“Биз билан бўлмасанг – бизга қаршисан” ёхуд “Туркий дунё” Россия элитасида хавотир уйғотмоқда
Сергей Михеевнинг Соловьев эфиридаги чиқиши оддий мулоҳаза эмас, балки Россия сиёсий элитасининг муайян қатламларида шаклланиб бўлган геосиёсий дунёқарашнинг очиқ ифодасидир. Бу Марказий Осиё давлатлари учун жиддий огоҳлантирувчи сигнал сифатида талқин қилиниши лозим, чунки унда минтақага нисбатан шериклик эмас, балки қатъий иерархия ва “катта-кичик” мантиғи устуворлик қилади. Михеев томонидан ишлатилган “эркалатиб юбордик” ибораси постсовет маконидаги суверен давлатларнинг мустақил ташқи сиёсатини “носипослик” деб баҳолаш ва уларнинг давлатчилик мақомини шартли деб билишдан далолат беради. Бундай риторика Россиянинг ўз қўшнилари билан тенг ҳуқуқли муносабат ўрнатишга эмас, балки уларни ўз таъсир доирасида сақлаб туришга қаратилган стратегик мақсадини фош этади.
Чиқиш давомида Эрон масаласининг тилга олиниши ҳам Марказий Осиё билан билвосита боғлиқ бўлиб, Теҳрон режими Россия учун нафақат Яқин Шарқдаги таянч, балки АҚШ ва Туркияга қарши муҳим мувозанатловчи куч сифатида кўрилмоқда. Эроннинг заифлашиши Россиянинг минтақадаги мавқеига путур етказиши сабабли, Москва бу жараённи ўз хавфсизлигига таҳдид деб билади ва бунинг компенсацияси сифатида постсовет мамлакатлари устидан назоратни янада кучайтиришга интилади. Бундай вазиятда минтақа давлатлари “садоқатни қайта текшириш” имтиҳонларига ва иқтисодий-миграцион воситалар орқали амалга ошириладиган босимларга тайёр туришлари кераклиги англашилади.
Айниқса, Туркиянинг минтақадаги роли ва “туркий дунё” концепциясининг кучайиши Россия элитасида яққол хавотир уйғотмоқда. Михеевнинг фикрича, туркий интеграция маданий жараён эмас, балки Россиянинг таъсир доирасига қилинган геосиёсий ҳужумдир. Шу сабабли, Марказий Осиё давлатларининг Туркия билан стратегик ҳамкорлиги Москвада шубҳа билан кузатилади ва бу Озарбайжон мисолидаги каби “хавфли прецедент” сифатида қабул қилинади. Бу эса минтақанинг кўпвекторли ташқи сиёсати Россия томонидан “биз билан бўлмасанг – бизга қаршисан” қабилидаги кескин танлов олдига қўйилиши мумкинлигини кўрсатади.
Россиянинг “ҳаммага қарздорлиги” ҳақидаги тезис эса миграция ва иқтисодий ёрдамни исталган вақтда сиёсий шантаж воситасига айлантириш учун замин яратади. Михеевнинг Украинадаги воқеаларни “эркалатиб юбориш” оқибати деб аташи Марказий Осиё учун энг хавфли ва очиқ сигналдир; бу мустақил йўлни танлаган давлатларга нисбатан куч ишлатиш мантиқий эканига ишора қилади. Демократия афсонаси тугагани ва дунё “янги феодализм” ҳамда “қаттиқ қўл” бошқарувига ўтаётгани ҳақидаги қарашлар эса Россиянинг ташқи сиёсатда инсон ҳуқуқлари ва халқаро ҳуқуқ нормаларини эмас, балки фақат куч омилини тан олишини яна бир бор тасдиқлайди.
Таҳлил шуни кўрсатадики, Марказий Осиё учун келажакдаги энг катта синов – ўз суверенитетини сақлаб қолган ҳолда, бундай агрессив риторика ва геосиёсий босимлар шароитида мувозанатни топишдир.
📱 Каналга обуна бўлинг: @gayratkhodjasaydaliev