Ҳаѐтнинг энг майда икир-чикирларидан тортиб, энг баланд чўққиларигача ҳар нарсада ҳасад бордир. Мўмин-мусулмон бандалар бир-бирларига ҳасад қилишдан бутунлай йирокда бўлишлари лозим. «Бир-бирингизни ѐмон кўрманг». Албатта, мўмин-мусулмонлар биродар бўлганларидан кейин ўзаро бир-бирларини ѐмон кўришлари мутлақо мумкин эмас. «Бир-бирингизга қарши тадбир қилманг». Бу ердаги рақобат арабчада «Танофус» дейилади ва рағбат қилинган нарсада ѐлғиз ўзи қолишга интилиш маъносини англатади. Бунда ҳам ҳасадга ўхшаш ҳолат бор. Албатта, бу иш ҳам мусулмонларга мутлақо тўғри келмайдиган ишдир.
«Аллоҳнинг бандалари, биродар бўлинглар».
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бадгумонликдан сақланинг. Албатта, бадгумонлик энг ѐмон ѐлғончиликдир. Пойлаш ва жосуслик билан шуғулланманг. Ким ўзарга уриниб, ўзаро ҳасад қилишманг. Бир-бирингизни ѐмон кўрманг ва бир-бирингизга қарши тадбир қилманг. Аллоҳнинг бандалари, биродар бўлинглар», дедилар».
✍(Тўртовлари ривоят қилишган).
📝Шарҳ:
Ушбу ҳадиси шарифда жамиятдаги кишиларни бир-бирига душман қиладиган, якка шахсларни ўзаро душман қилиш орқали бутун жамиятга адоват уруғини сепадиган ва шу орқали инсоний алоқаларни, оилаларни ва жамиятни таназзулга юз туттирадиган ѐмон ҳулқлар ҳақида гапирилмоқда. Улар рўйхатининг бошида эса, бадгумонлик турар экан. Кўрган, эшитган одамидан бирор ѐмонлик ахтариб, «ундай бўлса керақ бундай бўлса керак», дейиш бадгумонлик бўлади. Бу нарса, аввало, баъзи шахслар ичида адоват қўзғаб, душманлик ва ишончсизлик руҳини таратади. Кейинроқ ушбу руҳ жамиятнинг турли табақаларига тарқалиб, ҳамма бир-бири ҳақида ѐмон гумонга борадиган,
бир-бирига душманлик қиладиган ва ишонмайдиган бўлиб қолади. Аввал айтиб ўтилганидек, бир-бирига ҳасад қилиш, ѐмон кўриш, кек сақлашни ўзига касб қилиб олиш, ѐмонликда мусобақалашиш, бир-бирига турли ѐмонликлар қилиш, одамларни ишга солиш ва бошқаларнинг барчаси бўлмағур нарсалар экан. Балки мўмин-мусулмонларнинг барчаси ака-укадек бўлиб юришга ҳаракат қилишлари керак. Келинг, ушбу ҳадиси шарифда зикр қилинган нарсаларни бир-бир кўриб чиқайлик.
«Бадгумонликдан сақланинг. бадгумонлик энг ѐмон ѐлғончиликдир». Албатта, Гуноҳга олиб борувчи иллатлардан бири бадгумонлик бўлиб, у кишилар ҳақида бўлар-бўлмасга ѐмон шубҳалар қилиш, уларга нисбатан туҳмат ва ҳадик маъносида фикр юритиш ҳисобланади.Одатда, бундай гумонларнинг кўпи асоссиз, бўлиб, ўзаро низолар ва келишмовчиликлар кўпроқ бир-биридан ѐмон гумонда бўлишдан келиб чиқади. Ёмон гумондан четда бўлиш учун доимо кишилар ҳақида яхши гумонда бўлиш, улар ҳақида етган хабарларни яхшиликка йўйиш керак. Бас, ѐмон гумондан сақланиш лозим. Ким одамлардан ѐмон гумонда бўлса, ўша ичи бузуқ одам бўлади. Мўмин доимо узр истайди, мунофиқ эса, айб истайди. Мўмин барча халойиққа нисбатан кўнгли пок бўлади. Мунофиқ эса, унинг тескариси бўлади.
