📜Имом Ибн Абдулбар раҳимаҳуллоҳ: "Айтишадики: «Сени севган киши сенга насиҳат қилади,
Сени ёқтирмаган киши эса сени алдайди", дедилар.
Ибн Муфлиҳнинг "Адабуш шаръия" асаридан.
Изоҳ: "Сени севган киши сени насиҳат қилади». Яъни, ҳақиқий муҳаббат ўз ичига ғамхўрлик ва яхшиликни ҳам олади. Агар бир инсон сизни яхши кўрса, у сизни хатолардан қайтаришга, сизга тўғри йўлни кўрсатишга ҳаракат қилади. Баъзан бу танқид ёки қаттиқ гап бўлиши ҳам мумкин, аммо бу сизнинг яхшилигингиз учун бўлади. Насиҳат — муҳаббатнинг самарасидир.
«Сени ёқтирмаган киши эса сени алдайди». Бошқа томондан, кимки сизга нисбатан ҳақиқий муҳаббатга эга бўлмаса, у сизни хафа қилишдан қўрқиб, ёки ўз манфаати учун сизни алдаши мумкин. Сизнинг хатоларингизни яширади, мақтайди, гўё сизга яхши кўринади, аммо аслида сизни ҳалокатга етаклаётган бўлади.
Яъло ибн Атодан, у эса отасидан ривоят қилади: «Мен Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳунинг улови жиловини ушлаб бораётган эдим.
Шунда у: "Байтни (Каъбани) бузиб, тошни тош устида қолдирмайдиган вақтингизда ҳолингиз не кечади?", деди.
Кишилар: "Ўшанда биз Исломда бўламизми?", деб сўрашди.
У: "Ҳа, Исломда бўласизлар", деди.
Мен: "Кейин-чи?", дедим.
У:"Кейин у аввалгидан ҳам гўзалроқ қилиб тикланади. Қачон Макканинг ичи ковланиб, анҳорлар ўтказилганини ва бинолар тоғлар чўққисидан баланд бўлиб кетганини кўрсанг, билгинки, иш (Қиёмат) соя солибди (яқинлашибди)", деди».
Ибн Абу Шайба "Мусаннаф"да,
Абу Амр Доний "Ас-сунанул ворида фил фитан"да
Ибн Жадд "Муснад"ида ривоят қилган.
🔖Яна бир ривоятда: «Агар Макканинг уйлари (бинолари) унинг тоғларидан баланд бўлиб кетса, эҳтиётингни кўр», дейилади.
Иброҳим Ҳарбий "Ғарибул ҳадис"да
Рабъий "Мунтақо мин ахборил Асмаий"да ривоят қилган.
🔖Изоҳ: Ушбу ривоятдаги сўзлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадислари эмас, балки саҳоба Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос розияллоҳу анҳунинг айтган гапларидир. Буни илмий тилда "асар" дейилади.
«قد بُعِجَتْ كَظَائِمَ»
Макканинг ичи кавланиб, анҳорлар/каналлар ўтказилиши
Бу ердаги «казоим» сўзи араб тилида ер остидан кавланган сув йўллари, қувурлар ёки туннелларга нисбатан ишлатилади. Бугунги кунда Маккада зиёратчилар учун қурилган йирик ер ости туннеллари, сув ва канализация тизимлари ҳамда метро йўллари бу ифодага тўлиқ мос келади.
«الْبِنَاءَ يَعْلُو رُؤُوسَ الْجِبَالِ»
Биноларнинг тоғ чўққиларидан баланд бўлиши
Илгари Макка уйлари паст бўлиб, тоғлар улардан устун турган. Бугун эса ««Абраж ал-Байт» (Abraj Al Bait) ёки бошқа номи «Макка соат минораси» (Makkah Clock Tower) ва бошқа осмонўпар меҳмонхоналар Макканинг машҳур тоғлари (масалан, Абу Қубайс тоғи) чўққиларидан ҳам анча баланд бўлиб кетган.
