Телеграм канал «GOSAUDIT.KZ»

📌 Влияние квазигосударственного сектора на экономику и систему госфинансов по-прежнему остается существенным. При этом темпы реализации Комплексного плана приватизации замедлились, а зависимость квазигоссектора от бюджета усилилась.

В 2025 году направлено 812 млрд тенге, из которых 57% распределены через госзадания. Само госзадание все больше приобретает форму внеконкурсного финансирования подведомственных организаций. В отдельных случаях, на соисполнение передается значительная часть работ и услуг.

Вместе с тем установлено, что субъекты квазигоссектора дополнительно получили 1,4 трлн тенге в рамках госзакупок.

В целом же, по мнению аудиторов, процесс освоения средств в квазигоссекторе сопровождается низким уровнем исполнительской дисциплины и ограниченной результативностью. В частности, на счетах отдельных субъектов по-прежнему скапливаются значительные невостребованные остатки.

Одним из новшеств 2025 года стала интеграция внебюджетных фондов в бюджетный процесс. Однако полноценный учет и данные  об их реальном количестве на сегодня отсутствуют. ВАП считает, что раскрытия информации по 4 внебюджетным фондам – ФСМС, ГФСС, ФКП и СГФ – недостаточно.

Аудиторы также обратили внимание на отсутствие полноценной оценки результативности и транспарентности самих внебюджетных потоков. Парафискальные платежи (обязательные целевые сборы, уплачиваемые физ. и юр. лицами) остаются вне контроля, так как идут за пределами бюджетной системы. Это создает риски, связанные с полнотой их поступлений и адресностью использования.

В завершение своего выступления Алихан Смаилов подчеркнул, что информация об исполнении рекомендаций ВАП в этом году была впервые отражена в отчете Правительства и рассмотрена в Парламенте.

«Высокий уровень их реализации со стороны ответственных госорганов является актуальным вопросом, поэтому наша совместная работа в этом направлении будет продолжена», — заключил он.
 
🚀 @auditpalatasy

ВАП представила заключение к отчету Правительства об исполнении бюджета за 2025 год

📌 Высшая аудиторская палата РК представила свое заключение к отчету Правительства об исполнении республиканского бюджета за 2025 год. Ключевые выводы из документа рассмотрены на пленарном заседании в Парламенте.

Как отметил председатель ВАП Алихан Смаилов, в прошлом году исполнение бюджета осуществлялось в условиях действия нового Бюджетного кодекса. На практике это означает, что администраторы получили большую самостоятельность. При этом подотчетность всех участников бюджетного процесса была повышена, а их ответственность и парламентский контроль – усилены.

Вместе с тем госаудиторы пришли к выводу, что по итогам 2025 года оцифровка бюджетного процесса все еще находится в стадии реализации: прослеживаемость средств республиканского бюджета обеспечена только до второго уровня, а параметры их результативности так и не нашли своего отражения в действующих информсистемах.

«Интеграция цифровых ресурсов госорганов до сих пор обеспечена не в полной мере. Данные на местном и центральном уровнях в ряде случаях несопоставимы. Проблемы в приоритизации расходов сохраняются», — указал Алихан Смаилов.

Он сообщил, что в 2025 году было перераспределено 2,4 трлн тенге бюджетных средств. По отдельным администраторам – до 90% от запланированного объема по соответствующим программам.

В течение года из бюджета исключено 99 проектов на 75 млрд тенге, а из запланированных к завершению свыше 600 инвестпроектов не реализовано более 20%.

Сумма неэффективно использованных средств превысила уровень 2024 года в 1,7 раза. При этом высокий уровень освоения не гарантировал достижение запланированных результатов. На центральном уровне не достигнуто в среднем 5% показателей бюджетных программ, в регионах – 33% показателей. В целом отмечено недостижение 11 ключевых национальных и более 30 целевых индикаторов по цифровизации, сельскому и водному хозяйству, экологии и другим направлениям.

Госаудиторы подсчитали, что, несмотря на перевыполнение прогноза по ВВП на 9 трлн тенге – до 159,9 трлн тенге, в бюджет недопоступило 335 млрд тенге. В числе ключевых причин – недостатки планирования и чрезмерный оптимизм налоговых прогнозов.

В частности, на этапе планирования доходов не всегда соблюдается методика их прогнозирования. Напротив, зачастую применяются завышенные параметры и непредусмотренные методикой дополнительные поступления.

По оценкам аудиторов, в 2025 году зачислены 154 млрд тенге платежей 2026 года и не возвращен НДС почти на 900 млрд тенге. Однако, это не обеспечило баланс доходной и расходной частей бюджета. По итогам 2025 года не выделены запланированные 244 млрд тенге и при этом сформировалась значительная кредиторская задолженность.