«Пойлаш ва жосуслик билан шуғулланманг». Албатта, бир-бирини пойлаб, бир-бирининг зиддига жосуслик қилиш мўмин-мусулмонларга тўғри келмаслиги ҳаммага аѐн. Бу маъно бошқа ривоятларда «Лаа танаажашуу» шаклида келган. Бу сўз аслида ваҳший ҳайвонни бир жойдан бошқасига қувишга ишлатилади. Аммо бу сўз ва унинг бирикмалари савдода ишлатилиши одатга айланиб қолган. Бунда бировни алдаш учун савдо молининг нархини оширилади.
«Нажш» сўзи луғатда шишириб кўрсатиш маъносини англатади. Савдода эса, бошқаларни алдаб қизиқтириш учун бир нарсани ортиқча баҳога сотиб олишга айтилади. Бунда сотувчи билан келишиб олган шериклари бўлади. Сотувчи савдо молини мақтаб туради. Шериклар эса одам тўпланганда келиб, жуда зўр нарса экан, баҳоси ҳам арзон, деб хўжакўрсинга сотиб оладилар. Буни кўриб турган бошқа кишилар ҳам қизиқиб сотиб ола бошлайдилар. Бу иш очиқ-ойдин алдамчилик экани кўриниб турибди. Ўзаро муомалада ҳам бировга ўзини яхши кўрсатиб, аслида унинг зарарига иш қилиш ҳаромлиги учун бу нарса ушбу ерда зикр қилинган. Бу иш бор ердан бир-бирига нисбатан бадгумонлик келиб чиқиши борлиги учун ҳам бу нарса эсга олинган.
«Ким ўзарга уриниб, ўзаро ҳасад қилишманг». Ҳасад сўзи луғатда арчиш ва шилиш маъносини билдиришини ва у қалбни арчиб шилишини айтиб ўтгандик. Уламолар ҳасадни бировга етган неъматга рашк билан қараш ва ўша неъматнинг ўз соҳибидан кетиб, ҳасадчига етиб келишини қаттиқ хоҳлаш, дейдилар.
Абу Хурайра разияллоху анхудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «То сут елинга қайтмагунча Аллоҳдан қўрқиб йиғлаган киши дўзахга кирмас. Аллоҳнинг йўлидаги чанг ила жаҳаннам тутуни жам бўлмас», дедилар».
✍(Имом Термизий ривояти)
Шарҳ:
Аллоҳ таолонинг азоби ва иқобидан қўрқиб, чин дилдан йиғлаган одам худди соғилган сутни елинга қайтариб бўлмаганидек, жаҳаннамга тушиши мумкин эмас экан. Шунинг учун мўмин банда Аллоҳ таолонинг азоби ва иқобидан қўрқиб, доимо шай туриши, яъни, ўзини ҳар дам йиғлаидиган ҳолда тутиши лозим. Ана шундагина банда зоҳидлар мақомига эришади.
اشْتَكَتِ النَّارُ إلى رَبِّهَا فَقالَتْ: رَبِّ أكَلَ بَعْضِي بَعْضًا، فأذِنَ لَهَا بنَفَسَيْنِ: نَفَسٍ في الشِّتَاءِ ونَفَسٍ في الصَّيْفِ، فأشَدُّ ما تَجِدُونَ مِنَ الحَرِّ، وأَشَدُّ ما تَجِدُونَ مِنَ الزَّمْهَرِيرِ.
المزيد..
Абу Хурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
"Сафардалик вақтимизда кун қаттиқ исиб кетди, шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи вассаллам:
"Ўт (яъни жаханам) Ўз Парвардигорига: "Ё Раббий, ўзимни ўзим еб қўймоқдаман!" - деб шикоят қилди.
Шунда Аллоҳ қишда бир бора, ёзда бир бора нафас олиш учун унга икки марта нафас олишга изн берди.
Сизнинг (ёзда) иссиқ, жазирамани, қишда эса қаттиқ аёз, совуқни кўришингиз ўшандандир", - дедилар.