Аллоҳнинг амридан бўйин товлаш билан содир этилган гуноҳ (Аллоҳга нисбатан қилинган гуноҳ);
Инсон ўзини Аллоҳнинг ғазабига дучор этиши ва нуқсонга йўл қўйиши билан содир этилган гуноҳ (Ўзига нисбатан қилган гуноҳ);
Инсон тили ёки амали билан бировнинг зарарига бирор иш кўриши билан содир бўлган гуноҳ. (Бировга нисбатан қилинган гуноҳ);
Аммо инсон бировлар ҳақида қилган гуноҳини тўғрилаб унинг ўрнини тўлдирмоғи лозим. Модомики, бировнинг ҳаққини унинг ўзига қайтариб бермас экан, Аллоҳнинг тариқати йўлида қадам ташлай олмайди. Агар инсон тили ила бировнинг ҳақини поймол этса, бориб ундан узр сўраши керак ёки тили билан етказган зарарни кетказмоғи ёхуд бирор йўл билан уни ўзидан рози қилмоғи зарур. Агар бировнинг ҳақини амали билан оёқ-ости қилган бўлса, у ҳолда ўша шаxсга нисбатан қилган гуноҳини тўғрилаб ўрнини тўлдириш учун унинг ҳақ-ҳуқуқини – агар ўзи бор бўлса – ўзига, аммо агар дунёдан ўтган бўлса, унинг меросхўрларига қайтариб бериши керак ёки мумкин бўлган йўл билан уларнинг розилигини олиши керак ва назарда тутилган шаръий жазони кўриши зарур.
Агар бирор шахсни ўлдирган бўлса, мурда эгаларининг розилигини олиши керак, чунки, ўлган шаxсдан розилик олмоқ мумкин бўлмаган ишдир. Агар ушбу шартларни тавбанинг бошқа шартлари билан биргаликда амалга оширса, у ҳолда Аллоҳ таоло уни Ўзининг оxиратдаги чексиз раҳматига қамраб олишига умидвор бўлсин.
Бироқ ўзига нисбатан қилган гуноҳини тўғрилаб ўрнини тўлдириши учун шариатда белгиланган диний ва дунёвий жазоларни кўриши керак. Масалан, каффора бериш, рўза тутиш, инфоқ-эҳсон қилиш ва ҳоказо
Лекин Аллоҳга нисбатан қилган гуноҳларини тўғрилаб ўрнини тўлдириши учун Аллоҳ таолонинг даргоҳига юзланиб ёлвориб-илтижо қилиб, ибодат ва риёзатга машғул бўлмоғи лозим. Албатта, шарти шуки, ўзи ва бошқалар ҳақида қилган гуноҳларини бошқа такрорламай ўрнини тўлдирган бўлсин.
Ҳозирда йўл қўйилган гуноҳларга қилинадиган тавба
Ҳозирги замонга нисбатан қилинадиган тавба икки қисмдан иборат:
Ҳозирда муртакиб бўлган (йўл қўйган) гуноҳини Аллоҳнинг ризоси ва Унга яқин бўлиш ниятида тарк этсин.
Бировга нисбатан раво кўрган зулм-жабр ва ноҳақликдан қўл тортиб, ўша шахсларга қилган зулм, ноҳақликни қоплаб ўрнини тўлдирсин.
Келгусида содир этиладиган гуноҳлар учун қилинадиган тавба
Келажак замонга нисбатан тавба икки қисмдан иборат:
Қилган гуноҳини келажакда бошқа такрорламасликка қатъий қарор қилмоғи; ҳатто уни ўлдирсалар ёхуд ёндирсалар-да, ҳеч вақт бундай бир гуноҳга булғанмаслиги керак. Хоҳ ўз иxтиёри ила бўлсин ёки бировнинг мажбурлаши билан, ҳеч қачон ўша гуноҳни қилишга рози бўлмаслиги лозим.
Қилган тавбамни синдирмайман деб, ўзига сўз бериши керак ва берган сўзида туриши зарур. Ўз сўзида қатъий тура олиши ва яна бир карра ўша гуноҳга йўлиқмаслиги учун, ўша гуноҳга қайтган тақдирда бирор назр-эҳсон беришни ёхуд каффора тўлашни ёки ўша гуноҳдан сақлайдиган бошқа бир монe турини, масалан рўза тутишни ўзи билан шарт қила олади.
Модомики, ўз сўзида қатъий бўлмас экан ёки фикрида ўша гуноҳга қайтиш эҳтимоли бор экан, бундай инсонда собитқадамлик ва устуворлик бўлмайди. Гуноҳкор инсон ушбу шартларни Аллоҳга қурбат қасди (яқин бўлиш нияти) ила амалга ошириб, ҳамиша Расули акрам (саллаллоҳу алайҳи ва олиҳи васаллам) нинг бу ҳақдаги ҳадиси шарифлари: «Гуноҳдан тавба қилган шахс ҳeч бир гуноҳи бўлмаган инсон кабидир» – зумрасига доxил бўлишини назарда тутсин.
Юқоридаги суҳбатларимизнинг барчаси умумий тавба билан алоқадор эди.
Аллоҳ таоло умумий тавба қилиш ҳақида Ўзининг ҳикматли китоби бўлмиш Қуръони Каримда шундай буюрган:
<يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلىَ اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَار…>
«Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга чин қалбдан, холис (қайтиб гуноҳ томон бормаслик шарти билан) тавба қилинглар. Шоядки, Раббингиз гуноҳларингизни ўчирса ва сизларни остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритса.» (Таҳрим сураси/ 8 – оят)
Ва шунингдек марҳамат қилади:
Давоми 👇👇👇