Согласно заключению ВАП, отдельного внимания требует качество налогового администрирования, так как за отчетный период выросло число судебных обжалований со стороны налогоплательщиков. Это существенный фактор, учитывая, что более половины обжалованных сумм за последние 4 года присуждается в пользу налогоплательщиков.

Сохраняются также риски, связанные с теневой экономикой
и недостаточной прозрачностью отдельных товарных рынков. В частности, несмотря на внедрение маркировки и цифрового контроля, расхождения между объемами производства, импорта и фактического потребления растут. Все это ограничивает потенциал поступлений в бюджет.

🚀 @auditpalatasy

Қазақстан Республикасы Үкіметінің және Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасының 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептері жөнінде Жоғары аудиторлық палатасының төрағасы Әлихан Смайыловтың баяндамасы.

t.me/mazhilis_kz

📌 Квазимемлекеттік сектордың экономикаға және мемлекеттік қаржы жүйесіне ықпалы өзгермеген. Сондай-ақ Жекешелендірудің кешенді жоспарын іске асыру қарқыны баяулап, ал квазимемлекеттік сектордың бюджетке тәуелділігі күшейе түскен.

2025 жылы квазимемлекеттік секторға 812 млрд теңге бағытталған, оның 57%-ы мемлекеттік тапсырмалар арқылы бөлінген. Мемлекеттік тапсырманың өзі ведомстволық бағынысты ұйымдарды конкурстан тыс қаржыландыру нысанына айналып отыр. Кейбір жағдайларда жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің едәуір бөлігі басқа жеке орындаушыларға беріледі.

Сонымен қатар квазимемлекеттік сектор субъектілері мемлекеттік сатып алу шеңберінде қосымша 1,4 трлн теңге алғаны анықталды.

Жалпы, аудиторлардың пікірінше, квазимемлекеттік сектордағы қаражатты игеру процесінде орындаушылық тәртіп деңгейі төмен және нәтижелілігі шектеулі. Атап айтқанда, жекелеген субъектілердің қолма-қол ақшаны бақылау шоттарындағы талап етілмеген қалдықтары қомақты.

2025 жылы бюджет процесіне бюджеттен тыс қорлар енгізілді. Алайда бүгінде олардың нақты саны туралы толық есеп пен деректер жоқ. Жоғары аудиторлық палата бюджеттің атқарылуы туралы есеспте төрт бюджеттен тыс қор бойынша (Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры, Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры, Жәбірленушілерге өтемақы қоры, Арнаулы мемлекеттік қор) ақпарат жеткіліксіз деп есептейді.

Аудиторлар мұндай бюджеттен тыс қаражаттың тиімділігі мен ашықтығына толыққанды бағалау жүргізілмейтініне де назар аударды. Парафискалдық төлемдер (жеке және заңды тұлғалар төлейтін міндетті нысаналы жарналар) бақылаудан тыс қалып отыр, себебі олар бюджет жүйесінен тыс жүреді. Бұл олардың толық түсуі мен атаулы пайдаланылуына байланысты тәуекелдер тудырады.

Сөз соңында Әлихан Смайылов Жоғары аудиторлық палата ұсынымдарының орындалуы туралы ақпарат осы жылы алғаш рет Үкіметесебінде көрсетілгенін және Парламентте қаралғанын атап өтті.

«Жауапты мемлекеттік органдардың берілген ұсынымдарды жоғары деңгейде орындауы маңызды, сондықтан бұл бағыттағы бірлескен жұмыс жалғасады», — деп түйіндеді Палата төрағасы.

🚀 @auditpalatasy

Жоғары аудиторлық палата 2025 жылғы бюджеттің атқарылуы туралы Үкімет есебіне қорытындысын ұсынды

📌 ҚР Жоғары аудиторлық палатасы 2025 жылғы республикалық бюджеттің атқарылуы туралы Үкімет есебіне өз қорытындысын ұсынды. Құжаттың ҚР Парламенті Мәжілісінің пленарлық отырысында қаралды.

Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов атап өткендей, 2025 жылы бюджет жаңа Бюджет кодексі шеңберінде атқарылды. Іс жүзінде әкімшілерге үлкен дербестік берілді. Бұл ретте бюджет процесіне қатысушылардың есептілігі арттырылып, Парламент бақылауы күшейтілді.

Дегенмен мемлекеттік аудиторлар бюджет процесін цифрландыру әлі де іске асырылу сатысында деген тұжырымға келді. Республикалық бюджет қаражаты тек екінші деңгейге дейін ғана қадағаланады, ал олардың нәтижелілік параметрлері қолданыстағы ақпараттық жүйелерде көрініс таппаған.

«Мемлекеттік органдардың цифрлық ресурстары толық интеграцияланбаған. Жергілікті атқарушы органдар мен орталық мемлекеттік органдардың деректері кейбір жағдайларда салыстыруға келмейді. Шығыстарда басымдық беру проблемалары сақталып отыр», — деді Әлихан Смайылов.

