Трампнинг “Ҳўрмуз тузоғи”: АҚШ дунёни катта урушга тортмоқчими?
АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши бошлаган уруши Ҳўрмуз бўғозининг деярли тўлиқ блокадасига сабаб бўлди. Теҳроннинг душман кемаларини нишонга олиши натижасида энергия ресурслари оқими тўхтаб, нефть нархи осмонга кўтарилди ва глобал инфляция хавфи иқтисодий тизимларни ларзага келтира бошлади. Бундай қалтис вазиятда Президент Дональд Трамп ўзининг одатий “прагматик” услубига содиқ қолган ҳолда, Truth Social орқали дунё ҳамжамиятига кутилмаган, аммо ўта жиддий шарт қўйди. Унинг фикрича, Ҳўрмуз бўғозидан нефть олувчи давлатлар бу йўлакни ўзлари ҳимоя қилишлари керак, АҚШ эса фақат “ёрдам берувчи” шерик роли билан чекланади.
Бу стратегия замирида Трампнинг “адолатли тақсимот” ҳақидаги эски қарашлари ётибди. АҚШ сўнгги йилларда ички ишлаб чиқариш ва Шимолий Америка манбалари ҳисобига Яқин Шарқ нефтига боғлиқликни минималлаштирди. Бугунги кунда бўғоз орқали ўтадиган хом ашёнинг қарийб 20 фоизи асосан Хитой, Япония, Жанубий Корея ва Ҳиндистон каби Осиё гигантларига йўналтирилган. Шу боис, Оқ уй раҳбари “Биз буни Хитой учун қиляпмиз” деган иддао билан АҚШ ҳарбий харажатларини бошқаларнинг елкасига юклашга уринмоқда. Трамп таклиф қилаётган “ихтиёрий коалиция” модели аслида дунё давлатларини икки ўт орасида қолдирди.
Бироқ бу чақириқ шунчаки иқтисодий талаб эмас, балки катта сиёсий “қармоқ” бўлиши мумкин. Агар Япония ёки Жанубий Корея ўз кемаларини юборса, улар ички конституциявий чекловлар ва сиёсий инқирозга юз тутади. Россия ва Хитой каби Эроннинг стратегик шериклари учун эса АҚШ бошчилигидаги коалицияга қўшилиш – ўз манфаатларига хиёнат қилиш билан баробар. Бу ерда энг қўрқинчли жиҳат шундаки, агар бирор хорижий кема Эрон ҳужумига учраса, бу автоматик равишда ўша давлатни урушга киришга мажбур қилади ва минтақавий тўқнашувни глобал миқёсга олиб чиқади.
Трампнинг ҳозирги позицияси “бошқаларнинг қўли билан ўт ковлаш” сиёсатига жуда яқин. У нефть нархи орқали иқтисодий босим ўтказиб, давлатларни АҚШнинг ҳарбий режаларига шерик бўлишга ундамоқда. Агар иттифоқчилар ва ҳамкорлар бу чақириққа қулоқ тутмаса, АҚШ ва Исроил якка ҳолда қиммат ва хатарли агрессиясини давом эттиради. Агар қўшилса – дунё янги ва миқёси жиҳатидан мисли кўрилмаган жаҳон уруши остонасига келиб қолади.
@gayratkhodjasaydaliev