Қазақстанның Түркстан қаласында Түркий мәмлекетлер шөлкеминиң (ТМШ) рәсмий емес саммити болып өтти. Онда қатнасқан Президентимиз Шавкат Мирзиёев шөлкем шеңберинде бирге ислесиўди күшейтиўге қаратылған бир қатар әҳмийетли усынысларды билдирди.
Жасалма интеллект ҳәм санластырыў
Президент региондағы дата-орайларды жоқары тезликтеги байланыс каналлары менен байланыстыратуғын "Санлы түркий коридор концепциясы"н ислеп шығыў ҳәм Ташкентте Технологиялар форумын өткериўди усыныс етти. Сондай-ақ, жаслардың стартапларын қаржыландырыў ушын дүзилип атырған Биргеликтеги венчур қорына ағза мәмлекетлерди қосылыўға шақырды.
Транспорт ҳәм бажыхана системасы
ТМШ мәмлекетлери арасында "E-Permit" электрон рухсатнамалар системасы толық иске түсирилгени атап өтилди. Шегараларда процесслерди санластырыў ҳәм Әпиўайыластырылған бажыхана коридоры келисимин жедел әмелге асырыў зәрүр екенлиги атап өтилди.
Қәўипсизлик ҳәм экология
Мәмлекет басшысы киберҳүжимлерге қарсы гүресиў ушын "Киберқәўипсизлик ҳәм санлы инфраструктураны қорғаў бойынша Түркий альянс" дүзиў басламасын алға қойды. Экологиялық қәўип-қәтерлерди жасалма жолдас арқалы мониторинг етиў системасын жаратыў ҳәм 2027-жылды шөлкем шеңберинде "Тәбиятты қорғаў жылы" деп жәриялаў усыныс етилди. Сөйлесиўлер жуўмағында Түркстан декларациясы қабыл етилди.
Қарақалпақстан аймағына тән болған "Қарақалпақ жүўери гүртик" тағамы Әдиллик министрлиги тәрепинен мәмлекетлик дизимге алынды. Дәстүрий егин есапланған жүўери уны, гөш, гешир, картошка ҳәм пияздан таярланатуғын бул миллий тағам қарақалпақлар турмысында үлкен мәдений әҳмийетке ийе.
Географиялық көрсеткиш сыпатында дизимге алыныўы тағамның атамасын ҳәм дәстүрий таярлаў технологиясын ҳуқықый жақтан қорғайды, сапа стандартларын беккемлейди ҳәм де аймақлық гастрономиялық брендти кеңнен әмелге асырыўға хызмет етеди. Мағлыўмат ушын, географиялық көрсеткиш – өнимниң белгили бир аймаққа тийислилиги ҳәм өзине тән айрықшалықларын тастыйықлаўшы интеллектуаллық мүлк объекти болып есапланады.
Жынаят ислери бойынша Алмазар районлық судында Инстаграмда Өзбекстан Президенти ҳәм оның шаңарақ ағзаларының абыройына тийетуғын, ҳақыйқатқа туўры келмейтуғын пикирлер қалдырған 1965-жылы туўылған пуқара Т. Р.ға қарсы ҳәкимшилик ис көрип шығылды. Бул жағдай пуқараның iPhone 11 телефоны тексерилгенде анықланған.
Судта Т. Р. бул пикирлерди мәс ҳалында жазғанын тән алып, пушайман екенин билдирди ҳәм жеңиллик сорады. Суд дәлиллер тийкарында оны Ҳәкимшилик жуўапкершилиги ҳаққындағы кодестиң 202-2-статьясының 2-бөлими менен айыплы деп тапты. Ҳуқықбузарға БЕМниң 50 есеси муғдарында, яғный 20 миллион 600 мың сум жәрийма тайынланды. Телефон болса ийесине қайтарылды.
📑 Бул ҳаққындағы қарар жойбары жәмийетшиликтиң додалаўына қойылды.
✅ Жойбардың тийкарғы тәреплери:
▪️ педагог дегенде барлық педагоглар нәзерде тутылмақта, бунда стажының узақ жыллығы ямаса категориясына (мәселен, жоқары) қаралмайды;
▪️ тек мәмлекетлик жоқары оқыў орнында оқып атырған болса, шегирме бериледи, жеке меншиклерге шегирме жоқ;
▪️ тек ғана күндизги тәлим формасы ушын шегирме бериледи, кешки, аралықтан ямаса сыртқы ушын шегирме жоқ;
▪️ тек ғана бакалавриат басқышы ушын шегирме бериледи, магистратураға шегирме жоқ;
▪️ қоспа тәлим бағдарламалары ушын да шегирме берилмейди;
▪️ супер-контракт ушын шегирме берилмейди;
▪️ тек ғана Өзбекстан пуқаралары ушын шегирме бериледи, сырт ел пуқарасы ямаса пуқаралығы болмаған шахсларға шегирме берилмейди;
▪️ шегирмени қәлеген курста алыў мүмкин ҳәм ең тийкарғысы, ҳәр бир оқыў жылы ушын бир мәртеден усы шегирмеден пайдаланса болады. Былай айтқанда, 4 жыл даўамында ҳәр жылы шегирме алыў мүмкин;
▪️ шегирме 1 жыллық шәртнама суммасынан келип шығып есапланады, мысалы, жыллық шәртнама суммасы 15 млн сум болса, 4,5 млн сум шегирме бериледи ҳәм жыллық сумма 10,5 млн сумға түседи;
▪️ шегирме алыў ушын ҳәр сапар онлайн арза бериў керек болады, өзи автоматикалық түрде есапланбайды;
▪️ студенттиң әкеси ямаса анасы педагог категориясынан шығарылған жағдайда кейинги оқыў жылынан баслап оған шегирме қолланыў тоқтатылады.
Түркий мәмлекетлер шөлкеминиң рәсмий болмаған саммити шеңберинде Шавкат Мирзиёев Садыр Жапаров пенен сөйлесиў өткерди. Сәўбетлесиў даўамында еки тәреплеме стратегиялық шерикликти кеңейтиў ҳәм алдын келисилген қоспа режелерди әмелге асырыў мәселелери дыққат орайында болды.
Сөйлесиўде саўда-саттық байланысларының жеделлескени ҳәмде санаат пенен суў хожалығы тараўларындағы жойбарлардың избе-из раўажланып атырғаны атап өтилди. Тәреплер регионаллық әҳмийетке ийе болған ири экономикалық басламалар, атап айтқанда, «Қытай – Қырғызстан – Өзбекстан» темир жолы қурылысын тезлетиў бойынша пикир алмасты. Сондай-ақ, халықаралық күн тәртиби ҳәм алдағы ушырасыўлар кестеси көрип шығылды.