2025 жылы 2,4 трлн теңге бюджет қаражаты қайта бөлінген. Жекелеген әкімшілер кейбір бюджеттік бағдарламалар бойынша жоспарланған көлемінің 90%-ына дейін қайта бөлген.

Жыл ішінде бюджеттен жалпы құны 75 млрд теңге болатын 99 жоба алып тасталды, ал аяқтаужоспарланған 600-ден астам инвестициялық жобаның 20%-дан астамы іске асырылмаған.

Тиімсіз пайдаланылған қаражат сомасы 2024 жылғы деңгейден 1,7 есе асып түсті. Ал қаржыны жоғары деңгейде игеру жоспарланған нәтижелерге қол жеткізуге кепілдік бермеді. Орталық деңгейде бюджеттік бағдарламалар көрсеткіштерінің орта есеппен 5%, өңірлерде33%-ы орындалмаған. Жалпы мемлекет деңгейінде цифрландыру, ауыл және су шаруашылығы, экология және басқа да бағыттар бойынша 11 негізгі ұлттық және 30-дан астам нысаналы индикатордың орындалмағаны анықталды.

Мемлекеттік аудиторлардың есебінше, ЖІӨ болжамының 9 трлн теңгеге асыра орындалғанына қарамастан, бюджетке 335 млрд теңге түспеген. Бұл жоспарлаудағы кемшіліктер мен салықтық түсімдерді  шамадан тыс оптимизммен болжау салдарынан орын алып отыр.

Атап айтқанда, кірістерді жоспарлау кезеңінде оларды болжау әдістемесі сақталмайды. Керісінше, шамадан тыс параметрлер мен әдістемеде көзделмеген қосымша түсімдер жиі қолданылады.

Аудиторлардың бағалауынша, 2026 жылғы төлемдердің 154 млрд теңгесі 2025 жылға алынып, 900 млрд теңгеге жуық қосылған құн салығы қайтарылмаған. Алайда бұл бюджеттің кіріс және шығыс бөліктерінің балансын қамтамасыз етпеген. 2025 жылдың қорытындысы бойынша жоспарланған 244 млрд теңге бөлінбеген және едәуір кредиторлық берешек қалыптасқан.

Жоғары аудиторлық палатаның қорытындысына сәйкес, салықтық әкімшілендіру сапасына ерекше назар аудару қажет, өйткені есепті кезеңде салық төлеушілер тарапынан сотқа шағымдану саны өскен. Соңғы төрт жылда шағым сомасының жартысынан көбі салық төлеушілердің пайдасына шешілген.

Көлеңкелі экономикаға және жекелеген тауарлар нарығының жеткілікті деңгейде ашық болмауына байланысты тәуекелдер сақталып отыр. Атап айтқанда, таңбалау мен цифрлық бақылауды енгізуге қарамастан, өндіріс, импорт және нақты тұтыну арасындағы алшақтық өсуде. Мұның бәрі бюджетке түсетін түсімдердің әлеуетін шектейді.

🚀 @auditpalatasy

📍Астана

🗓️ 05.06.2026 ж.

🚀 @auditpalatasy

✉️ Метин Йенер, Түркия Есеп сотының президенті:

Түркия мен Қазақстанның жоғары аудит органдарын бұрыннан қалыптасқан берік әріптестік байланыстырады. Бұл жолы Литва және Португалиядағы әріптестерімізбен бірлесіп дәрежесі бойынша тең тексеруді жүзеге асырдық. Бүгін тексерудің қорытынды есебі ресми түрде табысталды.

Нәтижелерін талқылап, ұсынымдарымызды бердік. Қазақстанның Жоғары аудиторлық палатасының осындай қысқа уақыт ішінде әлеуетін едәуір нығайтқанын ерекше атап өткім келеді.

Сонымен қатар мұндай шараның оған қатысушы барлық тарапқа қаншалықты пайдалы екенін білу қуантады. Бұл ынтымақтастық алдағы уақытта да жалғасын табады деп сенеміз.

***

✉️ Метин Йенер, президент Суда счетов Турции:

Высшие органы аудита Турции и Казахстана связывают давние и прочные партнерские отношения. На этот раз мы реализовали это сотрудничество в рамках проверки равными совместно с коллегами из Литвы и Португалии. Сегодня отчет был официально представлен.

Мы обсудили его результаты и сформулировали свои рекомендации. С удовлетворением можем отметить, что за столь короткий период Высшая аудиторская палата Казахстана значительно укрепила свой потенциал.

Кроме того, нам было приятно видеть, какую пользу такое сотрудничество приносит всем его участникам. Надеемся, что это плодотворное взаимодействие будет продолжено и в будущем.

🚀 @auditpalatasy