Azərbaycanın öz iradəsinə qarşı cəlb oluna biləcəyi müharibələr
Cənubi Qafqaz münaqişə potensialı çox yüksək olan bir bölgədir. Bu region qitələr, hərbi-siyasi və iqtisadi bloklar, böyük və güclü qonşular arasında sərhəd rolunu oynayır.
Azərbaycan otuz il ərzində Ermənistanla münaqişə vəziyyətində olub. Ərazisini işğaldan azad etməklə ilə yanaşı, Bakı əsasən Rusiya, daha az dərəcədə isə ABŞ və Avropa tərəfindən tətbiq edilən münaqişə yolu ilə idarəetmə taktikasının buxovlarından azad olmaq üçün səylər göstərib. İşğal olunmuş ərazilərə və Ermənistanla münaqişəyə baxmayaraq, Azərbaycan maksimum suverenliyə və toparlanmağa nail olub.
2020-ci ilin 44 günlük müharibəsi və 2023-cü ilin antiterror tədbirləri regionda dəyişikliklər üçün şərait yaradıb və bu dəyişikliklər region ölkələrinin əsas rol oynadığı dinc atmosferdə baş verir.
Azərbaycan Prezidentinin qeyd etdiyi kimi: "... Əminəm ki, bundan sonra Azərbaycan xalqı sülh şəraitində yaşayacaq".
Ermənistanla sülh gündəliyi genişlənir və dərinləşir. 2026-cı ilin iyun ayında Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri sülh prosesinin geridönməz nöqtəsi olmalıdır.
Lakin Cənubi Qafqaz ətrafında və ümumiyyətlə beynəlxalq münasibətlərdə Azərbaycanı müharibəyə cəlb edə biləcək proseslər cərəyan edir. Mümkün ssenariləri onların aktuallıq sırası ilə nəzərdən keçirməyə çalışacağıq.
İran
- ABŞ və İsrail tərəfindən İrana qarşı hərbi əməliyyatlar. 2025-ci ilin 12 günlük müharibəsi zamanı Cənubi Qafqaz aktiv hərbi əməliyyatlardan kənarda qaldı. Hazırkı zərbələrin İran rejimini dəyişdirməyi hədəfləyə biləcəyini nəzərə alsaq, İran hakimiyyəti müharibəyə fərqli yanaşa bilər. Ən azı, son müharibənin təcrübəsinə əsaslanaraq, zərbələr İranın hərbi və siyasi rəhbərliyinə qarşı təxribatla başlayacaq ki, bu da yeni şəsxlərin vəzifəyə gəlməsi ilə nəticələnə bilər. Onların qərarları isə son dərəcə gözlənilməz olmaqla yanaşı, Azərbaycana da təsir edə bilər.
- İranda vətəndaş müharibəsi. Mövcud hökumətin tərəfdarları ilə onların müxtəlif rəqibləri arasında qarşıdurma halında sərhəd bölgəsində xaos mümkündür. Belə ki, sərhədi düşmənin sıxışdırılmalı olduğu bir nöqtə kimi qəbul edəcək nəzarətsiz silahlı qrupların yaranması ehtimalı var. Azərbaycan burada ön cəbhə ola bilər və Bakı sərhəd təhlükəsizliyini qorumaq üçün cavab verməli olacaq.
Rusiya
- Cənubi Qafqaz ölkələrindən birinə birbaşa hərbi müdaxilə və ya Venesuelaya bənzər xüsusi hərbi əməliyyatın təkrarlanması. Düzdür Rusiyanın ukraynadakı xüsusi hərbi əməliyyatı uğursuz olur və nəticədə ənənəvi təcavüzkar müharibəyə çevrildi. Lakin Ukraynadakı yarımçıq “nailiyyətlərə” baxmayaraq, bu ssenari aktual olaraq qalır.
- Putin və Tramp arasında münasibətlər pisləşərsə, Rusiya ABŞ-nin təhlükəsizlik öhdəlikləri olmayan bölgələrdə cavab verməli olacaq. Sadə dillə desək, əgər Rusiya Cənubi Qafqaz ölkələrindən birini işğal edərsə, ABŞ Kremli nüvə silahı ilə təhdid etməyəcək.
Ermənistan
- Rusiyapərəst qüvvələr Ermənistandakı parlament seçkilərində qalib gələrsə, Rusiya müttəfiqlik öhdəliklərinin bir hissəsi olaraq Ermənistandakı hərbi mövcudluğunu artıra və vəziyyəti gərginləşdirmək üçün sərhəd mübahisələrindən istifadə edə bilər.
- Ən ekstremal ssenari budur ki, Rusiyapərəst qüvvələrin seçkilərdə məğlub olmasına baxmayaraq, Rusiya onları qalib və qanuni hakimiyyət kimi tanıya və hərbi müdaxilə üçün müraciətlərindən istifadə edə bilər. Hərçənd, hazırda Moskvanın belə riskli bir variant üçün resursları çatışmır.
Türkiyə
Azərbaycan Türkiyənin hərbi və siyasi müttəfiqidir, tələb olunarsa hərbi yardım göstərmək öhdəliyi daşıyır. Əksər hallarda bu müqavilələr Türkiyənin Azərbaycana hərbi yardımı kimi qəbul edilir, lakin mövcud tarixi dövr Azərbaycanın Türkiyəyə hərbi yardımını da aktuallaşdıra bilər. NATO-nun dağılması Qara dənizdə və Şərqi Aralıq dənizində təhlükəsizlik boşluğu yaradacaq. Cari vəziyyət Türkiyə üçün əlverişli şərait yaratsa da, Yaxın Şərq hələ də qeyri-sabitlik ocağı olaraq qalır.
@cssc_cqtm