəticəsində ABŞ qüvvələrinin bir neçə zabitinin, eləcə də texniki və təmir heyətinin həlak olduğu iddia olunub.