Телеграм канал «Азиз Абидов | Олий суд»

СУДЬЯ ТУШУНТИРАДИ

Бир шахсга тегишли уй-жойдан бошқа шахснинг фойдаланиш ва яшаш ҳуқуқи қандай тартибда амалга оширилади?

Фуқаролик ишлари бўйича Қарши туманлараро судининг судьяси Азамат Хушваков тушунтиради

Telegram

САВОЛ:

Даъво аризаси иқтисодий судга берилгандан сўнг даъвогар даъво баҳосини камайтирса, аввал тўланган давлат божининг ортиқча қисми қайтариладими?

ЖАВОБ:

Умумий қоида бўйича, йўқ. Даъво аризаси судга берилганидан сўнг даъвогар ўз талабларини камайтирганининг ўзи илгари тўланган давлат божининг бир қисмини қайтариш учун асос бўлмайди. Амалдаги Иқтисодий процессуал кодексининг 115-моддасига кўра, давлат божи қонунчиликда белгиланган ҳолларда қайтарилади. Суд ҳужжатида давлат божини тўлиқ ёки қисман қайтариш учун асос бўладиган ҳолатлар кўрсатилади.

Шунингдек, давлат божи тўланган, бироқ судга келиб тушмаган ёки суд томонидан қайтарилган даъво аризалари бўйича ҳам қонунда назарда тутилган тартибда давлат божини қайтариш мумкин. Бу ўринда “даъво баҳосининг камайтирилиши” билан “давлат божининг ортиқча тўланиши”ни бир-биридан фарқлаш керак.

Масалан, корхона судга 500 миллион сўм ундириш ҳақида даъво киритиб, тегишли миқдорда давлат божи тўлади. Кейинчалик даъвогар ўз талабини 300 миллион сўмгача камайтирди. Бундай ҳолатда даъвогар дастлаб 500 миллион сўмлик талабдан келиб чи­қиб, тўлаган давлат божининг 200 миллион сўмлик талабга мос келадиган қисмини автоматик равишда қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлмайди. Чунки бож даъво берилган вақтдаги талабдан келиб чиқиб тўланган ва кейинчалик талабнинг камайтирилиши ўз-ўзидан давлат божини қайтаришнинг мустақил асоси ҳисобланмайди.

Масаланинг иккинчи томони ҳам бор; агар шахс қонунчилик бўйича талаб қилинган миқдордан ортиқ давлат божи тўлаган бўлса, бу ҳолат даъво баҳосини кейинчалик камайтиришдан фарқ қилади ва давлат божини қайтариш масаласи қонунчиликда белгиланган тартибда ҳал қилинади. Яъни судга мурожаат қилиш вақтида бож нотўғри ҳисобланиб, қонунда талаб қилинганидан ортиқча сумма тўланган бўлса, бу ҳолат давлат божини қайтариш учун тегишли ҳуқуқий асос бўлиши мумкин.

Шунинг учун амалиётда қуйидаги икки вазиятни аралаштирмаслик керак:

биринчидан, даъвогар судга мурожаат қилганидан кейин ўз талабини камайтиради. Бунда аввал тўланган давлат божининг бир қисмини қайтариш автоматик тарзда юзага келмайди;

иккинчидан, давлат божи дастлаб қонунчиликда белгиланган миқдордан ортиқча тўланган бўлса, давлат божини қайтариш масаласи алоҳида тартибда кўриб чиқилади.

Демак, даъвогар судга мурожаат қилаётганда даъво баҳосини тўғри аниқлаши ва давлат божини айнан шу баҳодан келиб чиқиб, тўлаши лозим. Чунки кейинчалик даъво талабларини камайтириш давлат божининг тегишли қисмини қайтариш имкониятини автоматик равишда юзага келтирмайди. Давлат божини қайтариш масаласи эса, фақат қонунчиликда назарда тутилган асослар мавжуд бўлгандагина ҳал этилади.

Telegram

Икки нафар ёш безори йигит озодликдан маҳрум қилинди

Telegram

САВОЛ:

Даъво аризаси иқтисодий суд томонидан қайтарилса, даъвогар яна қайта судга мурожаат қилиши мумкинми?

ЖАВОБ:

Ҳа, мумкин. Даъво аризасининг суд томонидан қайтарилиши даъвогарнинг ўз ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга қайта мурожаат қилиш ҳуқуқини бекор қилмайди.

Амалдаги Иқтисодий процессуал кодексининг 155-моддасига кўра, судья даъво аризасини қонунда назарда тутилган айрим ҳолларда қайтаради. Масалан, даъво аризасининг шакли ва мазмунига қўйилган талаблар бажарилмаган, ариза имзоланмаган, иш мазкур суднинг судловига тегишли бўлмаган ёки қонунда назарда тутилган айрим процессуал талаблар бажарилмаган ҳолатларда даъво аризаси қайтарилиши мумкин.

Мазкур модданинг якуний қисмида даъво аризасининг қайтарилиши йўл қўйилган камчиликлар бартараф этилганидан ке­йин даъво аризаси билан судга умумий тартибда такроран мурожаат этишга тўсқинлик қилмаслиги белгиланган.

Масалан, тадбиркор корхонадан 100 миллион сўм қарздорликни ундиришни сўраб, иқтисодий судга даъво аризаси киритди. Бироқ даъво аризасига жавобгарга ариза ва унга илова қилинган ҳужжатлар нусхалари юборилганлигини тасдиқловчи далилларни илова қилмади. Агар суд шу асосда даъво аризасини қайтарса, бу тадбиркор энди мазкур талаб билан судга мурожаат қила олмайди, дегани эмас. У аниқланган камчиликни бартараф этиб, зарур ҳужжатларни илова қилган ҳолда, даъво аризасини такроран судга тақдим этиши мумкин.

Яна бир муҳим жиҳат шундаки, даъво аризасини қайтариш ҳақидаги ажрим устидан ҳам шикоят қилиш мумкин. Агар юқори инстанция суди қайтариш ҳақидаги ажримни бекор қилса, даъво аризаси судга дастлабки мурожаат қилинган кунда берилган ҳисобланади. Бу қоида даъвогарнинг процессуал ҳуқуқларини ҳимоя қилишда муҳим аҳамиятга эга.

Шу сабабли даъво аризаси қайтарилган тақдирда, даъвогар аввало, суд ажримида кўрсатилган сабабларни диққат билан ўрганиши, аниқланган камчиликларни бартараф этиши ва шундан сўнг даъво аризасини қайта тақдим этиши лозим.

Telegram

ЖИНОЯТГА ЖАЗО МУҚАРРАР!

Telegram

Меҳнат ҳуқуқингизни биласизми?

Telegram

Telegram