Бир аъробий Аббосийлар халифаларидан бирининг ҳузурига кирди. Мажлис фақиҳлар, котиблар ва баён аҳли билан тўла эди. Халифа эса мажлиснинг тўрида ўтириб, одамларни кийимига эмас, ақлига қараб баҳолар эди.
Аъробий унинг олдида тўхтаганда, халифа унинг ҳаётда қийналганини кўриб, сўради:
— Нима ҳожатинг бор?
Аъробий қатъият билан жавоб берди:
— Шундай бир ҳожатим борки, агар у сендан бошқага етса, зое бўлади; агар менга қолса, мен уни уддалай олмас эдим. Шунинг учун унинг муносиб жойини фақат сенинг ҳузурингда топдим.
Халифа унинг жавобидан мамнун бўлиб деди:
— Гапир, чунки сўзнинг ҳам тарозиси бор, сенинг вазнинг ҳали гапирмасингданоқ оғир келди.
Аъробий деди:
— Эй мўминлар амири, ҳукмдорнинг учта қўли бор:
бир қўли — эҳсон учун,
иккинчи қўл — ислоҳ учун,
учинчи қўл — адолат учун.
Агар сен биринчи қўл билан бошласанг — бойитасан; иккинчисини ушлаб турсанг — озор етказасан; учинчисига шошилсанг — бузғунчиликка сабаб бўласан.
Мажлис аҳли бу сўзлардан ҳайратланиб, баъзилари:
— Нақадар гўзал сўз! — дедилар.
Шунда халифа деди:
— Рост айтдинг, аммо айт-чи, бу қўллардан қай бири энг аввал ишлатилишга муносиб?
Аъробий жавоб берди:
— У шунисики — ундан кейин қолган иккитасига эҳтиёж қолмайдигани.
Халифа табассум қилиб:
— У қайси? — деди.
Аъробий деди:
— Адолат қўли. Чунки адолат тўғри бўлса, у жазога эҳтиёж қолдирмайди ва ҳаддан зиёд эҳсон қилишга ҳам ҳожат қолдирмайди.
Мажлис аҳли ҳайбат ва ҳайрат билан сукут сақлади. Халифа эса деди:
— Қасамки, сен бу ерга соил бўлиб эмас, балки бизга муаллим бўлиб келибсан.
Сўнгра унинг ҳожатини адо қилди ва унга мукофот беришни буюрди. Аъробий кетишга ҳозирланганда деди:
— Эй мўминлар амири, эҳсоннинг қадри — саволдан олдин берилганда, ақлнинг қадри эса — жавобдан олдин намоён бўлганда билинади.
Халифа кулди:
— Уни қўйиб юборинглар, мажлисга ҳар куни ҳам бундай ақл насиб этавермайди, деди.
Манба: https://t.me/tuhur
📖 https://t.me/Ustoz_Rahmatillo_domla