Али ибн Робийъа розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Али розияллоҳу анҳуга уловини миниши учун келтирилганда ҳозир бўлдим. Оѐғини узангига қўйганда уч марта «Бисмиллаҳ»ни айтди. Унинг устига ўтириб, ўнгланиб олгандан кейин
«Алҳамду лиллаҳи. Субҳаналлазии саххара ланаа ҳазиҳи. Ва маа куннаа лаҳу муқринийн ва иннаа ила роббинаа ламунқалибийн», деди.
Кейин уч марта «Алҳамду лиллаҳи», уч марта «Аллоҳу акбар», деб туриб, «Субҳанака, иннии қод золамту нафсии. Фағфир лии, фаиннаҳу лаа яғфируз зунуба иллаа анта», деди. Сўнгра кулди. Мен унга: «Эй мўминларнинг амири, нимага кулдингиз?», дедим. «Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни худди мен қилгандек қилганларини ва сўнгра кулганларини кўрдим.
Бас: «Эй Аллоҳнинг Расули! Нимадан кулдингиз?», дедим. «Албатта, Роббинг бандасидан у «Роббим, менинг гуноҳларимни мағфират қилгин. Албатта, гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким мағфират қилмас» деса, хурсанд бўлур», дедилар».
✍(Термизий ва Абу Довуд ривоят қилишган).
Шарҳ:
Бу ривоятда саҳобаи киромлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга қанчалар диққат ва ҳиммат билан эргашишларидан бир намуна келмоқда. Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳунинг амални қилиб бўлгандан кейин Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга ўхшаб кулиб қўйишлари бунинг далилидир.
Абу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким пок еса, суннатга амал қилса ва одамларни ўз ѐмонликларидан омон қилса, жаннатга кирадир», дедилар.
«Эй Аллоҳнинг Расули, бугунги кунда бу нарса одамлар ичида кўпдир», деди.
«Мендан кейинги асрларда ҳам бўладир», дедилар».
✍(Термизий ва Ҳоким ривоят қилишган.)
Шарҳ:
Ҳалол юриб, ҳалол турган, шариат қоидаларига мувофиқ яшаган ва одамларга ѐмонлик қилмаган одамлар жаннатилардир. Улар, алҳамдулиллаҳи, ҳамма замонларда бўлганлар ва бўладилар ҳам, иншааллоҳ. Бас, ўшалардан
бўлишга ҳаракат қилмоқ лозим.
Шаддод ибн Авс розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Сезгир ўз нафсини тергаган ва ўлимдан кейинни кўзлаб амал қилган одамдир.
Ожиз нафсини ҳавосига
эргаштирган ва Аллоҳдан турли нарсалар орзу қилган одамдир», дедилар».
✍(Термизий, Аҳмад ва Ҳоким ривоят қилишган.)
Шарҳ:
Бошқача айтганда, ўзини билган оқил одам ўзини ўзи тергаб, ҳавойи нафсини жиловлаб, Аллоҳ таоло
кўрсатган чегарада юриб, охират учун амал қилади. Аҳмоқ эса ҳавои нафсига берилиб, Аллоҳ таолонинг айтганини қилмай, У Зотга тавба ҳам қилмай, «Мени авф этишини орзу қиламан», деб юради.
Аллоҳ таоло эса, «Тоатимга
бахиллик қилганга қандоқ қилиб раҳматимни ҳадя қиламан», дейди.
Бу ҳақда Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу: «Ҳисоб қилинишингиздан олдин ўзингизни ўзингиз ҳисоб қилинг ва катта кўрикка зийнатланинг. Бу дунѐда ўзини ўзи тергаганларга ҳисоб енгил бўлади», дер эканлар.
Маймун раҳматуллоҳи алайҳи бўлсалар: «Киши худди шеригини таоминг қаердан, кийиминг қаердан, деб тергагандек, ўзини ўзи тергамагунича тақводор бўла
олмайди», деганлар.
Ҳа, ҳар бир банда ўз нафсини доимо тергайдиган бўлмагунича, тақво, зуҳд ва соликликни даъво қила
олмайди.
Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Икки неъмат бор. Одамларнинг кўплари уларнинг қадрига етмаслар. Улар саломатлик ва фароғатдир», дедилар».
✍ (Бухорий ва Термизий ривоят қилишган.)
Шарҳ:
Мўмин одам саломатликнинг қадрига етиб, уни гуноҳларга эмас, ибодат ва савоб ишларг сарфлашга
ҳаракат қилади. Мўмин одам бўш вақтидан ҳам унумли фойдаланади.
У ўзининг бўш вақтини турли бўлмағур нарсаларга эмас, зикр, дуо, Қуръон қироати ва шунга ўхшаш савобли амалларга сарфлайди.
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Эй Аллоҳим! Мени мискин ҳолда яшатгин, мискин ҳолда ўлдиргин ва қиѐмат куни мискинлар жамоаси ила
тирилтиргин», дедилар. Шунда Оиша:
«Нима учун, эй Аллоҳнинг расули?» деди. «Чунки улар жаннатга бойлардан қирқ йил олдин
кирадилар. Эй Оиша! Мискинни ҳеч бўлмаса яримта хурмосиз қайтармагин. Эй Оиша! Мискинларга
муҳаббат қилгин ва уларга яқин бўлгин. Ана шунда Аллоҳ қиѐмат куни сени Ўзига яқинлаштиради»,
дедилар».
✍(Термизий ривоят қилган)
Шарҳ: Бу ривоятларда Аллоҳнинг розилигини топган тақводор мискинлар кўзда тутилган. Уларнинг кўнгиллари синиқ бўлади. Улар Аллоҳ таолога қурбат ҳосил қилган бўладилар. Бу ва шунга ўхша ҳадиси
шарифларда фақир фуқаро ва. мискинларга таскин ва уларни сабр-қаноат қилишга даъват бор.
Анас розияллоҳу анҳудан ривоят килинади.
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «кимни бирор иш ташвишга солса: «Йаа залжалали вал икром»ни кўпроқ айтинглар», дердилар».
✍(Имом Термизий ривояти)
Шарҳ:
Бунда ҳам Аллоҳ таолонинг гўзал исмларидан бирини зикр қилиб, улуғлаш бор. Зул Жалол вал Икром — Шараф ва камол эгаси. Карам ва икром эгаси.