«Билгилки, жасад руҳнинг уловидир, руҳ эса унинг суворийсидир. Инсоннинг бу дунёга келишидан мақсад — Аллоҳ таолонинг маърифатига (Уни танишга) эришишдир. Бу маърифатга эса фақат қалб (руҳ) орқали эришилади, жасад орқали эмас. Аммо қалб бу мақсадга етиши учун унга жасад (тана) хизматчи ва улов ўлароқ берилгандир».
Гўёки кўзни бошдан, бошни эса бутун танадан алоҳида даволаб бўлмаганидек, танани ҳам руҳдан айро ҳолда даволаб бўлмайди.
Шифокорларининг касалликлар қаршисида ожиз қолишларига сабаб — уларнинг бутунни (ҳам тана, ҳам руҳни) эътибордан четда қолдириб, фақат қисмни даволашларидир».
Ибн Сино. Суқрот.
Заҳиралар қанчалик юқори бўлса, инсон ташқи муҳит ўзгаришларига шунчалик тез мослашади (адаптация бўлади) ва касалликларга чалинмайди. Заҳиранинг тугаши ёки камайиши эса касаллик бошланишига (патогенезга) замин яратади.
2. Гомеостаз нима?
Гомеостаз (грекча homois – ўхшаш, бир хил ва stasis – ҳолат, қўзғалмаслик) — бу организмнинг ички муҳити доимийлигини ва барқарорлигини сақлаш хусусиятидир. Ташқи муҳитда нима содир бўлишидан қатъи назар, тана ичидаги муҳит маълум бир меъёрда (мувозанатда) туриши шарт.
Гомеостаз — бу қотиб қолган тизим эмас, балки динамик мувозанатдир. Яъни, кўрсаткичлар доим бир оз юқорилаб ёки пастлаб туради, лекин соғлом организм уларни дарҳол нормага қайтаради.
Гомеостазнинг асосий кўрсаткичлари:
Тана ҳарорати: Ташқарида совуқ бўлса ҳам, иссиқ бўлса ҳам соғлом одам танаси ҳарорати ~36,6 °C атрофида сақланади.
Қон босими: Юрак ва томирлар иши орқали қон босими доимий меъёрда ушлаб турилади.
Қондаги глюкоза (шакар) даражаси: Овқатлангандан кейин шакар кўпайса, инсулин гормони уни камайтиради; оч қолганда эса бошқа механизмлар уни кўтаради.
Водород кўрсаткичи (pH баланси): Қон ва тўқималарнинг кислота-ишқор мувозанати (қон учун pH ~7,4). Унинг жуда кичик ўзгариши ҳам ҳаёт учун хавфли.
Сув-туз баланси: Организмдаги сув ва минераллар (натрий, калий, кальций) миқдори.
Гомеостаз қандай бошқарилади?
У асосан нерв ва эндокрин (гормонал) тизимлар томонидан бошқарилади. Бунда "тескари алоқа" механизми ишлайди. Масалан, тана қизиб кетса, нерв тизими тери безларига буйруқ беради, тер ажралади ва тана совийди — мувозанат тикланади.
Заҳира ва Гомеостазнинг ўзаро боғлиқлиги
Бу икки тизим бир-бирини тўлдиради:
Нормал ҳолат: Ташқи муҳит организмга таъсир қилганда (масалан, совуқ қотганда ёки вирус тушганда), организм ўз инсон заҳираларини ишга солади. Бу заҳиралар ҳисобига гомеостаз (ички мувозанат) бузилмай сақланиб қолади.
Касаллик ҳолати (Патогенез): Агар ташқи таъсир жуда кучли ва давомли бўлса (сурункали стресс, нотўғри турмуш тарзи, оғир инфекция), организмнинг заҳиралари тугайди. Заҳира тугагач, организм ички муҳит барқарорлигини (гомеостазни) бошқа сақлай олмайди, кўрсаткичлар бузилади ва касаллик ривожланиши (патогенез) бошланади.
Хулоса қилиб айтганда, инсон заҳираси — бу қалқон ва ёқилғи, гомеостаз эса тизимнинг соз ва барқарор ишлаб туришидир.
@doctor_dultaev_shodiyor
@ganoshifouzbekiston
Ассалому алейкум ва Рахматуллохи ва Баракатух.
Саййиддул айем Хажжул масокин Жума муборак бўлсин.
Аллоҳим икки дунё Саодатига етказсин ва ўз байтига Хаж ва Умра Зиёратлари учун қайта қайта чақирсин. Солиҳлар қаторида бўлишингизни насиб этсин. Аллоҳумма Солли ала Саййидина Муҳаммад С.А.В.
@doctor_dultaev_shodiyor
@ganoshifouzbekiston