«أَخَاشِبِهَا»
Ахошиб:
Бу Маккани ўраб турган рамзий икки катта тоғ (Ахшабайн) назарда тутилган бўлиб, уйларнинг улардан баланд бўлиши ҳам юқоридаги маънони тасдиқлайди.
•┈•┈•┈•┈•❁✿❁•┈•┈•┈•┈•
Ёлғиз қолган пайтингизда кимнидир эслаб беихтиёр табассум қилиб қўйсангиз ёки кўнглингиз ёришиб кетса, демак у инсон билан орангизда беғараз муҳаббат бор.
•┈•┈•┈•┈•❁✿❁•┈•┈•┈•┈•
🕌 Бугун киши кичик бир масжидга кириб, деворлару шифтларни тўлдирган овоз кучайтиргичларни кўрса, ҳайратланиши мумкин. Қадимда денгиздек кенг масжидларда масалан, Қуртуба жоме масжиди, Умавий жоме масжиди ёки ал-Азҳар масжидида аҳвол қандай бўлган?
Имом жума хутбасини қандай ўқиган, қандай Қуръон тиловат қилган ва минг-минглаб одамлар уни қандай эшитган? На микрофон бор эди, на карнай, на электр…
Жавоб шуки, мусулмонлар масжидларни шунчаки қурмаганлар. Балким, тошнинг ўзи ҳам овозга хизмат қиладиган даражада нозик илм билан барпо этганлар.
Меҳроб — имом турадиган ўша ботиқ жой — фақат меъморий безак эмас эди. У овозни жамлаб, олдинга йўналтириш учун махсус тарзда лойиҳаланган эди. Гўёки деворнинг ўзи имомнинг овозини етказишга ёрдам берарди.
Баланд қуббалар, узун айвонлар ва кетма-кет равоқлар эса, овознинг қайтиши ва тарқалишида ажойиб мувозанат ҳосил қиларди. Ҳатто баъзан хутба айтувчининг оғзидан чиққан оҳиста сўз ҳам сафларнинг энг охиригача равшан ва аниқ етиб борарди.
Имомларнинг ўзлари ҳам кучли овоз соҳиблари бўлганлар. Улар ҳарфларнинг маҳражини, нафасни тўғри бошқаришни ва овозни қандай етказишни ўрганишарди.
Чунки қадимда араблар фасоҳат ва жарангдор нутқ билан машҳур эдилар. Таълим, хутба ва қироат асрлар давомида ҳеч қандай техникасиз амалга оширилгани учун, овозни баланд ва таъсирли чиқариш уламолар, хатиблар ва қориларда пухта маҳоратга айланган эди.
Катта жоме масжидларда яна “мубаллиғлар” деб аталган кишилар ҳам бўларди. Улар сафлар орасида ёки устунлар ёнида туришар, имом такбир айтса такбирни такрорлашар, дуо ёки муҳим жумлаларни қайта овоз чиқариб етказишарди. Шу тариқа овоз тўлқиндан тўлқинга ўтиб, масжиднинг энг чекка қисмигача етиб борарди.
Тарихчи Маққарий ўзининг «Нафҳут тийб» асарида Қуртуба жоме масжидининг кенглиги ва ҳайратомуз меъморчилигини зикр қилади. Ибн Жубайр эса ислом жоме масжидларининг ҳайбати ва ундаги улкан жамоатлар ҳақида ёзган. Шунингдек, Мақризий мамлуклар даврида айрим жоме масжидларда мубаллиғлар бўлганини қайд этади.
📝Энг ҳайратланарлиси эса шу бўлса керак: Ўша давр одамлари тинглашни билар эдилар. На телефон шовқини бор эди, на тинимсиз ҳаракат. Хатиб минбарга чиққан пайтда масжидга сукут чўкарди... Гўё бутун масжид битта қулоқ ва битта қалбга айланарди. Шунинг учун овоз уларга етиб борарди... Фақат бино улкан бўлгани учун эмас, балки қалблар ҳозир бўлгани учун... Масжидлар эса безак учун эмас, аввало хушуъ учун қуриларди...
«Нафҳут тийб», «Риҳлату ибн Жубайр» ва «ал-Хитатул Мақризийя» асарларидан.